Ống kính sắc nét nhất: Không nằm ở giá tiền mà ở cách bạn dùng
Ống kính sắc nét nhất trong túi đồ của bạn không nhất thiết là ống kính đắt nhất hay mới nhất, mà là ống kính đạt hiệu suất ống kính tối ưu trong điều kiện chụp thực tế của bạn, ở khẩu độ, tiêu cự, khoảng cách và cách cầm máy mà bạn sử dụng thường xuyên.
Phần lớn nhiếp ảnh gia tin rằng cứ ống kính càng đắt, càng mới, hoặc là prime với thấu kính trước thật to thì sẽ cho ảnh sắc như dao cạo. Niềm tin này tiện cho marketing nhưng lại làm méo mó cách chúng ta đánh giá chất lượng ống kính. Sự thật khá phũ: ống kính cho ảnh sắc nhất của bạn có thể là chiếc zoom trung bình giá, hay một chiếc lens cũ mười năm tuổi mà bạn ít khi đụng tới. Sharp photography không phải là chuyện sở hữu thiết bị đắt nhất, mà là hiểu rõ ống kính của mình mạnh – yếu ở đâu để khai thác đúng lúc.
Sharpness không chỉ là ống kính: Vì sao test chart khác xa ngoài thực tế
Khi nhà sản xuất công bố ống kính sắc nét nhất của họ, họ đo trong điều kiện phòng lab được kiểm soát tuyệt đối; nhưng ảnh của bạn lại được tạo ra từ cả một chuỗi yếu tố: khẩu độ, tiêu cự, độ chính xác lấy nét, tốc độ màn trập, độ phân giải cảm biến, khoảng cách chủ thể và kỹ thuật cầm máy. Một ống kính trông hoàn hảo trên test chart ở f/5.6 chưa chắc là chiếc cho bạn ảnh sắc nhất khi chạy ngoài hiện trường.
Đây là chỗ nhiều người mắc bẫy “thông số”: chỉ nhìn MTF, review hay bảng xếp hạng sắc nét mà quên rằng mỗi bộ máy – mỗi người chụp – là một tổ hợp khác nhau. Theo một nguồn tài liệu, “Sharpness depends on more than the lens”. Thậm chí hai bản cùng mẫu ống kính cũng có sai số gia công, dẫn đến độ sắc khác nhau giữa từng chiếc. Đó là lý do các bảng xếp hạng trên mạng chỉ có giá trị tham khảo; điều quan trọng hơn là: trên thân máy của bạn, trong cách bạn chụp, ống kính nào cho kết quả tốt nhất.
Zoom thắng prime, khẩu to thua khẩu vừa: Gỡ bỏ những huyền thoại ống kính
Một trong những huyền thoại dai dẳng nhất là “prime luôn sắc hơn zoom”. Điều này đúng hơn trong thời film, nhưng với thiết kế ống kính hiện đại, chuyện ai sắc hơn trở nên khó đoán hơn nhiều. Một chiếc zoom 24–70mm hoặc 70–200mm chất lượng cao hoàn toàn có thể vượt mặt một prime đời cũ ở một số khẩu độ và tiêu cự nhất định. Thậm chí, cùng một ống zoom, độ sắc cũng thay đổi theo tiêu cự: có thể cực tốt ở 35–50mm nhưng mềm hơn ở 24mm, hoặc ngược lại ở 70–200mm.
Niềm tin rằng “thấu kính trước càng to càng tốt” cũng nguy hiểm không kém. Nhiều người gán cho các ống kính to nặng, vòng đỏ hay vàng một đẳng cấp sắc nét mặc định. Nhưng bạn rất dễ phát hiện điều ngược lại: ống kính rẻ tiền bạn dùng cả chục năm có thể cực sắc ở f/5.6, trong khi chiếc ống khẩu lớn, đắt tiền chỉ đạt độ sắc xuất sắc sau khi khép lại một – hai stop. Nói cách khác, mỗi ống kính có “tính cách” riêng, với vùng khẩu độ – tiêu cự mà chất lượng ống kính đạt đỉnh; nhiệm vụ của bạn là tìm ra và ghi nhớ vùng đó để lựa chọn ống kính đúng cho từng kiểu chụp.
“Lie of close focus”: Khoảng cách lấy nét gần không quyết định khung hình
Rất nhiều người khi xem ống kính mới liền hỏi: “Close focus bao nhiêu?” – như thể con số đó nói hết về mức độ phóng đại hay bố cục. Sự thật: khoảng cách lấy nét gần ghi trên thân ống cho bạn đúng bằng… số 0 về độ lớn chủ thể trong khung hình. Nó không đảm bảo hai ống kính cùng tiêu cự, từ hai hãng khác nhau, sẽ cho cùng kích thước hình ở cùng khoảng cách lấy nét; khả năng cao là không.
Lý do nằm ở vị trí “pupil vào” (front entrance pupil) – điểm ảo mà mắt người và ống kính “nhìn” cảnh vật từ đó. Hai ống kính cùng tiêu cự nhưng pupil vào ở vị trí khác nhau sẽ cho mức phóng đại khác, dẫn đến kích thước hình khác nhau ở cùng close focus. Theo một tài liệu kỹ thuật, để loại bỏ việc đoán mò, một dòng ống prime cine đã in luôn tỉ lệ phóng đại gần close focus trên thân ống, nhờ đó ở cùng tỉ lệ như 1:4, bạn sẽ có kích thước khung giống nhau bất kể tiêu cự. Đây là ví dụ rất rõ ràng: muốn kiểm soát khung hình, bạn phải quan tâm đến tỉ lệ phóng đại và cảm biến, không phải chỉ mỗi con số khoảng cách lấy nét.
Kiểm tra ống kính trong 15 phút: Cách tìm ống kính sắc nét nhất trong túi bạn
Để có lựa chọn ống kính đúng, không có đường tắt nào khác ngoài việc kiểm tra ống kính một cách có hệ thống. Hãy chụp cùng một chủ thể nhiều chi tiết bằng từng ống kính bạn có, đặt máy trên tripod, ISO thấp, lấy nét cẩn thận, và so sánh ảnh ở các tiêu cự – khẩu độ tương đương khi có thể. Sau đó xem file ở mức phóng đại 100%; mục tiêu không phải là thử nghiệm phòng lab, mà là học xem mỗi ống kính đạt hiệu suất ống kính tốt nhất ở đâu.
Bạn sẽ ghi lại những ghi chú cực hữu ích như: “50mm hơi mềm ở f/1.8 nhưng rất tốt ở f/2.8”, hay “24–70mm ngạc nhiên là sắc nhất quanh 35mm ở f/5.6”. Một tài liệu nhấn mạnh: “Once you know the strongest focal lengths and apertures for the lenses you already own, you can deliberately use those combinations when maximum detail matters.” Bất kể bạn chụp phong cảnh, động vật hoang dã, du lịch, chân dung, macro hay thể thao, cách kiểm tra ống kính này đều áp dụng được. Và bạn có thể phát hiện điều bất ngờ: ống kính sắc nét nhất của bạn đã nằm trong túi bấy lâu, chỉ là bạn chưa dùng nó ở điều kiện tối ưu.
