Những hiểu lầm về ống kính: đắt tiền không đồng nghĩa sắc nét

Ống kính đắt không luôn sắc nét nhất: chất lượng đến từ cách bạn dùng

Hiểu lầm phổ biến nhất về lựa chọn ống kính là tin rằng ống kính càng đắt thì càng cho sắc nét ảnh chụp tốt hơn; nhưng hiệu suất quang học và chất lượng ống kính phụ thuộc vào thiết kế, tiêu cự, khẩu độ, cách lấy nét, tốc độ màn trập, độ phân giải máy ảnh, khoảng cách chủ thể và kỹ thuật người chụp chứ không chỉ là giá tiền hay danh tiếng của ống kính. Bạn có thể sở hữu một ống kính cao cấp với vòng màu đỏ vàng bóng bẩy nhưng ảnh lại không sắc bằng chiếc zoom tầm trung ở cùng điều kiện chụp. Điều đáng bàn là: nhiếp ảnh sắc nét không đồng nghĩa với việc sở hữu ống kính đắt nhất, mà là hiểu được thiết bị của mình "mạnh" ở khẩu độ, tiêu cự nào và dùng đúng chúng khi cần tối đa chi tiết.

Zoom, prime và bài kiểm tra thực tế: hiệu suất quang học không theo khuôn mẫu

Quan niệm "prime luôn sắc hơn zoom" phần lớn đã lỗi thời; các ống zoom hiện đại 24–70mm hay 70–200mm hoàn toàn có thể vượt mặt prime đời cũ ở một số khẩu độ và tiêu cự nhất định. Mỗi ống kính có "tính cách" riêng: cùng một chiếc 24–70mm, vùng tiêu cự 35–50mm có thể rất sắc trong khi 24mm mềm hơn. Điều đó nghĩa là mỗi ống không có một mức sắc nét cố định mà là cả một dải hiệu suất quang học. Thay vì tin vào lời truyền miệng, bạn nên tự thử: đặt máy lên tripod, chụp một chủ thể nhiều chi tiết ở các khẩu độ và tiêu cự khác nhau, rồi soi kỹ. Bạn sẽ phát hiện những điểm ngọt mà bảng thông số không thể hiện, như việc 50mm của bạn hơi mềm ở f/1.8 nhưng xuất sắc ở f/2.8.

Sự thật về khẩu độ thay đổi: vấn đề nằm ở cách thiết lập, không ở bản chất ống kính

Khẩu độ thay đổi trên ống zoom thường bị xem là "hạng hai" so với khẩu độ cố định, nhưng khác biệt nhận được bằng mắt thường thường rất nhỏ và chủ yếu là cuộc chơi tâm lý. Vấn đề lớn nhất là người dùng phó mặc mọi thứ cho chế độ tự động, khiến khẩu độ nhảy theo tiêu cự, từ f/3.5 lên f/5.6 trên kit lens chẳng hạn, làm ảnh thiếu sáng và phá vỡ ý đồ. Giải pháp đơn giản là chủ động khép khẩu: với ống Tamron 35–150mm f/2–2.8, khép về f/2.8 toàn dải sẽ cho trải nghiệm như ống khẩu độ cố định, và khi cần thêm ánh sáng ở 35mm bạn vẫn có thể mở về f/2. Trong chụp chim, nơi bạn vốn đã dùng khẩu khá mở, việc khép nhẹ từ f/4 đến f/5.6 gần như không làm bạn phàn nàn về chất lượng ảnh, nhưng lại tăng vùng nét trên chủ thể.

Khoảng lấy nét gần và kích thước chủ thể: đừng để con số trên thân ống đánh lừa

Nhiều người hỏi ngay "ống này lấy nét gần bao nhiêu?" rồi mặc định rằng cùng một khoảng close focus thì size chủ thể trong khung sẽ giống nhau. Thực tế, con số khoảng lấy nét gần trên thân ống gần như không nói gì về kích thước hình ảnh ở khoảng đó. Hai ống cùng tiêu cự nhưng khác hãng vẫn có thể cho độ phóng đại khác nhau tại cùng một khoảng cách. Nguyên nhân nằm ở vị trí cửa sổ đồng tử vào phía trước: điểm mà hình ảnh khẩu độ xuất hiện nếu bạn nhìn qua thấu kính trước. Đây là “eye point” quyết định phối cảnh và độ phóng đại; nếu điểm này gần chủ thể hơn, đối tượng ở khoảng gần sẽ chiếm khung hình lớn hơn. Một số dòng ống hiện đại còn in trực tiếp tỷ lệ phóng đại như 1:4 gần close focus để người dùng biết chính xác kích thước khung, thay vì đoán mò từ con số mét/feet.

Ống kính cổ trên máy số: bokeh xoáy, flare điên rồ và niềm vui lựa chọn ống kính theo phong cách

Trong thời đại lấy nét tự động như "đọc ý", việc gắn một ống kính cổ hoàn toàn tay lên thân máy hiện đại nghe có vẻ lùi thời, chưa kể chúng thường thua xa ống mới về độ sắc nét và khả năng chống flare. Nhưng đó lại chính là lý do đáng thử: động lực lớn nhất của ống kính cổ không phải giá rẻ so với các dòng prime cao cấp mà là "tính cách" hình ảnh. Những cái tên như Helios 44-2 hay 40-2 mang đến nền xoá phông xoáy, flare đầy màu sắc mà kính hiện đại khó lặp lại, và chúng thích nghi với nhiều hệ máy số hiện nay rất dễ dàng. Người ta đã dùng loại kính Xô viết này trên các phim lớn, chứng minh rằng chất lượng ống kính không chỉ đo bằng độ sắc, mà bằng cảm xúc và chất điện ảnh nó tạo ra. Tất nhiên, đi kèm là thử thách: lấy nét tay, flare khó đoán, độ mềm ở rìa… nhưng đó là cái giá đáng trả nếu bạn ưu tiên niềm vui sáng tạo hơn mọi thứ khác.