Việt Nam trong bản đồ AI toàn cầu: từ công xưởng đến trung tâm giá trị
Qualcomm Việt Nam AI là bước đi chiến lược trong đó tập đoàn Mỹ chọn Việt Nam làm trung tâm nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa sản phẩm trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và dữ liệu, nhằm nâng Việt Nam từ vai trò công xưởng điện tử sang mắt xích giá trị cao trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu. Đây không chỉ là một dự án đơn lẻ, mà là sự tái định vị quốc gia trong bản đồ trung tâm AI toàn cầu. Trong cuộc làm việc ngày 28/8 giữa Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân và Chủ tịch kiêm CEO Qualcomm Cristiano Amon, Qualcomm bày tỏ mong muốn Việt Nam trở thành một trong những trung tâm AI tương lai của tập đoàn, đồng thời đề xuất ký Biên bản ghi nhớ hợp tác về AI, bán dẫn, trung tâm dữ liệu và phát triển sản phẩm có khả năng thương mại hóa. Điểm đáng nói là thông điệp: Việt Nam không còn được nhìn như nơi gia công, mà là đối tác cùng thiết kế chuỗi giá trị mới.
AI tái cấu trúc chuỗi cung ứng công nghệ và cơ hội cho R&D công nghệ bán dẫn
Làn sóng AI đang buộc chuỗi cung ứng công nghệ phải tái cấu trúc từ nền tảng sản xuất sang nền tảng tri thức. Giá trị không còn nằm chủ yếu ở khâu lắp ráp thiết bị, mà dịch chuyển mạnh sang thiết kế chip, phát triển nền tảng AI, trung tâm dữ liệu, nghiên cứu – phát triển và thương mại hóa công nghệ. Trong bức tranh đó, hợp tác Qualcomm Việt Nam không dừng ở việc "mở nhà máy", mà là cùng xây hệ sinh thái R&D công nghệ bán dẫn, AI và hạ tầng dữ liệu. Theo đề xuất, Qualcomm muốn thúc đẩy doanh nghiệp Việt mở rộng năng lực nghiên cứu, phát triển và sản xuất bán dẫn, AI và trung tâm dữ liệu, đồng thời phối hợp đưa sản phẩm ra thị trường toàn cầu. Nếu Việt Nam chỉ tiếp tục vai trò công xưởng, chúng ta sẽ bị khoá ở biên lợi nhuận thấp; nhưng nếu bước vào R&D, chuỗi cung ứng công nghệ sẽ mang lại quyền định giá và định hình tiêu chuẩn.
Chiến lược đầu tư dài hạn: Qualcomm chọn Việt Nam sau quá trình thử lửa
Qualcomm không chọn Việt Nam một cách vội vã; đây là kết quả của quá trình thử lửa nhiều năm với thị trường, doanh nghiệp và nhân lực Việt. Từ chỗ chỉ bán chip cho các hãng điện thoại Việt như Vinsmart, Bphone hay Viettel, Qualcomm lập trung tâm hỗ trợ kỹ thuật khi nhận thấy kỹ sư Việt Nam đáp ứng tốt yêu cầu và có thể phát huy năng lực với công nghệ cao hơn. Một cú hích quan trọng là việc Qualcomm mua 65% cổ phần Movian AI của Vingroup, doanh nghiệp sau đó có nhiều nghiên cứu và công bố trên các tạp chí danh tiếng. Theo PGS.TS Nguyễn Đức Minh, “Có thể thấy, Qualcomm chọn Việt Nam sau một quá trình tìm hiểu, nghiên cứu lâu dài, với các bước đi chậm rãi nhưng chắc chắn.” Điều hiếm gặp là một tập đoàn vốn hóa hàng trăm tỷ USD sẵn sàng đưa công nghệ cốt lõi và phần R&D về Việt Nam, thay vì chỉ đặt dây chuyền sản xuất.
Liên minh doanh nghiệp – đại học – viện nghiên cứu: nền tảng để thành trung tâm AI toàn cầu
Để biến tham vọng trung tâm AI toàn cầu thành thực tế, Qualcomm nhấn mạnh mô hình liên kết doanh nghiệp – trường đại học – viện nghiên cứu. Tập đoàn mong muốn tăng cường hợp tác với các trường đại học và viện nghiên cứu Việt Nam, thúc đẩy ứng dụng nền tảng AI mã nguồn mở của Qualcomm để phát triển sản phẩm công nghệ có khả năng thương mại hóa. Từ năm 2020, chương trình Qualcomm Vietnam Innovation Challenge (QVIC) được tổ chức thường niên nhằm tìm kiếm, ươm tạo và hỗ trợ các start-up cùng nhóm nghiên cứu công nghệ tiềm năng tại Việt Nam. Đáng chú ý, các doanh nghiệp mua license có thể tiếp cận mã nguồn gốc, được đội ngũ kỹ sư – chủ yếu là người Việt – hỗ trợ kỹ thuật, qua đó đăng ký bằng phát minh và mở rộng nền tảng an toàn thông tin cho sản phẩm Qualcomm. Đây là kiểu chuyển giao tri thức hiếm hoi trong các dự án FDI, mở đường cho Việt Nam đồng kiến tạo chuỗi giá trị AI toàn cầu thay vì chỉ lắp ráp.
Từ tham gia sang đồng kiến tạo: bước ngoặt chính sách và doanh nghiệp nội địa
Hợp tác Qualcomm Việt Nam AI là tín hiệu cho thấy Việt Nam đã bước vào giai đoạn mới: từ tham gia chuỗi cung ứng công nghệ sang đồng kiến tạo và nâng cấp chuỗi giá trị. Các bên dự kiến cụ thể hóa hợp tác bằng một văn bản làm cơ sở thúc đẩy nghiên cứu, phát triển công nghệ, đào tạo nhân lực và hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ Việt. Chuỗi bán dẫn là chuỗi giá trị chặt chẽ, mức độ chuyên môn hóa rất cao; nếu không chủ động xây năng lực R&D công nghệ bán dẫn, Việt Nam sẽ mãi ở phần dễ thay thế nhất. Theo nhận định, khi thị trường trong nước có sản phẩm chất lượng tương đương dù chưa cạnh tranh được về giá, chính sách sẽ khuyến khích doanh nghiệp Việt dùng hàng Việt. Kết luận rõ ràng: nếu chúng ta không đầu tư mạnh vào nhân lực, R&D và doanh nghiệp nội địa ngay lúc này, cơ hội trở thành trung tâm AI toàn cầu sẽ trôi về những nền kinh tế đi nhanh hơn.
