Từ 234 cơ sở đến mục tiêu giảm gần 48%
Tái cơ cấu trường nghề là việc sắp xếp lại mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập nhằm tổ chức đào tạo hiệu quả hơn, thay vì chỉ giảm số lượng đơn vị trên giấy tờ. Sau khi giảm 110 đầu mối so với tháng 7/2025, cả nước hiện còn 234 cơ sở, tương đương mức giảm gần 32%. Thông tin được nêu trong kết luận của Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu sau cuộc họp về tiến độ sắp xếp giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp, công bố ngày 2/11. Kế hoạch chưa dừng ở đó: khi hoàn tất các phương án, tổng số đầu mối dự kiến giảm khoảng 47,7% so với mốc tháng 7/2025, tức giảm thêm khoảng 54 cơ sở so với hiện nay. Quy mô thay đổi đủ lớn để tác động trực tiếp đến cách tổ chức trường cao đẳng, trường trung cấp và việc phân bổ nguồn lực đào tạo.
Đây không chỉ là một cuộc sắp xếp hành chính. Bộ Chính trị đặt yêu cầu giảm tối thiểu 30% đầu mối giáo dục nghề nghiệp; mức giảm đã đạt gần 32%, vượt ngưỡng này, còn mục tiêu 47,7% cho thấy nhà điều hành muốn đi xa hơn yêu cầu tối thiểu. Động lực chính đáng là tập trung nguồn lực, nâng chất lượng đào tạo và hạn chế đầu tư dàn trải. Nhưng số trường ít đi tự nó không chứng minh hệ thống tốt hơn: thành công phải thể hiện ở chương trình phù hợp, năng lực đào tạo và cơ hội học nghề của người học.
Tinh gọn phải đi cùng hiệu quả đầu tư
Mục tiêu được nêu là nâng cao chất lượng đào tạo, sử dụng hiệu quả nguồn lực đầu tư và tổ chức mạng lưới theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu quả hơn. Đây là hướng đi hợp lý nếu việc sáp nhập giúp các cơ sở tập trung nguồn lực và cải thiện năng lực đào tạo. Ngược lại, giảm đầu mối theo chỉ tiêu, nhưng không xử lý được chồng chéo ngành nghề, quy mô hoặc quản trị, sẽ biến tinh gọn thành phép đếm đơn vị.
Phó Thủ tướng yêu cầu hoàn thành sắp xếp đúng tiến độ, thực chất, đồng thời nhấn mạnh không giảm đầu mối cơ học và không để khoảng trống quản lý làm gián đoạn đào tạo. Cảnh báo này rất đáng chú ý: trường hợp nhất hoặc giải thể không thể chỉ được đánh giá bằng số cơ sở biến mất, mà còn phải tính đến việc ai tiếp nhận nhiệm vụ đào tạo, quản lý học viên và bảo đảm các chương trình tiếp tục vận hành. Nếu thiếu kế hoạch chuyển tiếp rõ ràng, lợi ích tiết kiệm nguồn lực có thể đi kèm chi phí lớn về chất lượng và niềm tin.
Các nguồn hiện nêu mục tiêu và quy mô, nhưng chưa trình bày đầy đủ tiêu chí cụ thể để quyết định trường nào sáp nhập, trường nào tiếp tục hoạt động, hay cách cân nhắc đặc thù ngành nghề và nhu cầu địa phương. Muốn thuyết phục, phương án tái cơ cấu cần giải thích được cơ sở của từng quyết định, thay vì chỉ công bố tổng số đầu mối giảm.
Người học cần được bảo vệ trong giai đoạn chuyển đổi
Những vướng mắc được ghi nhận trải rộng từ bộ máy, nhân sự, chế độ chính sách đến tài chính, tài sản, đất đai, công nợ và tư cách pháp nhân; quyền lợi người học cũng nằm trong số vấn đề cần xử lý. Với học viên, đây không phải phần phụ của đề án. Điều họ cần biết là lớp học có tiếp tục đúng kế hoạch không, hồ sơ và kết quả học tập được chuyển giao thế nào, bằng cấp do đơn vị nào cấp, và nếu trường đổi mô hình thì ai chịu trách nhiệm giải quyết quyền lợi.
Thông tin công khai đến nay nhấn mạnh yêu cầu làm đúng tiến độ và không để gián đoạn đào tạo, nhưng chưa giải đáp cụ thể mọi câu hỏi đó. Vì vậy, mỗi phương án sáp nhập cần đi kèm thông báo trực tiếp tới người học, đầu mối tiếp nhận khiếu nại và cam kết về việc tiếp tục chương trình. Nếu các bảo đảm này đến sau quyết định hành chính, người học sẽ phải gánh rủi ro của một quá trình mà họ không kiểm soát.
Tiến độ cũng cần được công bố theo từng cơ sở, để người học, giảng viên và địa phương biết đơn vị nào đã hoàn thành, đang triển khai hay chưa bắt đầu. Một con số toàn quốc có thể cho thấy hướng đi, nhưng không thay thế được thông tin cụ thể về nơi đào tạo mà mỗi học viên đang theo học.
Các mốc tiếp theo cần đi kèm thông tin minh bạch
Theo kế hoạch được nêu, Bộ Giáo dục và Đào tạo được yêu cầu thẩm định và ban hành quyết định sáp nhập, giải thể các cơ sở thuộc thẩm quyền khi hồ sơ đáp ứng quy định, hoàn thành trước ngày 20/11; trước ngày 10/12/2026, Bộ phải báo cáo Chính phủ và Thủ tướng về kết quả sắp xếp trên toàn quốc. Đây là các mốc quan trọng, nhưng tốc độ chỉ có ý nghĩa khi đi cùng dữ liệu nhất quán và trách nhiệm rõ ràng cho từng bộ, ngành, địa phương.
Điều cần theo dõi không chỉ là số cơ sở được gộp hoặc giải thể, mà còn là tiêu chí lựa chọn, tình trạng xử lý tài sản và nhân sự, cũng như cách bảo đảm quyền lợi người học. Một mạng lưới ít đầu mối hơn có thể sử dụng đầu tư hiệu quả hơn; song nếu thiếu công khai và chuyển tiếp an toàn, con số giảm gần một nửa sẽ khó trở thành thước đo đáng tin cậy cho chất lượng.
Kết luận: tái cơ cấu trường nghề chỉ đáng ủng hộ khi giảm đầu mối giúp đào tạo tốt hơn, không làm đứt gãy việc học và không bỏ lại người học giữa quá trình chuyển đổi. Thành công cuối cùng phải được chứng minh bằng chất lượng và hiệu quả, chứ không phải bằng một tỷ lệ tinh gọn.
