Từ 234 trường đến mục tiêu giảm gần một nửa
Sắp xếp trường nghề là việc tổ chức lại các cơ sở cao đẳng, trung cấp công lập để hình thành mạng lưới đào tạo có quy mô phù hợp, quản trị hiệu quả và phục vụ người học tốt hơn. Đây không nên chỉ là phép tính giảm số đơn vị, mà phải là cơ hội nâng chất lượng đào tạo nghề. Theo kết luận được công bố ngày 2/11 sau cuộc họp về tiến độ sắp xếp giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp, Phó thủ tướng Lê Tiến Châu yêu cầu các đơn vị hoàn tất phương án đúng tiến độ, thực chất. Hiện cả nước còn 234 trường cao đẳng, trung cấp, giảm 110 đầu mối, tương đương gần 32%, so với tháng 7 năm ngoái. Sau khi hoàn thành phương án, dự kiến còn giảm 54 trường, đưa mức giảm tổng thể lên khoảng 47,7%. Con số này cho thấy mạng lưới đang bước vào đợt tái cơ cấu lớn; điều cần theo dõi không chỉ là trường nào nhập hay dừng hoạt động, mà là năng lực đào tạo còn lại.
Giảm đầu mối phải đi cùng nâng chất lượng
Mục tiêu của kế hoạch không dừng ở bộ máy gọn hơn. Bộ Giáo dục và Đào tạo nêu định hướng nâng cao chất lượng, thúc đẩy tự chủ và đổi mới quản trị, xây dựng quy mô hợp lý, đa ngành, có năng lực cạnh tranh, đồng thời tăng hiệu lực quản lý nhà nước và hiệu quả đầu tư công. Đây là lý do hợp lý để rà soát một mạng lưới trường công, nhưng sáp nhập chỉ tạo ra cơ hội chứ không tự động cải thiện chương trình học hay kỹ năng của người tốt nghiệp. Với trường cao đẳng công lập và trường trung cấp công lập, hiệu quả cần được đánh giá qua khả năng duy trì ngành học gắn với nhu cầu, đội ngũ giảng dạy và điều kiện thực hành. Nếu chỉ gộp cơ sở để đạt tỷ lệ, nguồn lực có thể tập trung trên giấy mà chất lượng đào tạo không đổi. Vì vậy, thước đo thành công nên là người học nhận được chương trình tốt hơn và đầu tư công được sử dụng hiệu quả hơn.
Người học không thể trở thành phần việc còn lại
Quá trình sắp xếp đã phát sinh vướng mắc về tổ chức, nhân sự, chế độ chính sách, tài chính, tài sản, đất đai, công nợ, tư cách pháp nhân và quyền lợi người học. Những vấn đề này không phải thủ tục phụ: chúng quyết định sinh viên tiếp tục học ở đâu, hồ sơ và chương trình được xử lý thế nào, và trách nhiệm hỗ trợ thuộc về đơn vị nào. Bởi vậy, yêu cầu “Không giảm đầu mối cơ học, không để phát sinh khoảng trống quản lý ảnh hưởng đến hoạt động đào tạo” là nguyên tắc cần được kiểm chứng trong từng phương án. Một trường có thể đổi tên, sáp nhập hoặc chuyển nhiệm vụ, nhưng người học không nên phải gánh hậu quả bằng gián đoạn lớp học hay bất định về quyền lợi. Tiến độ là cần thiết; bảo đảm đào tạo liên tục mới là điều khiến việc tinh gọn có ý nghĩa.
Tỷ lệ giảm không thể thay thế trách nhiệm giải trình
Yêu cầu của Bộ Chính trị hồi tháng 7 đặt mức giảm tối thiểu 20% đầu mối cơ sở giáo dục đại học và 30% đối với giáo dục nghề nghiệp. Mục tiêu dự kiến giảm 47,7% ở nhóm trường cao đẳng, trung cấp vượt ngưỡng tối thiểu này, nhưng tỷ lệ cao hơn không đồng nghĩa kết quả tốt hơn nếu thiếu kế hoạch chuyển tiếp rõ ràng. Bước tiếp theo là hoàn thành phương án sắp xếp toàn bộ mạng lưới; riêng giáo dục đại học, Phó thủ tướng yêu cầu hoàn thiện dự thảo đề án tổ chức lại để trình Chính phủ trước ngày 10/11. Với đào tạo nghề, cơ quan thực hiện cần công khai cách xử lý nhân sự, tài sản và quyền lợi người học, đồng thời theo dõi chất lượng sau sáp nhập. Kết luận cần rút ra rất rõ: tinh gọn là phương tiện, không phải thành tích tự thân. Chỉ khi người học được bảo đảm và nguồn lực tạo ra đào tạo tốt hơn, đợt sắp xếp trường nghề mới đạt mục tiêu.
