Nhiếp ảnh kể chuyện: Khi quê hương trở thành nhân vật chính
Nhiếp ảnh kể chuyện là cách dùng hình ảnh để xây dựng một mạch cảm xúc có mở đầu, cao trào và dư âm, nơi từng khoảnh khắc đời thường được kết nối thành câu chuyện về con người, quê hương và căn tính văn hóa. Thay vì ghi chép trung tính, người cầm máy chọn đứng về một phía: phía của ký ức, của những điều nhỏ bé nhưng có khả năng cứu rỗi sự thờ ơ. Ở Việt Nam, điều này trở nên rõ ràng trong những ảnh quê hương Việt, khi làng xóm, bến sông, lớp học vùng cao hay cái nắm tay cuối cùng giữa hai người già được nâng lên thành biểu tượng tinh thần. Nhiếp ảnh cộng đồng vì thế không chỉ là hoạt động nghệ thuật, mà là một thái độ sống.
Tôi cho rằng nếu chỉ chạy theo kỹ thuật, nhiếp ảnh sẽ sớm cạn kiệt. Điều làm nên sức sống lâu dài của ảnh quê hương Việt nằm ở chiều sâu cảm xúc và sự trung thực với nơi mình thuộc về. Những bức ảnh văn hóa địa phương đáng nhớ nhất thường không hoàn hảo về bố cục, nhưng lại khiến người xem nhận ra mình ở đâu trong câu chuyện. Đó là lý do hai hành trình tưởng như trái ngược của Khoa Sup và Lê Hồng Linh lại cùng hội tụ ở một điểm: dùng ống kính để trở về nhà.
Khoa Sup: Bỏ Sài Gòn hoa lệ để kể lại bến sông quê
Lê Trần Đăng Khoa – thường được gọi thân mật là Khoa Sup – từng có quãng thời gian sống và làm nghề chụp ảnh tại TP.HCM, nơi anh chụp cho nhiều người nổi tiếng và tiếp xúc với môi trường sáng tạo chuyên nghiệp. Thay vì tiếp tục dòng chảy đó, anh quyết định rời thành phố để trở về Cần Thơ, phát triển du lịch tại quê nhà, một hành trình đã kéo dài gần sáu năm. Đây không phải lựa chọn lãng mạn, mà là quyết định mang tính quay đầu: từ nhịp sống liên tục, anh nhận ra mình như con thuyền mất bến và cần một nơi neo đậu cảm xúc.
Trên sông Hậu, giữa một ngày quay, một đàn vịt bất ngờ bơi theo những chiếc SUP rồi tản ra giữa mặt nước; cú máy chậm ấy trở thành khoảnh khắc Khoa yêu thích vì sự ngẫu nhiên không thể lặp lại. Video “Bỏ Sài Gòn hoa lệ, mình về nương náu bến sông quê” giúp anh giành Giải Nhì Chủ đề 2 tại Canon Travellive Video Contest 2026 - The Insider Lens, nhưng giá trị quan trọng hơn nằm ở chỗ: đó là nhiếp ảnh kể chuyện từ bên trong, nơi tác giả là nhân vật của chính câu chuyện. Theo Khoa, một video du lịch không thể chỉ đẹp về thị giác; nó phải mang được tinh thần và văn hóa của vùng đất để tạo khao khát lên đường.
Ảnh quê hương Việt và nhiếp ảnh cộng đồng trên bến sông Cần Thơ
Điều thú vị ở Khoa Sup là anh không rời khỏi nhiếp ảnh khi trở thành người làm du lịch; ngược lại, công việc chèo SUP và vận hành homestay đưa anh gặp gỡ nhiều người, từ du khách lần đầu đến miền Tây đến nhóm bạn trẻ muốn khám phá Cần Thơ theo cách khác. Anh thích kết nối, làm quen và ghi lại khoảnh khắc họ hòa mình vào nhịp sống sông nước. Đây là dạng nhiếp ảnh cộng đồng đúng nghĩa: ống kính không đứng trên cao quan sát, mà ở cùng tầm mắt với người chèo, người buôn chợ nổi, những đứa trẻ bên bến nước.
Ý tưởng làm video tham dự cuộc thi đến từ mong muốn giới thiệu Cần Thơ và những trải nghiệm đặc trưng của miền Tây sông nước tới nhiều người hơn. Anh không cần kiếm câu chuyện đâu xa, vì anh đang sống trong nó: những chuyến chèo, dòng sông, chợ nổi, những con người đã là đời sống thường ngày. Qua video, anh muốn giới thiệu hình ảnh miền Tây: đằng sau nhịp sống chậm là một vùng đất giàu năng lượng, văn hóa và những trải nghiệm để lại dấu ấn riêng trong lòng du khách. Một tác phẩm ảnh văn hóa địa phương theo anh phải mang được tinh thần vùng đất, những yếu tố khó nhìn thấy nhưng lưu lại lâu dài trong trí nhớ.
Lê Hồng Linh: Từ bục giảng đến ống kính chánh niệm
Nếu Khoa Sup trở về bến sông thì hành trình của nghệ sĩ nhiếp ảnh Lê Hồng Linh bắt đầu từ bục giảng kỹ thuật. Sau khi tốt nghiệp kỹ sư, ông đứng trước lựa chọn đi làm kiếm tiền hay bước vào con đường nghệ thuật; người cha đã khuyến khích ông chọn nghệ thuật để nuôi dưỡng tâm hồn, vì tài năng không phải ai cũng có. Khi dạy kỹ thuật ở các trường đại học, ông đan xen những bài giảng khô khan với nhiếp ảnh như cách tìm sự cân bằng. Đó là bước chuyển quan trọng: từ người thầy dùng ảnh làm ví dụ minh họa, ông dần trở thành người kể chuyện bằng hình ảnh.
Một lần, trong giờ thực hành, ông chụp chân dung một sinh viên và gửi bức ảnh dự cuộc thi quốc tế tại Đan Mạch; tác phẩm bất ngờ đoạt huy chương bạc, khẳng định rằng “tài sản” của người làm ảnh không nằm ở những chuyến đi xa, mà ở khả năng thấy cái đẹp trong đời sống của chính mình. Ông bước ra sân chơi quốc tế lần đầu năm 1995 và được trao Japan Excellence Award. Theo ông, nhiếp ảnh trước hết là công cụ để nhận thức thế giới và bản thân, giải phóng mình khỏi định kiến, công thức và sự lệ thuộc vào máy móc, xu hướng hoặc thành tích.
Nhiếp ảnh để sống chánh niệm và giữ gìn khoảnh khắc con người
Điểm chung quan trọng giữa Khoa Sup và Lê Hồng Linh là cả hai đều coi nhiếp ảnh như nghệ thuật gìn giữ khoảnh khắc người, không phải bộ môn săn thành tích. Với Khoa, động lực cầm máy đến từ suy nghĩ rằng mỗi khoảnh khắc trôi qua sẽ không thể lấy lại; hình ảnh và video vì thế không chỉ là công cụ quảng bá chuyến đi, mà là cách giữ lại phần nào cảm xúc chân thật tại thời điểm nó diễn ra. Với Lê Hồng Linh, nhiếp ảnh chưa bao giờ chỉ là nghệ thuật ánh sáng hay bố cục; trên hết, đó là nghệ thuật lưu giữ những khoảnh khắc quý giá của đời người, những khoảnh khắc đi qua một lần nhưng cảm xúc có thể ở lại mãi.
Trong hơn ba thập niên gắn bó với máy ảnh, điều lớn nhất nhiếp ảnh mang lại cho ông không phải danh hiệu mà là hành trình tự nhận thức và giải phóng nội tâm. Ông tin rằng mỗi bức ảnh là một tiếng nói cá nhân, một “vân tay tinh thần” không thể lẫn; quan trọng nhất là sự trung thực với chính mình. Ông nhấn mạnh: “Mục đích cuối cùng của nhiếp ảnh không phải để sở hữu một bức ảnh đẹp, mà để hiểu hơn, cảm nhiều hơn và sống chánh niệm hơn”. Ở giao điểm ấy, nhiếp ảnh cộng đồng và ảnh văn hóa địa phương không chỉ lưu trữ hình ảnh quê hương, mà còn giữ lại nhân tính trong thời đại máy móc ngày càng chi phối.
