Festival Thăng Long Hà Nội: Định nghĩa lại mối quan hệ giữa di sản và nhiếp ảnh
Festival Thăng Long Hà Nội là sự kiện văn hóa lớn của Thủ đô, dùng hệ thống di sản đô thị, làng nghề và không gian công cộng làm nền tảng để khuyến khích nghệ sĩ, đặc biệt là nhiếp ảnh gia, xây dựng tầm nhìn sáng tạo mới dựa trên quá khứ, đối thoại với hiện tại và gợi mở tương lai. Với chủ đề “Dòng chảy di sản - Heritage Flow”, kỳ thứ II diễn ra từ ngày 11 đến 20/9, biến Hà Nội thành một hành trình trải nghiệm, thay vì một sân khấu lễ hội khép kín. Điều đáng nói là cách tiếp cận thiên về quan điểm: di sản không phải phông nền trang trí, mà là chất liệu sống để nhiếp ảnh gia khai thác, chất vấn và tái tạo. Nhìn từ góc này, Festival không chỉ là nơi chụp ảnh đẹp, mà là nơi thử nghiệm ngôn ngữ hình ảnh quanh khái niệm “dòng chảy” – tiếp nối nhưng không lặp lại.
Di sản làm nền: từ Hoàng thành đến hồ Hoàn Kiếm trong khung hình đương đại
Điểm lựa chọn không gian nói rất rõ quan điểm của ban tổ chức: muốn nhiếp ảnh đương đại phải bám vào địa tầng văn hóa cụ thể, không phải những bối cảnh vô danh. Festival sử dụng chuỗi điểm đến mang sức nặng biểu tượng như Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Bảo tàng Hà Nội, Bát Tràng và khu vực hồ Hoàn Kiếm. Đây đều là những “trục” di sản mà mỗi góc máy đều gợi mở câu hỏi: ta đang nhìn Hà Nội như bảo tàng quá khứ hay thành phố sáng tạo đang chuyển động. Chương trình nghệ thuật khai mạc lúc 20h ngày 11/9 tại Hoàng thành Thăng Long với khoảng 5.000 đại biểu và khách mời trong nước, quốc tế tạo ra mật độ sống động cho mọi khung hình động – tĩnh. Theo bà Lê Thị Ánh Mai, mục tiêu là dùng Festival để khẳng định Hà Nội vừa giàu truyền thống vừa năng động sáng tạo, xứng danh Thành phố Sáng tạo của UNESCO. Đó là tuyên bố trực tiếp gửi tới cộng đồng nhiếp ảnh: hãy nhìn di sản bằng con mắt của một thành phố đang tự viết tiếp câu chuyện của mình.
Sáng tạo từ di sản: cơ hội thị giác cho công chúng và giới trẻ
Nếu chỉ dừng lại ở việc chụp lại các công trình cổ, Festival Thăng Long Hà Nội sẽ chẳng khác một cuộc dã ngoại. Nhưng cấu trúc chương trình cho thấy tham vọng lớn hơn: biến di sản thành chất liệu cho nhiều ngôn ngữ nghệ thuật, từ đó mở ra trường nhìn mới cho nhiếp ảnh. Tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, từ ngày 11 đến 20/9 là chuỗi triển lãm, trưng bày, trải nghiệm kết nối di sản, giới thiệu tinh hoa làng nghề và trình diễn nghệ thuật, được thiết kế trực quan, sinh động để công chúng, nhất là thế hệ trẻ, tiếp cận văn hóa truyền thống dưới dạng trải nghiệm thị giác chứ không phải bài học khô cứng. Ở chiều ngược lại, đêm thời trang “Sắc màu Hà Nội - The Color of Hanoi” ngày 19/9 tại khu vực Tượng đài Cảm tử dùng thiết kế đương đại để tôn vinh sự giao thoa giữa giá trị truyền thống, chất liệu bản địa và sáng tạo hiện đại. Đây là bối cảnh lý tưởng để máy ảnh ghi lại cách di sản “chảy” qua chất liệu vải, đường cắt và phong thái người mặc – thứ di sản sống động hơn mọi pano cổ động.
Không gian quốc tế và vai trò chủ động của người dân trong hình ảnh Hà Nội
Một Festival lấy di sản làm nền tảng mà thiếu giao lưu quốc tế sẽ tự giới hạn câu chuyện của mình. Vì thế, việc mời các đoàn nghệ thuật từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ cùng nhiều đoàn trong nước tham gia chương trình “Thăng Long - Hà Nội, nhịp cầu di sản” ngày 12/9 cho thấy tham vọng đặt hình ảnh Hà Nội vào mạng lưới đối thoại rộng hơn. Khi các hình thức trình diễn, nhạc trẻ, thời trang cùng xuất hiện trong không gian di sản, mỗi chiếc máy ảnh có cơ hội ghi nhận khoảnh khắc giao thoa – lúc các ngôn ngữ nghệ thuật khác nhau chạm vào cùng một nền tảng lịch sử. Trong thời gian diễn ra Festival, riêng khu vực Hoàng thành Thăng Long dự kiến thu hút khoảng 250.000 lượt khách tham quan, biến người dân và du khách thành nhân vật chính của câu chuyện di sản, không còn là “khán giả đứng ngoài”. Điểm đáng chú ý là tinh thần cộng đồng: người dân được khuyến khích tham gia vào quá trình tạo dựng, trao truyền, lan tỏa giá trị văn hóa. Về mặt hình ảnh, điều này đồng nghĩa với việc nhiếp ảnh không chỉ ghi lại kiến trúc, mà phải ghi lại gương mặt, hành vi và cảm xúc – những thứ làm cho di sản có nhịp thở.
Từ Festival đến tầm nhìn dài hạn: di sản như nguồn lực sáng tạo hình ảnh
Điều thuyết phục nhất của Festival Thăng Long Hà Nội nằm ở chỗ nó không tự nhận mình là sự kiện “một mùa”. Thông qua chuỗi chương trình kéo dài từ ngày 11 đến 20/9, với khai mạc tại Hoàng thành Thăng Long và bế mạc lúc 20h ngày 20/9 tại Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục (quy mô khoảng 2.000 đại biểu), thành phố muốn từng bước xây dựng Festival thành thương hiệu văn hóa có sức lan tỏa lâu dài, gắn với phát triển bền vững và du lịch. Một câu nói quan trọng cần được trích lại: điểm đáng chú ý của Festival năm nay là cách tiếp cận di sản không dừng ở bảo tồn, giới thiệu mà hướng tới trao truyền và phát huy trong đời sống đương đại. Với nhiếp ảnh, đây là lời mời rõ ràng: hãy coi di sản không chỉ là đối tượng ghi chép, mà là nguồn lực sáng tạo. Khi Hà Nội định vị mình là Thành phố Vì hòa bình và Thành phố Sáng tạo của UNESCO, những loạt ảnh sinh ra từ Festival có thể trở thành phần của hồ sơ ký ức thị giác đô thị, giúp người xem thấy được một Thủ đô đang chuyển động trong trục thời gian dài, chứ không bị đóng khung trong postcard cổ kính.
