ChatGPT lừa đảo: Khi AI trở thành “nhân lực giá rẻ” cho tội phạm
ChatGPT lừa đảo là việc tội phạm mạng lợi dụng công cụ AI này để tự động hóa việc tạo nhân vật giả, nội dung lừa đảo và giấy tờ giả, từ đó triển khai đồng thời nhiều kịch bản như lừa đảo tình cảm AI, lừa đảo đầu tư và cờ bạc trực tuyến trên quy mô lớn, với chi phí thấp nhưng mức độ tinh vi tăng mạnh.
Một mạng lưới lừa đảo xuất phát từ Poipet (Campuchia) đã dùng ChatGPT để hỗ trợ các vụ lừa đảo đầu tư, lừa đảo tình cảm và cờ bạc trực tuyến. Theo mô tả, ChatGPT được dùng trong gần như mọi công đoạn: viết và dịch tin nhắn sang nhiều ngôn ngữ, xây dựng kịch bản trò chuyện, tạo nội dung quảng cáo tuyển dụng và vận hành các nhân vật giả trên mạng xã hội. Nói thẳng: đây là “nhà máy lừa đảo” được tăng lực bằng AI. Khi vài người có thể vận hành hàng loạt chiến dịch cùng lúc, nạn nhân bị tấn công không chỉ nhiều hơn mà còn khó nhận ra hơn vì những kịch bản được cá nhân hóa và trông rất chuyên nghiệp.
Nhân vật giả và giấy tờ giả AI: Từ người yêu lý tưởng đến cảnh sát điều tra
Điểm đáng sợ của lừa đảo tình cảm AI là mọi vai diễn đều có thể được viết sẵn bằng ChatGPT: từ chuyên gia đầu tư, người yêu lý tưởng cho đến cảnh sát đang điều tra vụ án, tất cả đều có thể là sản phẩm do AI tạo ra. Nhóm tại Poipet xây cả một “vũ trụ” nhân vật: chuyên gia tài chính thành đạt “cố vấn” đầu tư, đối tượng hẹn hò hoàn hảo nhắn tin quan tâm mỗi ngày, hoặc cán bộ điều tra gửi thông báo vi phạm, đe dọa nạn nhân phải nộp tiền phạt cho hành vi mà họ chưa từng làm.
Không dừng ở lời nói, giấy tờ giả AI giúp chúng bịt kín mọi lỗ hổng trong kịch bản. AI được dùng để tạo hộ chiếu giả, giấy tờ pháp lý, xác nhận mua cổ phiếu, biên lai chuyển khoản và nhiều tài liệu khác nhằm khiến các kịch bản lừa đảo trở nên thuyết phục hơn. Khả năng tạo ảnh hoặc chứng từ giả bằng ChatGPT đang làm dấy lên nghi ngờ về hiệu quả cơ chế an toàn của công cụ này. Khi nạn nhân thấy biên lai, giấy chứng nhận, giấy mời đầu tư đầy đủ logo, chữ ký và con dấu “trông như thật”, họ rất dễ gạt bỏ sự nghi ngờ – và đó là lúc tiền biến mất.
ChatGPT bị lách như thế nào để tạo hóa đơn, giấy tờ giả?
Về nguyên tắc, ChatGPT có cơ chế an toàn để chặn nội dung lừa đảo, mạo danh và tạo tài liệu giả gây hiểu nhầm. Trên thực tế, công cụ này đã chặn nhiều yêu cầu có ý đồ vi phạm rõ ràng như làm giả giấy tờ tùy thân hoặc hỗ trợ kê khai chi phí giả. Vấn đề nằm ở chỗ: hệ thống đánh giá rất nhiều dựa trên mục đích người dùng tự khai báo chứ không chỉ nội dung được yêu cầu. Điều đó mở ra “khe cửa” cho kẻ gian lách luật bằng cách làm mờ mục đích.
Các thử nghiệm cho thấy ChatGPT có thể bị lợi dụng để tạo ảnh và chứng từ giả có độ thuyết phục cao nếu câu lệnh được viết khéo léo. Ví dụ, yêu cầu tạo hóa đơn của một quán cà phê hư cấu ban đầu bị từ chối vì có nguy cơ vi phạm chính sách, nhưng khi thêm cụm “chỉ cho vui”, hệ thống lại tạo hóa đơn. Khả năng tương tự xuất hiện với mô tả vật thể giống hóa thạch hay giấy chứng nhận, nơi phản hồi thay đổi khi câu lệnh được chuyển sang dạng giả định. Điều này cho thấy nếu tội phạm đầu tư công sức học cách viết prompt, chúng hoàn toàn có thể tạo hóa đơn, giấy chứng nhận, ảnh giả để dùng trong các chiến dịch ChatGPT lừa đảo.
Chiến thuật “Ping – Zing – Sting” và hậu quả cho nạn nhân
Chiến dịch lừa đảo từ Poipet vận hành theo mô hình ba bước “Ping – Zing – Sting”. Ping là giai đoạn tiếp cận nạn nhân qua WhatsApp hoặc Telegram; Zing là quá trình làm quen, trò chuyện và xây dựng lòng tin, đôi khi kéo dài hàng tuần hoặc hàng tháng; đến khi nạn nhân đủ tin tưởng, Sting sẽ tới dưới dạng lời mời đầu tư, yêu cầu nộp phí kích hoạt tài khoản hoặc đóng một khoản tiền nào đó để giải quyết “sự cố” hoàn toàn không có thật. AI giúp nhóm này dịch tin nhắn, soạn nội dung quảng cáo, thông báo nội bộ và cả các cuộc hội thoại giữa nhân viên, biến chúng thành một “call center” ảo hoạt động 24/7.
Sau khi tạo lòng tin, đối tượng thường dụ nạn nhân đầu tư vào tiền điện tử hoặc giao dịch vàng với lời hứa lợi nhuận cao. Để tăng sức thuyết phục, chúng gửi kèm ảnh chụp màn hình giao dịch ngân hàng, tài khoản đầu tư hoặc lịch sử thanh toán đã được làm giả, thứ mà AI giúp tạo ra nhanh, đẹp và rất chuyên nghiệp. Theo nội dung trao đổi của chính những kẻ lừa đảo, một số nạn nhân đã thiệt hại tới hàng nghìn USD, tùy từng trường hợp. Câu nói đáng nhớ ở đây là: “Poipet từ lâu đã nổi tiếng với các ‘nhà máy lừa đảo’. Giờ đây, những ‘nhà máy’ đó đang có thêm một lực lượng lao động mới là AI.” Hậu quả không chỉ là tiền mất, mà còn là khủng hoảng tinh thần với các nạn nhân lừa đảo tình cảm AI.
Nhận diện AI giả mạo và bảo vệ khỏi lừa đảo: Người dùng phải tự nâng cấp “hệ miễn dịch”
Tin tốt là các nền tảng không đứng yên. OpenAI đã vô hiệu hóa toàn bộ các tài khoản ChatGPT liên quan mạng lưới tại Campuchia và chia sẻ thông tin với các đối tác để ngăn chặn hoạt động tương tự. Họ cũng phối hợp với WhatsApp để điều tra và gỡ bỏ toàn bộ mạng lưới tài khoản liên quan. Trong chính sách sử dụng, OpenAI nêu rõ người dùng không được dùng công cụ để thao túng hoặc đánh lừa người khác; những hành vi bị cấm bao gồm lừa đảo, mạo danh và tạo tài liệu giả gây hiểu nhầm. Tuy nhiên, khi một chatbot có thể làm công việc của nhiều người cùng lúc, bài toán chống lừa đảo trực tuyến sẽ ngày càng khó hơn cho cả nền tảng lẫn người dùng.
Muốn bảo vệ khỏi lừa đảo, bạn phải học cách nhận diện AI giả mạo thay vì tin vào cảm giác “có vẻ thật”. Với hình ảnh, chi tiết chữ viết bị méo, mờ, sai chính tả hoặc không thẳng hàng vẫn là dấu hiệu nhận biết ảnh do AI tạo ra. Với tin nhắn, hãy nghi ngờ những người xa lạ tiếp cận đột ngột, nói năng rất trôi chảy, kiên trì nhưng luôn né chuyện gặp trực tiếp, đồng thời thúc ép bạn chuyển tiền, đầu tư hoặc nộp phạt. Đừng nhìn vào “giấy tờ chứng minh” hay “ảnh bằng chứng” để quyết định; hãy kiểm tra qua kênh độc lập, gọi thẳng tới cơ quan liên quan, chứ không phản hồi qua đường link hoặc số điện thoại mà người đó gửi. Trong kỷ nguyên AI, sự tỉnh táo của bạn chính là lớp bảo mật cuối cùng.
