Đột quỵ không còn là bệnh của riêng người già
Đột quỵ trẻ hóa là xu hướng số ca đột quỵ xuất hiện ngày càng nhiều ở nhóm tuổi trung niên 40–50 và cả người dưới 45 tuổi, thay vì chủ yếu tập trung ở người cao tuổi như trước đây; hiện tượng này liên quan trực tiếp đến việc tích tụ âm thầm các yếu tố nguy cơ tim mạch, lối sống ít vận động, thừa cân, hút thuốc, uống rượu bia và kiểm soát sức khỏe kém trong nhiều năm. Đã đến lúc chúng ta bỏ suy nghĩ “đột quỵ là chuyện của người già”. Khi nhóm tuổi lao động sung sức nhất bắt đầu ngã gục vì đột quỵ, hệ quả không chỉ là con số thống kê y tế, mà là những gia đình mất đi trụ cột, những doanh nghiệp thiếu nhân lực và một xã hội phải gánh chi phí phục hồi dài hạn. Bỏ qua nguy cơ đột quỵ tuổi 40 là một sự chủ quan nguy hiểm.
Vì sao tuổi 40 phải được coi là mốc sàng lọc đột quỵ
Bộ Y tế đang hoàn thiện dự thảo hướng dẫn khám sàng lọc cho người dân tại trạm y tế xã, phường, đặc khu theo từng giai đoạn của vòng đời, trong đó riêng người trên 40 tuổi được đề xuất sàng lọc nguy cơ đột quỵ. Đây không phải lựa chọn mang tính hình thức, mà là phản ứng trực diện với thực tế đáng lo ngại: tại một trung tâm đột quỵ lớn, bệnh nhân dưới 45 tuổi từng chiếm khoảng 10–15% tổng số ca. Con số này đủ sức bác bỏ niềm tin cũ rằng chỉ sau 60 tuổi mới cần lo về đột quỵ. Theo bác sĩ Nguyễn Đức Chỉnh, nhóm 40–50 tuổi và thậm chí trẻ hơn hiện nay vẫn có thể mắc đột quỵ khi mang các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, béo phì, hút thuốc, uống nhiều rượu bia hoặc ít vận động. Nếu tiếp tục coi 65 là mốc sàng lọc, chúng ta sẽ bỏ lỡ cả một thập kỷ vàng để phòng ngừa đột quỵ.
Sàng lọc đột quỵ tại tuyến cơ sở: cơ hội phòng ngừa cho người bận rộn
Đề xuất sàng lọc đột quỵ tại tuyến y tế cơ sở là một bước đi thực tế, phù hợp với nhóm tuổi 40 vốn bận rộn, ít có thời gian đến bệnh viện lớn. Theo hướng dẫn, hoạt động sàng lọc tại trạm y tế có thể bao gồm đánh giá nguy cơ, đo huyết áp, cân nặng, vòng eo, chỉ số BMI; một số trường hợp được đo điện tim để phát hiện rung nhĩ, kiểm tra đường huyết và các chỉ số liên quan. Người có nguy cơ mắc bệnh không lây nhiễm – trong đó có đột quỵ – sẽ được tư vấn, sàng lọc, theo dõi và quản lý dự phòng tại cộng đồng, với kết quả lưu trong hồ sơ sức khỏe điện tử. Đây chính là hạ tầng để phòng ngừa đột quỵ thay vì chỉ điều trị hậu quả. Khi dữ liệu theo dõi được duy trì theo năm tháng, bác sĩ tuyến cơ sở có thể nhắc nhở, điều chỉnh lối sống, thuốc men trước khi bệnh nhân bước vào vùng nguy hiểm. Bỏ qua mạng lưới sàng lọc này là tự tước đi cơ hội bảo vệ bản thân.
Từ khám sàng lọc đến thay đổi lối sống: trách nhiệm của từng người 40+
Đi khám tầm soát một lần rồi để đó không phải là phòng ngừa đột quỵ. Với người khoảng 40 tuổi chưa có triệu chứng, mục tiêu của sàng lọc đột quỵ là phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, đường huyết cao, béo phì, rung nhĩ… chứ không phải chụp CT hay MRI não đại trà. Sau phát hiện, việc kiểm soát huyết áp, đường huyết và mỡ máu phải được duy trì theo hướng dẫn bác sĩ; không được tự ý ngừng thuốc khi thấy trong người “khỏe hơn” vì đó là cách nhanh nhất để quay lại vùng nguy cơ cao. Việc phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ giúp người dân được tư vấn thay đổi lối sống, kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu hoặc điều trị khi cần thiết, qua đó hạn chế nguy cơ xảy ra biến cố. Nếu từ 40 tuổi, mỗi người chủ động đo huyết áp, đường huyết, mỡ máu, cân nặng và vòng bụng định kỳ, họ đang tự mua cho mình thêm nhiều năm sống khỏe.
Không thể chờ đến “tuổi già” mới lo phòng ngừa đột quỵ
Thông điệp quan trọng nhất từ xu hướng đột quỵ trẻ hóa là: chờ đến khi tóc bạc mới phòng ngừa là quá muộn. Đột quỵ đang có xu hướng trẻ hóa ở nhiều khu vực, và nhóm tuổi 40–50 đã được ghi nhận là đối tượng nguy cơ rõ rệt. Trong bối cảnh Bộ Y tế đã ban hành hướng dẫn kiểm soát yếu tố nguy cơ và đang xây dựng đề xuất sàng lọc đột quỵ cho người trên 40 tuổi tại cộng đồng, câu hỏi không còn là “có nên tầm soát không” mà là “bao giờ bắt đầu”. Phòng ngừa đột quỵ cần được thực hiện từ sớm, thay vì chờ đến tuổi cao mới quan tâm. Các địa phương có thể tổ chức đo huyết áp, đường huyết, tư vấn nguy cơ tại trạm y tế, cơ quan, trường học, khu công nghiệp, chợ; đồng thời đưa nhóm 40–50 tuổi vào diện truyền thông trọng điểm. Nhưng dù hệ thống y tế có làm tốt đến đâu, quyết định bước vào phòng khám sàng lọc đột quỵ ở tuổi 40 vẫn là lựa chọn cá nhân. Hoãn lựa chọn đó nghĩa là chấp nhận sống chung với một quả bom nổ chậm trong cơ thể.
