Lệnh gỡ DeepSeek nhắm vào hệ thống công quyền
DeepSeek là công cụ trí tuệ nhân tạo do một công ty Trung Quốc phát triển, và lệnh hạn chế mới của Mỹ yêu cầu các cơ quan hành pháp liên bang thuộc khối dân sự loại sản phẩm này khỏi hệ thống công nghệ thông tin. Đây là biện pháp quản trị rủi ro trong khu vực chính phủ, không phải tuyên bố rằng mọi người dùng DeepSeek đều đang đối mặt với nguy hiểm.
Theo thông báo của Bộ An ninh Nội địa Mỹ đăng trên Công báo Liên bang, phạm vi lệnh bao gồm sản phẩm của DeepSeek, các đơn vị liên kết, cùng sản phẩm và dịch vụ của bên thứ ba được phát triển dựa trên công nghệ của công ty. Quyết định được ký ngày 24/7 và công bố rộng rãi vào tháng 10. Việc bao gồm cả công nghệ tích hợp từ bên thứ ba cho thấy chính phủ muốn kiểm soát không chỉ ứng dụng mang tên DeepSeek, mà còn cả những thành phần có thể được nhúng vào hệ thống nhà thầu.
Vì vậy, cụm từ “cấm DeepSeek” cần được hiểu đúng phạm vi. DeepSeek tại Mỹ không bị cấm sử dụng trên toàn quốc: lệnh tập trung vào các cơ quan hành pháp liên bang thuộc khối dân sự, không áp dụng chung cho người dân hay doanh nghiệp tư nhân.
Rủi ro dữ liệu là căn cứ, chưa phải bằng chứng dữ liệu bị chuyển
Chính quyền Mỹ viện dẫn nguy cơ công cụ DeepSeek có thể khiến dữ liệu nhạy cảm được chuyển tới Trung Quốc, tạo điều kiện thu thập thông tin về cá nhân hoặc cơ quan chính phủ, đồng thời làm phát sinh nguy cơ mã độc và lỗ hổng bảo mật. Với hệ thống công quyền, khả năng dữ liệu nhạy cảm rời khỏi tầm kiểm soát đã đủ để thúc đẩy một biện pháp phòng ngừa, ngay cả khi chưa có xác nhận rằng dữ liệu của cơ quan nào đã bị chuyển giao.
Sự phân biệt này không phải tiểu tiết. Những rủi ro được nêu là lý do cho biện pháp hạn chế, chứ không đồng nghĩa Mỹ đã chứng minh DeepSeek chuyển dữ liệu của các cơ quan liên bang sang Trung Quốc. Gọi lệnh gỡ bỏ là bằng chứng trực tiếp về hoạt động gián điệp sẽ đi xa hơn những gì thông tin công khai xác nhận.
Trong bối cảnh Mỹ và Trung Quốc tiếp tục cạnh tranh về AI, thận trọng với dữ liệu chính phủ là lựa chọn dễ hiểu. Nhưng để duy trì tính thuyết phục, Washington cũng cần phân biệt rõ rủi ro bảo mật, bằng chứng kỹ thuật và kết luận về hành vi.
Lo ngại gián điệp kinh tế là bối cảnh rộng hơn
Lệnh đối với DeepSeek xuất hiện giữa những quan ngại rộng hơn của Mỹ về hoạt động gián điệp kinh tế và bảo vệ công nghệ. Một tài liệu khác dẫn nhận định của tình báo Mỹ rằng Đảng Cộng sản Trung Quốc có liên quan đến 80% các vụ gián điệp kinh tế; doanh nghiệp công nghệ là mục tiêu chính, chiếm gần một phần ba số vụ. Các con số này giải thích vì sao giới chức Mỹ nhạy cảm với rủi ro công nghệ, nhưng không tự chúng chứng minh DeepSeek có liên quan đến những vụ việc đó.
Cùng bối cảnh, một cảnh báo an ninh của Chính phủ Mỹ hồi tháng 9 cáo buộc một số công ty AI Trung Quốc tiến hành các cuộc tấn công “chưng cất mô hình” quy mô lớn nhằm vào doanh nghiệp AI Mỹ. Cáo buộc ấy liên quan đến một nhóm công ty và một phương thức bị nghi ngờ; không nên nhập làm một với quyết định hành chính riêng nhằm gỡ DeepSeek khỏi hệ thống liên bang.
Đây là điểm cần giữ vững khi bàn về AI Trung Quốc: lo ngại chiến lược có thể dẫn đến kiểm soát, nhưng mỗi cáo buộc vẫn cần chứng cứ và phạm vi riêng. An ninh AI sẽ được củng cố tốt hơn bằng đánh giá cụ thể về quyền truy cập, luồng dữ liệu và lỗ hổng, thay vì gộp mọi sản phẩm hoặc doanh nghiệp vào một kết luận.
Nhà thầu cần minh bạch, người dùng tư nhân không nằm trong lệnh
Tác động tức thời nằm ở cách cơ quan liên bang và nhà cung cấp công nghệ rà soát hệ thống. Do lệnh mở rộng tới sản phẩm, dịch vụ của bên thứ ba được phát triển dựa trên công nghệ DeepSeek, các nhà cung cấp tham gia hợp đồng với chính phủ Mỹ phải xác định rõ công cụ và mô hình AI nào đang được sử dụng. Yêu cầu này có thể khiến việc kiểm kê phần mềm và thành phần AI trong hệ thống trở thành khâu thiết yếu của hợp đồng công.
Với người dùng thông thường, không có căn cứ để hiểu đây là lệnh buộc gỡ ứng dụng khỏi mọi thiết bị hay cấm doanh nghiệp tư nhân tại Mỹ sử dụng DeepSeek. Giới hạn đó không xóa bỏ những câu hỏi hợp lý về quyền riêng tư và bảo mật, nhưng tránh biến một quyết định dành cho hệ thống chính phủ thành lệnh cấm trên toàn xã hội.
Lập trường của Bắc Kinh cũng phản đối cách tiếp cận này: người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh cho rằng Mỹ mở rộng khái niệm an ninh quốc gia quá mức và chính trị hóa khoa học, công nghệ, thương mại, đồng thời khẳng định Trung Quốc sẽ bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp nước này.
Kết luận hợp lý là xem lệnh gỡ DeepSeek như biện pháp phòng ngừa có phạm vi hẹp trong khu vực liên bang, chứ không phải phán quyết chứng minh gián điệp. Chính phủ cần bảo vệ dữ liệu nhạy cảm; đồng thời, mọi cáo buộc rộng hơn phải được đánh giá riêng, dựa trên chứng cứ thay vì suy diễn từ quốc tịch của công ty.
