Bắc Ninh bán dẫn: cú chuyển mình từ điện tử sang công nghệ cao
Bắc Ninh bán dẫn là quá trình tỉnh Bắc Ninh dùng nền tảng công nghiệp điện tử hiện có, hệ thống khu công nghiệp và các ưu đãi đầu tư để thu hút dự án bán dẫn, từng bước hình thành hệ sinh thái sản xuất, đóng gói, kiểm thử chip và linh kiện, qua đó dịch chuyển lên bậc thang công nghệ cao trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Điểm đáng chú ý nhất không phải là con số vốn, mà là việc tỉnh này đã chuyển trọng tâm chính sách sang đầu tư công nghệ cao, coi bán dẫn là ngành mũi nhọn mới. Kết quả thu hút các dự án bán dẫn được hỗ trợ bởi nền tảng công nghiệp điện tử phát triển mạnh của tỉnh. Nói cách khác, các dự án điện tử Việt Nam từng giúp Bắc Ninh bứt phá nay đang trở thành “đường băng” để cất cánh sang lĩnh vực phức tạp hơn và đòi hỏi chất xám nhiều hơn.
Theo cơ quan chuyên môn của tỉnh, Bắc Ninh hiện có khoảng 1.282 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực điện tử, sử dụng khoảng 481.948 lao động. Đây là lực đỡ quan trọng biến tham vọng đầu tư bán dẫn thành lộ trình thực tế, chứ không chỉ là khẩu hiệu.
Nền tảng điện tử: lợi thế gốc cho chuỗi cung ứng bán dẫn
Không phải địa phương nào muốn phát triển bán dẫn là làm được; Bắc Ninh có lợi thế hiếm: nền công nghiệp điện tử đã định hình vững. Kết quả thu hút các dự án bán dẫn được hỗ trợ bởi nền tảng công nghiệp điện tử phát triển mạnh của tỉnh. Giá trị sản xuất công nghiệp của các doanh nghiệp điện tử đạt mức rất lớn, tạo điều kiện để các doanh nghiệp điện tử từng bước mở rộng sang lĩnh vực bán dẫn.
Đây chính là điểm khác biệt trong cuộc đua thu hút đầu tư công nghệ cao. Bắc Ninh không đi từ con số 0, mà gối đầu lên các dự án điện tử Việt Nam đã vận hành ổn định, từ đó gắn kết giữa doanh nghiệp điện tử với ngành bán dẫn, mở rộng liên kết và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng bán dẫn. Việc trong 39 khu công nghiệp đã được phê duyệt, có 23 khu đã đi vào hoạt động với hạ tầng đồng bộ về giao thông, điện, nước và kết nối, cho thấy tỉnh đang chuẩn bị “mặt bằng công nghiệp” khá bài bản cho các thế hệ dự án mới.
Cơ chế “luồng xanh 24 giờ” và “luồng xanh 60%” để rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính cho các dự án trọng điểm, công nghệ cao và bán dẫn là tín hiệu rằng Bắc Ninh muốn cạnh tranh bằng thể chế chứ không chỉ bằng đất rẻ hay lao động dồi dào.
Hệ sinh thái đang hình thành: điểm mạnh và khoảng trống
Sự hiện diện của các tập đoàn, doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực bán dẫn đang tạo nền tảng để Bắc Ninh từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp bán dẫn, mở rộng liên kết giữa các doanh nghiệp điện tử với ngành bán dẫn và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Nhiều dự án liên quan đến bán dẫn, vật liệu bán dẫn và thiết bị, linh kiện phụ trợ đã được triển khai trên địa bàn.
Tuy nhiên, cấu trúc chuỗi cung ứng bán dẫn tại Bắc Ninh hiện vẫn ở “vùng trũng” giá trị gia tăng. Ngành công nghiệp bán dẫn của tỉnh chủ yếu tập trung ở khâu đóng gói, kiểm thử và sản xuất linh kiện phụ trợ. Các khâu có giá trị gia tăng cao như thiết kế chip, nghiên cứu và phát triển (R&D), chế tạo wafer và sản xuất vật liệu bán dẫn chưa hình thành rõ nét.
Điểm yếu khác là sự tham gia mờ nhạt của doanh nghiệp nội địa. Doanh nghiệp trong nước trong hệ sinh thái bán dẫn còn hạn chế, chưa đủ năng lực tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu; phần lớn những hoạt động quan trọng hiện thuộc về các doanh nghiệp nước ngoài. Hoạt động nghiên cứu, phát triển, làm chủ công nghệ lõi và sản phẩm chip "Make in Vietnam", nhất là chip cho AI, IoT, vẫn ở giai đoạn sơ khai. Điều này đặt ra câu hỏi: Bắc Ninh sẽ là trung tâm gia công hay là trung tâm sáng tạo?
Đầu tư công nghệ cao: từ thủ tục, đất đai đến nhân lực
Muốn thoát khỏi vai trò “công xưởng gia công”, Bắc Ninh không thể chỉ trông chờ vào ưu đãi thuế hay hạ tầng khu công nghiệp. Tỉnh đã bắt đầu đi đúng hướng khi đẩy mạnh xúc tiến đầu tư, hỗ trợ doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, đồng thời đề xuất không gian phát triển công nghiệp bán dẫn trong các khu công nghiệp và thúc đẩy các tập đoàn, doanh nghiệp chiến lược mở rộng đầu tư trên địa bàn.
Song, điểm mấu chốt là con người và tri thức. Bắc Ninh xác định trong thời gian tới sẽ đẩy mạnh đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; gắn kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp với cơ sở giáo dục, nghiên cứu. Việc phối hợp với cơ quan chuyên môn trung ương để nghiên cứu, khảo sát, đánh giá điều kiện phát triển công nghiệp bán dẫn tại một số doanh nghiệp trên địa bàn và tổ chức hội thảo về định hướng quy hoạch, giải pháp phát triển Bắc Ninh trở thành trung tâm sản xuất, đóng gói, kiểm thử chip bán dẫn cho thấy chiến lược đã dịch chuyển dần sang xây nền tảng tri thức, chứ không chỉ là thu hút nhà máy.
Nếu tỉnh kiên trì lộ trình này, đầu tư công nghệ cao không chỉ mang lại việc làm, mà còn tạo ra lớp kỹ sư, nhà quản lý công nghệ mới – yếu tố quyết định để địa phương bước lên nấc thang giá trị cao hơn.
Triển vọng trở thành hub bán dẫn: điều kiện và rủi ro
Tỉnh Bắc Ninh đã xác định thời gian tới sẽ tiếp tục thu hút các tập đoàn, doanh nghiệp chiến lược đầu tư vào những công đoạn có giá trị gia tăng lớn, hỗ trợ doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn. Qua đó, tỉnh từng bước nâng cao năng lực hệ sinh thái doanh nghiệp bán dẫn, thu hút thêm các dự án công nghệ cao, mở rộng chuỗi cung ứng, phát triển kinh tế địa phương. Đây là hướng đi hợp lý nếu Bắc Ninh muốn trở thành một cực thu hút trong chuỗi cung ứng bán dẫn khu vực.
Tuy vậy, rủi ro phụ thuộc vào doanh nghiệp nước ngoài, bị kẹt ở khâu gia công, hay thiếu doanh nghiệp nội địa đủ sức cạnh tranh vẫn hiện hữu. Câu hỏi lớn không nằm ở việc có bao nhiêu dự án, mà ở chỗ: sau một thập kỷ, bao nhiêu tri thức, bằng sáng chế, doanh nghiệp nội địa và năng lực thiết kế – R&D sẽ trụ lại ở Bắc Ninh.
Nếu dám ưu tiên những dự án điện tử Việt Nam lồng ghép R&D, buộc yêu cầu chuyển giao công nghệ rõ ràng hơn và đầu tư mạnh cho đào tạo, Bắc Ninh có cơ hội không chỉ là điểm đến của chuỗi cung ứng bán dẫn, mà là một trung tâm kiến tạo giá trị. Ngược lại, nếu dừng ở đóng gói – kiểm thử, lợi thế hiện nay có thể bị xói mòn khi các địa phương khác tung ra ưu đãi tương tự.
