Tiêu cơ vân từ tập luyện: không chỉ là đau cơ sau buổi gym
Tiêu cơ vân từ tập luyện là tình trạng các sợi cơ bị tổn thương và phân hủy hàng loạt sau khi vận động quá sức, khiến các chất độc trong tế bào cơ (như myoglobin và men cơ) ồ ạt đi vào máu, có thể gây suy thận cấp, rối loạn điện giải và đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Tập gym quá sức – đặc biệt 2 giờ trở lên mỗi ngày, liên tục, không nghỉ – là một con đường đi thẳng tới nguy cơ này. Vấn đề nằm ở chỗ: phần lớn người trẻ coi đau nhức cơ sau tập là “bình thường” và cố chịu, trong khi đó lại có thể là dấu hiệu overtraining báo động đỏ. Sức khỏe không phải cuộc thi chịu đựng, và luyện tập không phải thử thách xem cơ thể bạn gãy ở đâu.
Ca bệnh nam kỹ sư 31 tuổi: bài học đắt giá về tập gym quá sức
ThS.BS Nguyễn Thị Hoa, Khoa Thận tiết niệu và Lọc máu Bệnh viện E, cho biết khoa vừa tiếp nhận một nam bệnh nhân 31 tuổi trong tình trạng đau mỏi dữ dội vùng cơ hai cánh tay, sưng nề đỏ rát kèm buồn nôn. Đây là hình mẫu điển hình của suy thận do vận động nếu không được cấp cứu sớm. Anh là kỹ sư xây dựng, vốn làm việc nặng tại công trường, nhưng sau giờ làm vẫn duy trì tập gym từ 1–2 giờ mỗi ngày, chủ yếu các nhóm cơ tay, vai, ngực với mức tạ 5–10 kg, hoàn toàn theo kinh nghiệm cá nhân, không có giáo án hay huấn luyện viên hướng dẫn. Ban đầu, anh chỉ nghĩ đau nhức cơ nhiều sau tập là bình thường. Sau nhiều ngày giữ cường độ cao, tay sưng nề, đỏ rát, đau tới mức mặc quần áo, nâng đồ cũng khó khăn. Nếu anh cố tập tiếp, tiêu cơ vân từ tập luyện có thể đã chuyển thành suy thận cấp. "May mắn là bệnh nhân được phát hiện ở giai đoạn sớm, chưa có tổn thương thận hay biến chứng nghiêm trọng" – bác sĩ Hoa nhận định.
Vì sao tiêu cơ vân nguy hiểm đến mức có thể giết người?
Tiêu cơ vân không phải chiêu trò “dọa” người lười vận động; đó là một quá trình phá hủy cơ bắp rất thực. Khi tế bào cơ vỡ ra, chúng giải phóng myoglobin và nhiều chất khác vào máu. Thận phải lọc hết khối “rác” này, và nếu quá tải, bạn bước thẳng vào suy thận do vận động. Các bác sĩ cảnh báo: nếu tiếp tục tập gym quá sức khi đã có dấu hiệu bất thường, bệnh có thể gây suy thận cấp, rối loạn điện giải, tăng kali máu dẫn đến rối loạn nhịp tim, thậm chí đe dọa tính mạng. Một số trường hợp nặng còn gặp hội chứng chèn ép khoang, khiến chức năng vận động của chi bị ảnh hưởng lâu dài. Đáng nói là tiêu cơ vân ngày càng được ghi nhận ở người trẻ, khỏe mạnh nhưng tập luyện quá sức hoặc sai phương pháp. Bạn càng trẻ, càng ham thành tích, thì càng dễ lọt vào nhóm nguy cơ – không phải vì cơ thể yếu, mà vì bạn thường chủ quan.
Đau cơ bao nhiêu là bình thường: phân biệt dấu hiệu overtraining
Cảm giác căng cơ, hơi đau mỏi 1–2 ngày sau buổi tập là chuyện chấp nhận được. Nhưng khi đau cơ dữ dội kéo dài, sưng nề bất thường, đỏ rát, yếu cơ hoặc khó vận động, đó không còn là “đau cơ tốt” mà là dấu hiệu overtraining cần dừng ngay. Trong ca nam kỹ sư, anh bắt đầu với đau nhức cơ nhiều hơn bình thường sau mỗi buổi tập, rồi chuyển sang sưng nề, đỏ rát, đau nhiều khiến việc nâng đồ vật, thay quần áo hay cử động tay đều khó khăn. Đó là lúc cơ thể hét lên: “Đủ rồi”. Một cảnh báo khác thường bị bỏ qua là nước tiểu sẫm màu như nước trà đặc, nâu hoặc đỏ sau vận động cường độ cao. Kèm buồn nôn, mệt lả, giảm sức mạnh rõ rệt so với trước, bạn phải coi đó là tình huống cấp cứu, không phải bài test ý chí. Ngừng tập, đến cơ sở y tế ngay – cố tập thêm chỉ giúp bạn tiến gần hơn tới suy thận.
Tập an toàn để không phải gặp bác sĩ thận: nguyên tắc cần nhớ
Vấn đề không nằm ở chuyện bạn đi gym, chạy bộ hay đạp xe; vấn đề nằm ở cách bạn đối xử với cơ thể trong quá trình đó. Những năm gần đây, các môn gym, chạy bộ, đạp xe, pickleball… ngày càng phổ biến, nhưng không ít người lại tăng cường độ, thời gian tập vượt quá khả năng thích nghi của mình. Nguy cơ tiêu cơ vân càng tăng khi đi kèm mất nước, làm việc ngoài nắng nóng, thiếu ngủ, dinh dưỡng kém hoặc dùng các sản phẩm hỗ trợ tập luyện không phù hợp. Các bác sĩ khuyến cáo: hãy xây dựng giáo án phù hợp với thể trạng, nghỉ ngơi đủ, uống đủ nước, ăn cân bằng và ưu tiên tập dưới hướng dẫn huấn luyện viên để giảm biến chứng. Quan trọng hơn, hãy coi nước tiểu sẫm màu, đau cơ kéo dài, yếu cơ bất thường là “đèn đỏ” bắt buộc phải dừng. Mục tiêu tập luyện là sống khỏe lâu dài, không phải đổi vài tháng body đẹp lấy nguy cơ suy thận cấp.
