Robot AI dịch vụ công: Chính quyền cấp phường bước ra thời 24/7
Robot AI dịch vụ công là các thiết bị tự động tích hợp trí tuệ nhân tạo, dữ liệu dân cư và nền tảng số, được bố trí ngay tại trụ sở phường để hỗ trợ tra cứu thông tin, hướng dẫn thủ tục hành chính, ghi nhận phản ánh và giúp người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến mọi lúc, kể cả ngoài giờ hành chính, như một “đại sứ số” hoạt động 24/7 bên cạnh đội ngũ cán bộ truyền thống. Xu hướng này không còn là hình dung tương lai xa, mà đang xuất hiện cụ thể trong các trung tâm phục vụ hành chính công ở nhiều địa bàn. Khi robot bước vào vai trò robot phục vụ hành chính, câu hỏi không phải là “có nên làm” mà là “làm sao để người dân thực sự được lợi”. Nếu ứng dụng hời hợt, robot chỉ là món đồ trưng bày; nếu thiết kế xoay quanh trải nghiệm người dân, đây là bước chuyển quan trọng của chính quyền cấp cơ sở.
Huế thử nghiệm kiosk tra cứu thông minh: Cửa vào chính quyền số
Tại phường An Cựu, thành phố Huế, robot Kiosk toàn trình được đưa vào phục vụ dịch vụ công ngay trong Trung tâm Phục vụ hành chính công, trở thành điểm truy cập chính quyền số cho hơn 55.000 dân cư trên địa bàn. Khác với máy tính đặt góc phòng, kiosk tra cứu thông minh này do chính cán bộ phường tự nghiên cứu phát triển, cho phép người dân tra cứu thông tin, thành phần hồ sơ và thực hiện các thao tác dịch vụ công trực tuyến ngay tại chỗ. Điều đáng nói là thiết bị được kết nối, đồng bộ với VNeID, phối hợp cùng lực lượng công an phường trong việc hỗ trợ người dân cài đặt, sử dụng tài khoản định danh điện tử mức độ 2. Đây không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà là một lựa chọn thể hiện quan điểm lấy sự thuận tiện, nhanh chóng, công khai, minh bạch làm trọng tâm phục vụ người dân. Nếu được vận hành liên tục, kiosk sẽ là cánh cửa giúp người dân bớt lệ thuộc vào “giờ hành chính” và từng bước quen với dịch vụ công trực tuyến.
Robot lễ tân AI: Từ quầy tiếp dân đến trợ lý số tại nhà
Phường Bình Kiến nhìn nhận rõ một thực tế: nhiều người dân còn lúng túng với dịch vụ công trực tuyến, nên việc đưa robot lễ tân thông minh vào trung tâm hành chính không phải để thay thế cán bộ, mà để mở thêm một kênh hỗ trợ dễ tiếp cận hơn. Robot lễ tân có khả năng giao tiếp, tư vấn, giải đáp các câu hỏi thường gặp và ghi nhận ý kiến, góp ý, kiến nghị của người dân, sau đó chuyển thông tin đến bộ phận liên quan. Theo bà Lương Thị Bích Hạnh, robot lễ tân thông minh là một “trợ lý số” hỗ trợ người dân 24/7. Mã QR trên robot cho phép người dân kết nối với hệ thống hỏi đáp AI bằng điện thoại, chủ động tìm hiểu thủ tục và gửi phản ánh từ nhà, thay vì phải xếp hàng, chờ đợi. Người cao tuổi, người ít tiếp xúc môi trường số khi được robot và cán bộ hướng dẫn đã đánh giá tiện ích này là thiết thực, giúp họ nắm rõ thủ tục, hạn chế phải đi lại nhiều lần. Đây là minh chứng rõ ràng rằng nếu thiết kế đúng, robot phục vụ hành chính có thể giảm thời gian chờ đợi, tăng tính minh bạch và đưa chính quyền tới gần hơn từng hộ dân.
Robot tuần tra công an: Mặt tối và mặt sáng của giám sát thông minh
Trong khi các phường thử nghiệm robot AI dịch vụ công, lực lượng công an lại tiến thêm bước khác: sử dụng robot tuần tra công an và thiết bị an ninh tích hợp dữ liệu dân cư để phục vụ thực thi pháp luật. Các thiết bị xác minh di động, thu nhận vân tay, trạm cảnh sát thông minh, camera AI và hệ thống sinh trắc học hỗ trợ xác minh nhanh danh tính, thu nhận sinh trắc học, giám sát địa bàn và xử lý tình huống tại hiện trường. Cùng với đó là nhóm tự động hóa và robot, gồm robot mặt đất, robot hình người, robot trinh sát, tuần tra, tích hợp AI, camera, cảm biến và điều khiển từ xa. Về mặt tích cực, người dân có thể kỳ vọng vào một môi trường an toàn hơn, ít khoảng trống cho danh tính giả và gian lận. Nhưng đi kèm là lo ngại về quyền riêng tư: mức độ giám sát tới đâu, dữ liệu được bảo mật thế nào và ai chịu trách nhiệm khi lạm dụng. Nếu không có nguyên tắc minh bạch và kiểm soát chặt, robot tuần tra sẽ dễ bị xem là công cụ kiểm soát hơn là dịch vụ công có lợi cho cộng đồng.
Từ sáng kiến lẻ tẻ đến chiến lược đại sứ số cấp phường
Điểm chung giữa kiosk tra cứu thông minh ở An Cựu và robot lễ tân ở Bình Kiến là chúng đều xuất phát từ yêu cầu phải đổi mới phương thức phục vụ, ứng dụng công nghệ số để tạo thuận lợi cho người dân trong quá trình xây dựng nền hành chính hiện đại. Chính quyền phường không còn có thể coi robot là dự án thí điểm cho vui; chúng cần được đặt vào chiến lược chuyển đổi số tổng thể, với mục tiêu rõ ràng: nâng cao chất lượng phục vụ, lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo. Theo kế hoạch, phường Bình Kiến sẽ tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động quản lý, điều hành và giải quyết thủ tục hành chính, nhấn mạnh việc kết hợp con người và công nghệ để hướng tới mô hình phục vụ nhanh, thuận tiện, minh bạch, thân thiện hơn. Ở cấp quốc gia, các đơn vị thuộc lực lượng công an cũng đang nghiên cứu, hoàn thiện và đưa các giải pháp ứng dụng dữ liệu dân cư vào thực tiễn, kết nối nhu cầu nghiệp vụ với năng lực công nghệ của nhiều cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp. Câu hỏi cuối cùng là: liệu chúng ta có dám coi robot AI ở phường là “đại sứ số” thực thụ, đại diện cho một chính quyền biết lắng nghe, phản hồi và phục vụ liên tục, hay chỉ là lớp sơn công nghệ bên ngoài một bộ máy vẫn vận hành theo lối cũ?
