Làn sóng sinh viên AI khởi nghiệp: chọn bài toán xã hội, không chỉ là cuộc chơi công nghệ
Sinh viên AI khởi nghiệp tại Việt Nam đang dịch chuyển từ việc xây mô hình thử nghiệm trong phòng lab sang phát triển giải pháp AI xã hội nhắm thẳng vào các vấn đề đời sống như môi trường, y tế và nông nghiệp, thể hiện qua chuỗi cuộc thi công nghệ quy mô lớn thu hút hàng nghìn đội thi cùng hàng trăm dự án áp dụng trí tuệ nhân tạo vào bối cảnh thực tế, với tiêu chí đánh giá tập trung vào khả năng triển khai, tạo tác động và tiềm năng nhân rộng trên thị trường. Điểm đáng nói trong làn sóng này là tinh thần “giải quyết vấn đề trước, công nghệ sau”. Cuộc thi Viettel AI Race thu hút hơn 1.600 đội với gần 2.900 người đăng ký, khép lại bằng tổng giải thưởng 780 triệu đồng dành cho các mô hình xử lý bài toán vận hành thực tế của doanh nghiệp. Khi sân chơi yêu cầu thuật toán chạy trên dữ liệu thật và được đo bằng độ chính xác, tốc độ, khả năng quản lý tài nguyên, sinh viên buộc phải tư duy như kỹ sư thực chiến thay vì “thí sinh giải đề”.
Viettel AI Race: khi sân chơi buộc sinh viên phải nghĩ như kỹ sư
Cuộc thi Viettel AI Race không còn là nơi trình diễn slide ý tưởng, mà là bài test xem sinh viên có làm chủ được AI thực chiến hay không. Được khởi xướng từ năm 2025, sân chơi này nhanh chóng trở thành một trong những cuộc thi công nghệ uy tín và hấp dẫn, quy tụ đông đảo tài năng trẻ về dữ liệu và trí tuệ nhân tạo trên khắp cả nước. Năm nay, hơn 1.600 đội tranh tài ở ba bài toán gắn chặt với nhu cầu thật của doanh nghiệp: tái dựng bản sao số 3D cho trạm viễn thông BTS, truy xuất và suy luận tri thức y tế, và tối ưu vận hành mô hình ngôn ngữ lớn. Nhóm Tensara – nơi sinh viên FPT bắt tay cùng sinh viên Đại học Công nghệ – đã giành quán quân ở đề bài BTS Digital Twin với giải pháp thuật toán tối ưu và khả năng xử lý dữ liệu vượt trội. Điểm khác biệt của Viettel AI Race là việc các đội vào vòng sơ khảo được cấp quyền truy cập nền tảng AI của doanh nghiệp và GPU Nvidia H200 để huấn luyện mô hình trên tập dữ liệu vận hành thực tế. Đây là thông điệp rất rõ: AI khởi nghiệp không được dừng lại ở mô hình đẹp trên giấy, mà phải trở thành công cụ giải bài toán hạ tầng, y tế, vận hành – những lĩnh vực ảnh hưởng trực tiếp đến người dùng.
EcoLoop AI: rác thải trở thành bài toán dữ liệu, không chỉ là chuyện vệ sinh môi trường
Nếu Viettel AI Race “đóng vai” doanh nghiệp viễn thông và y tế, thì InnoStar lại đặt sinh viên vào bài toán môi trường đang nóng lên mỗi ngày. Đội EcoLoop AI – liên minh sinh viên Học viện Hàng không Việt Nam và sinh viên Hàn Quốc – đã giành giải Excellence Prize với mô hình quản lý và thu hồi rác thải thông minh dựa trên trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu. Thay vì nhìn rác như chi phí cần cắt giảm, dự án coi rác là dòng dữ liệu: hệ thống dự đoán lượng rác phát sinh, tối ưu tuyến thu gom, phân bổ nguồn lực, đồng thời ghi nhận chi tiết loại rác, khối lượng, tỷ lệ tạp chất và quá trình bàn giao. Mục tiêu cốt lõi là giảm chi phí vận hành, nâng năng suất thu hồi, phân loại và tái chế, để rác không còn là gánh nặng môi trường mà được chuyển hóa thành tài nguyên có giá trị. Đây là một giải pháp AI xã hội điển hình: chạm vào hạ tầng đô thị, thay đổi cách chính quyền và doanh nghiệp nhìn nhận chuỗi giá trị xử lý rác, đồng thời mở cơ hội khởi nghiệp cho sinh viên ở một thị trường vốn bị bỏ ngỏ vì khó đo lường hiệu quả.
KakaoTech Campus Ideathon: agentic AI và tư duy giải quyết vấn đề xã hội
Ở một góc nhìn khác, chương trình KakaoTech Campus Ideathon cho thấy sinh viên không chỉ muốn làm sản phẩm, mà muốn thiết kế tác nhân AI có thể tự hành động vì lợi ích cộng đồng. Sự kiện quy tụ 145 sinh viên từ 5 đại học quốc gia Hàn Quốc để xây dựng ý tưởng dịch vụ agentic AI giải quyết các vấn đề xã hội, diễn ra trong hai ngày 22–23/8. Trong khuôn khổ Ideathon, sinh viên tự chọn vấn đề xã hội cần xử lý và phát triển ý tưởng dịch vụ dựa trên AI, thay vì nhận đề bài có sẵn. Theo Kakao, chương trình ESG này được triển khai từ năm 2023 nhằm thu hẹp khoảng cách đào tạo công nghệ giữa khu vực ngoài thủ đô và trung tâm, đồng thời bồi dưỡng nhân lực công nghệ tại địa phương. Năm nay, họ chuyển trọng tâm từ đào tạo web/app sang lập kế hoạch và phát triển dịch vụ agentic AI với lộ trình từ tháng 5 đến tháng 11, gồm tiền khóa học, dự án thực hành, rồi ba tháng triển khai dịch vụ từ các ý tưởng được chọn, có cố vấn từ chuyên gia và phần trình bày kết quả vào giữa tháng 11. Đây là mô hình đáng để các trường đại học Việt Nam tham khảo nếu muốn sinh viên AI khởi nghiệp gắn chặt hơn với các giải pháp AI xã hội.
Dự án AI nông nghiệp: từ “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”
Nhìn về nông nghiệp, nơi khái niệm khởi nghiệp thường bị giới hạn trong vài sản phẩm OCOP, sinh viên lại đang âm thầm đẩy AI vào ruộng đồng và chuỗi giá trị. Cuộc thi khởi nghiệp do Học viện Nông nghiệp Việt Nam tổ chức, phát động từ tháng 4, thu hút gần 100 dự án từ nhiều địa phương, sau hai vòng đã chọn 6 dự án vào chung kết với tiêu chí chất lượng ý tưởng, tính sáng tạo, khả năng ứng dụng và tiềm năng phát triển. Dù không phải dự án nào cũng dùng AI, thông điệp của ban tổ chức rất rõ: khởi nghiệp nông nghiệp không nên dừng ở việc tạo sản phẩm mới hay lập doanh nghiệp, mà phải giải quyết vấn đề thực tiễn, tạo giá trị mới, nâng hiệu quả chuỗi giá trị và tăng ứng dụng khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo. Theo PGS. TS Nguyễn Công Tiệp, đổi mới sáng tạo là chìa khóa để chuyển từ “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”, từng bước dịch lợi thế từ tài nguyên và lao động sang tri thức, công nghệ và thương hiệu. Đây chính là nền tảng để các dự án AI nông nghiệp bước ra khỏi phạm vi thí nghiệm và trở thành startup có doanh thu, khi nhà trường cam kết tiếp tục xây dựng môi trường thuận lợi cho nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp, tăng kết nối giữa nhà khoa học, doanh nghiệp, nhà đầu tư, Nhà nước và người nông dân.
