Từ giấc mơ “ngôi nhà thông minh” đến thực tế gây bực mình
Thiết bị gia dụng thông minh là các đồ dùng trong nhà như bồn cầu, bộ điều nhiệt, đèn, khóa cửa… được tích hợp cảm biến, kết nối và phần mềm nhằm tự động hóa, thu thập dữ liệu và điều khiển từ xa, với lời hứa giúp cuộc sống tiện nghi, tiết kiệm năng lượng và “thông minh” hơn cho người dùng ở mọi phòng chức năng trong ngôi nhà. Nhưng khoảng cách giữa lời hứa và trải nghiệm thiết bị thông minh thực tế đang ngày càng hiện rõ. Bồn cầu thông minh từng được xem là “nâng cấp đáng tiền nhất” trong phòng tắm, còn bộ điều nhiệt thông minh được quảng cáo là sẽ cắt hóa đơn nhiệt điện tới hàng chục phần trăm. Tuy vậy, sau một thời gian sử dụng, nhiều người phát hiện thiết bị gia dụng thông minh vấn đề lớn nhất không nằm ở công nghệ, mà ở việc chúng khiến sinh hoạt thường ngày trở nên phức tạp và dễ gây bực mình.
Bồn cầu thông minh: sự hào hứng một năm và quyết định quay lại loại thường
Câu chuyện bồn cầu thông minh hỏng hóc cho thấy rõ cách một thiết bị “xịn” có thể trở thành nguồn phiền toái. Ban đầu, một người dùng mua bồn cầu thông minh vì loạt chức năng tự động, từ nắp tự mở, ghế sưởi cho đến vệ sinh bằng nước ấm, và cô rất thích cảm giác ngồi trên chiếc ghế ấm vào mùa đông. Sau khoảng một năm sử dụng, sự hào hứng dần biến thành mệt mỏi; cuối cùng cô quyết định tháo bỏ và quay lại bồn cầu thông thường. Lý do không phải vì thiết bị hết “đẹp” mà vì cảm biến quá nhạy mở nắp ngay khi chỉ đi ngang cửa phòng tắm, gây tiếng động khó chịu ban đêm và cả tình huống mèo chạy qua là nắp bật lên. Quan trọng hơn, người dùng nhận ra một món đồ sử dụng mỗi ngày cần ổn định, dễ vệ sinh, dễ sửa, hơn là phô diễn tối đa tính năng thông minh.
Khi “thông minh” đồng nghĩa với phức tạp, lỗi và chi phí bảo trì tăng
Bồn cầu thông minh tích hợp cảm biến, hệ thống làm nóng, vòi phun, bảng mạch, bộ điều khiển và nhiều linh kiện điện tử, khiến việc sửa chữa phức tạp hơn nhiều so với bồn cầu thường. Ngay sau khi hết bảo hành, hệ thống xả của một người dùng bắt đầu trục trặc: lúc không xả được, lúc lại chảy nước liên tục, buộc phải gọi thợ và thay phụ tùng với chi phí sửa chữa được đánh giá là không nhỏ so với giá của một bồn cầu phổ thông. Vòi phun còn có thể đóng cặn khoáng nếu không vệ sinh định kỳ, làm dòng nước yếu hoặc không đều, trong khi cấu tạo nhiều khe nhỏ khiến một số vị trí khó tiếp cận hơn bồn cầu truyền thống. Người dùng còn phải mua dung dịch tạo bọt gần như hàng tháng, khiến chi phí bảo trì thiết bị thông minh tăng thêm đáng kể mỗi năm. Nói cách khác, “tự làm sạch” chỉ là tính năng hỗ trợ, không phải chiếc vé miễn cọ bồn cầu mãi mãi.
Bộ điều nhiệt thông minh: lời hứa tiết kiệm năng lượng bị thổi phồng
Trong thế giới điều hòa nhiệt độ, bộ điều nhiệt thông minh tiết kiệm thường được quảng cáo với khẩu hiệu lặp đi lặp lại: gắn lên tường, để thiết bị “học” thói quen và chờ hóa đơn giảm hai chữ số. Một kỹ sư từng làm trong ngành HVAC 12 năm kể rằng ông lắp bộ điều nhiệt thông minh cho cả ba khu vực trong nhà mình, rồi đợi tiền điện giảm; tháng đầu tiên, hóa đơn gần như không thay đổi. Ông đi sâu vào phần cài đặt và phát hiện các thiết lập âm thầm làm tăng chi phí mới là câu chuyện thật. Ông khẳng định: bộ điều nhiệt tự nó gần như không tiết kiệm được gì, tiền nằm ở cách người dùng điều chỉnh thiết bị. Các nhà sản xuất thường quảng cáo “tới 15–20%” tiết kiệm, nhưng đó là tỷ lệ trên phần chi phí sưởi và làm mát, chứ không phải toàn bộ hóa đơn, nên khi đối chiếu với thực tế, con số nhìn hấp dẫn trở nên kém ấn tượng hơn rất nhiều.
Khi nào thiết bị thông minh đáng mua – và người dùng nên tỉnh táo ra sao?
Điều đáng nói là các lợi ích lớn nhất của bộ điều nhiệt thông minh chỉ xuất hiện với nhóm người từng để nhiệt độ cố định cả ngày, còn gia chủ vốn đã chủ động giảm nhiệt ban đêm, hạ khi ra khỏi nhà thì gần như không có “dư địa” để thuật toán tối ưu thêm. Một hệ thống tự học không thể tối ưu lịch trình bạn đã tối ưu sẵn, nên kỳ vọng thiết bị tự động giúp tiết kiệm tiền là ảo tưởng dễ khiến người dùng thất vọng. Thậm chí nếu không nắm rõ cấu hình hệ thống HVAC, việc cài đặt sai có thể dẫn tới lỗi tương thích, khiến máy hoạt động kém tối ưu hoặc hư hỏng. Thiết bị gia dụng thông minh vấn đề chung là càng nhiều tính năng, càng nhiều chỗ để phát sinh lỗi kết nối, lỗi cảm biến và chi phí bảo trì thiết bị thông minh ngoài dự kiến. Quan trọng nhất, đừng mặc định rằng món đồ càng “thông minh” thì cuộc sống chắc chắn càng nhàn; đôi khi ít chức năng hơn lại đồng nghĩa với ít rủi ro và ít thứ phải lo mỗi ngày.
