Gói tài trợ không chỉ là vốn vay, mà là lời đặt cược vào kinh tế ven biển
Gói tài trợ mới của Nhóm Ngân hàng Thế giới dành cho Việt Nam là một chương trình hỗ trợ ba dự án hạ tầng ven biển và thủy sản bền vững, nhằm tăng cường hành lang thương mại, kết nối nông nghiệp và công nghiệp chế biến với thị trường, đồng thời cải thiện sinh kế cộng đồng ven biển thông qua bảo vệ môi trường và tạo việc làm, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Đây không phải là những khoản vay đơn lẻ cho vài công trình, mà là sự can thiệp có tính hệ thống vào cách Việt Nam tổ chức phát triển kinh tế ven biển. Khi Ngân hàng Thế giới Việt Nam tập trung vào hành lang thương mại và thủy sản bền vững, thông điệp rất rõ: muốn tăng trưởng dài hạn phải bắt đầu từ hạ tầng và sinh kế của người dân trên những vùng đất dễ tổn thương nhất. Ba dự án được phê duyệt hướng đến Hải Phòng, Đồng bằng sông Cửu Long và các tỉnh ven biển, tạo thành một mạng lưới đầu tư có thể thay đổi cách hàng hóa di chuyển và cách ngư dân kiếm sống.
Hành lang thương mại: từ đường Vành đai 3 Hải Phòng đến quốc lộ ở Đồng bằng sông Cửu Long
Nếu chỉ coi đây là các dự án giao thông, chúng ta sẽ bỏ lỡ ý nghĩa kinh tế lớn hơn của chúng. Đoạn mới của đường Vành đai 3 Hải Phòng được tài trợ nhằm rút ngắn thời gian di chuyển của xe tải giữa các đầu mối quan trọng, đồng thời mở rộng xử lý nước thải và bảo vệ khu trung tâm lịch sử trước nguy cơ ngập lụt, trực tiếp mang lại lợi ích cho hơn 311.000 người dân. Theo bà Mariam J. Sherman, cải thiện hành lang giao thông và dịch vụ đô thị là cách hạ tầng chuyển hóa thành tăng trưởng và việc làm. Ở Đồng bằng sông Cửu Long, việc nâng cấp 251 km đường quốc lộ trọng yếu theo tiêu chuẩn an toàn quốc tế không chỉ giúp 856.800 người sử dụng kết nối quanh năm, mà còn giúp nông dân đưa hàng hóa ra thị trường ngay cả khi mưa lớn. Nói cách khác, hành lang thương mại ở đây là mạng lưới sống còn giúp nông sản và sản phẩm chế biến không bị “kẹt” bởi hạ tầng kém hay khí hậu cực đoan.
Thủy sản bền vững: nâng cảng cá để nâng giá trị sinh kế ven biển
Dự án Phát triển Thủy sản Bền vững là phần thể hiện rõ nhất tầm nhìn về phát triển kinh tế ven biển: không tăng sản lượng bằng mọi giá, mà tăng giá trị và khả năng chống chịu. Việc hiện đại hóa 9 cảng cá, xây dựng mạng lưới hạ tầng và nâng cao năng lực khai thác, nuôi trồng theo hướng thủy sản bền vững cho thấy Ngân hàng Thế giới đang đặt trọng tâm vào quản lý tài nguyên và sinh kế chứ không chỉ vào sản xuất. Hơn 525.000 ngư dân, người nuôi trồng và cư dân ven biển được dự kiến hưởng lợi nhờ thu nhập cao hơn, chất lượng thủy sản cải thiện và tổn thất sau thu hoạch giảm. Việc phụ nữ chiếm ít nhất một nửa số người thụ hưởng trực tiếp cũng là một điểm đáng chú ý: kinh tế ven biển muốn bền vững phải dựa trên cộng đồng toàn diện, nơi lao động nữ trong chuỗi chế biến và dịch vụ được nhìn nhận như trụ cột không thể thiếu.
Khả năng cạnh tranh và việc làm: hạ tầng ven biển là bài kiểm tra về lựa chọn phát triển
Một câu hỏi cần đặt ra là: Việt Nam muốn cạnh tranh bằng chi phí thấp hay bằng hạ tầng tốt và sinh kế ổn định? Ba dự án này nghiêng rõ về lựa chọn thứ hai. Hoạt động xây dựng tại Hải Phòng dự kiến tạo việc làm cho khoảng 10.700 lao động phổ thông và 2.300 lao động chuyên môn, trong khi dự án giao thông ở Đồng bằng sông Cửu Long tạo khoảng 10.900 việc làm mỗi năm. Nhưng giá trị thực không dừng ở số lượng việc làm. Khi hành lang thương mại được nâng cấp, chi phí kinh doanh giảm, doanh nghiệp nhỏ có cơ hội tiếp cận thị trường xa hơn, và khu vực tư nhân có động lực đầu tư vào chế biến, logistics và dịch vụ hỗ trợ. Ngân hàng Thế giới không giấu mục tiêu là giúp các quốc gia tạo việc làm tốt hơn bằng cách xây dựng nền tảng cho tăng trưởng và huy động vốn đầu tư tư nhân; câu hỏi còn lại là Việt Nam có dám tiếp tục ưu tiên hạ tầng ven biển và thủy sản bền vững như một trụ cột cạnh tranh hay không.
Kết luận: Gói tài trợ là cơ hội, nhưng chiến lược là lựa chọn của Việt Nam
Nhìn tổng thể, gói tài trợ 3 dự án với tổng trị giá 666,74 triệu USD từ Ngân hàng Tái thiết và Phát triển Quốc tế là một lời khẳng định rằng kinh tế ven biển xứng đáng là trục phát triển chứ không chỉ là vùng đệm. Hạ tầng ven biển, hành lang thương mại cho nông nghiệp và công nghiệp chế biến, cùng với thủy sản bền vững tạo thành một tam giác chiến lược: lưu thông hàng hóa tốt hơn, bảo vệ đô thị trước biến đổi khí hậu và nâng sinh kế ngư dân. Nhưng vốn vay chỉ là phần khởi đầu. Để các dự án của Ngân hàng Thế giới Việt Nam thực sự chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh dài hạn, Việt Nam phải kiên định với lựa chọn dùng hạ tầng để giảm bất bình đẳng vùng miền, siết lại quản lý tài nguyên biển và đặt người dân ven biển vào trung tâm của mọi quyết định. Nếu làm được, 667 triệu USD sẽ không chỉ là con số, mà là bước ngoặt trong phát triển kinh tế ven biển.
