Robot là công cụ mở đường, không thay thế phối hợp
Robot chữa cháy là phương tiện điều khiển từ xa hỗ trợ lực lượng xử lý đám cháy tại những nơi nguy hiểm hoặc khó tiếp cận, đồng thời giúp giảm việc đưa con người trực tiếp vào vùng rủi ro. Hai cuộc diễn tập tại Khu công nghệ cao TP.HCM và Công ty hóa dầu Long Sơn cho thấy công nghệ này có giá trị nhất khi được đặt trong một phương án ứng cứu rộng hơn, với phân công và chỉ huy rõ ràng. Sáng 23/10, Phòng Cảnh sát PCCC và cứu nạn, cứu hộ Công an TP.HCM huy động hai robot TAF35, mỗi chiếc nặng 4 tấn, cùng phương tiện chuyên dụng diễn tập tại Khu công nghệ cao, phường Tăng Nhơn Phú. Tình huống đặt ra là cháy nhà kho, xưởng sản xuất thiết bị điện tử và vật liệu dễ cháy sau sự cố chập điện tại aptomat; hệ thống báo cháy và chữa cháy tự động đang bảo dưỡng, không hoạt động. Kịch bản này nhấn mạnh khoảng trống mà robot có thể hỗ trợ, nhưng cũng nhắc rằng thiết bị chỉ phát huy tác dụng khi lực lượng biết cách phối hợp và triển khai.
Từ đám cháy trong xưởng đến sự cố hóa dầu dây chuyền
Nếu bài tập ở khu công nghệ cao tập trung vào một nhà kho, xưởng sản xuất, cuộc diễn tập cấp Bộ Công an tại Công ty hóa dầu Long Sơn ngày 31/10 đẩy phép thử lên quy mô phức tạp hơn: nhiều điểm sự cố, nhiều loại nguy hiểm và nhiều lực lượng cùng tham gia. Kịch bản bắt đầu khi sét đánh vào khu vực bồn Butene-1 trong lúc hệ thống chống sét đang bảo trì, gây cháy hỗn hợp hơi và phát nổ. Bồn bị phá hủy, công nhân mắc kẹt; xăng tràn trong đê bao bén lửa, còn nhiệt và khói đe dọa các bồn lân cận. Tình huống tiếp tục mở rộng đến cầu cảng, nơi Naphtha tràn và bốc cháy trên tàu, gây nguy hiểm cho thủy thủ và công trình xung quanh. Robot chữa cháy xuất hiện trong phương án, nhưng điểm đáng chú ý hơn là bài tập buộc lực lượng xử lý đồng thời cháy hóa chất, cứu người trên biển và nguy cơ lan sang các khu vực công nghiệp khác. Đó là khác biệt giữa một thiết bị chuyên dụng và năng lực ứng phó toàn hệ thống.
Giá trị thật của diễn tập nằm ở cơ chế chỉ huy
Khi sự cố vượt khả năng ứng cứu tại chỗ, công an TP.HCM điều động các đội chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, bổ sung lực lượng tinh nhuệ, đồng thời triển khai trinh sát ở khu bồn, cầu cảng và nhà máy phụ trợ. Bộ Tư lệnh TP.HCM phối hợp ứng phó hóa chất, hỗ trợ cứu người tại khu vực xe bồn rò rỉ axit clohydric; lực lượng đường thủy tham gia cứu người và làm mát tàu. Các đơn vị cũng khoanh vùng nguy hiểm, bảo vệ bồn lân cận và đề nghị chi viện khi tình huống vượt quá năng lực địa phương. Đây mới là thước đo quan trọng của diễn tập PCCC: thông tin có thông suốt không, huy động có kịp thời không, và nhiều lực lượng có cùng vận hành dưới một đầu mối chỉ huy hay không. Thiếu tướng Dương Đức Hải nhận định kịch bản có rủi ro rất cao nhưng chưa phải tình huống xấu nhất; sự cố thật có thể xảy ra giữa bão lũ hoặc trong các công trình khó tiếp cận. Cứu nạn cứu hộ vì thế không thể tách khỏi chữa cháy, trinh sát và kiểm soát nguy cơ lan rộng.
Tập trước để biến quy trình thành phản xạ
Hai cuộc diễn tập cho thấy năng lực ứng phó với cháy nhà máy không thể được đánh giá chỉ bằng số xe hay robot được huy động. Ở khu công nghệ cao, robot TAF35 hỗ trợ xử lý nơi nguy hiểm; tại Long Sơn, sự phối hợp giữa công an, quân đội, lực lượng đường thủy và các đơn vị liên quan là điều kiện để khống chế những sự cố nối tiếp. Một thiết bị có thể tăng lựa chọn tác chiến, nhưng không thể tự thay thế thông tin chính xác, phân công hợp lý và quyết định thống nhất. Bộ Công an đang trình đề án ứng phó sự cố cháy lớn giai đoạn 2026–2030, hướng tới cơ chế chỉ huy thống nhất và huy động liên ngành, liên vùng từ những giờ đầu. Bộ cũng triển khai xây dựng các trung tâm ứng phó ở ba miền, trong đó trung tâm miền Nam đặt tại TP.HCM. Đây là bước tiếp theo cần thiết: chuyển kinh nghiệm diễn tập thành quy trình được chuẩn bị và luyện tập thường xuyên. Kết luận nên rõ ràng: robot giúp giảm rủi ro tại điểm nóng, nhưng khả năng phối hợp mới quyết định một hệ thống công nghiệp có thể ứng phó đến đâu.
