Mười năm đưa sách vào trường học
Dự án Sách hay cho học sinh tiểu học là sáng kiến cộng đồng đưa sách phù hợp lứa tuổi đến các trường, đồng thời tổ chức hoạt động khuyến đọc cho học sinh và giáo viên. Sau mười năm, quy mô của dự án cho thấy việc mở rộng cơ hội tiếp cận sách có thể bắt đầu từ những chuyến đi bền bỉ, thay vì chờ một giải pháp lớn duy nhất.
Ngày 8/11, tại Đường sách TP.HCM, dự án kỷ niệm mười năm hình thành và phát triển, đồng thời nhận xác lập Kỷ lục Việt Nam cho hành trình trao sách kết hợp giao lưu, hội thảo tại nhiều trường tiểu học trên cả nước trong giai đoạn 2016-2026. Kỷ lục là dấu mốc đáng ghi nhận, nhưng giá trị đáng chú ý hơn nằm ở mạng lưới trường học và học sinh được tiếp cận. Sách cho học sinh tiểu học không chỉ cần đến đúng nơi; chúng còn cần được đưa vào một môi trường khuyến khích trẻ đọc và tìm hiểu.
Những con số cho thấy độ phủ
Trong mười năm, dự án trao 630.670 cuốn sách và tiếp cận 2.919 trường; gần 1,48 triệu học sinh có cơ hội tiếp cận sách. Hành trình gồm 156 chuyến đi qua 40 tỉnh, thành theo địa giới hành chính trước sáp nhập và 142 huyện. Những con số này không chỉ nói về số lượng sách được chuyển đi: chúng cho thấy nỗ lực đưa tài liệu đọc tới những nơi mà cơ hội tiếp cận còn hạn chế.
Dự án còn tổ chức 142 buổi hội thảo, tập huấn với 6.172 lượt giáo viên tham dự và 156 chương trình giao lưu truyền cảm hứng đọc mang tên “Em yêu sách”. Đây là phần quan trọng của mô hình: nếu chỉ trao sách mà thiếu người hướng dẫn và hoạt động tiếp nối, sách dễ nằm yên trên kệ. Quy mô vì vậy nên được nhìn qua cả số đầu sách lẫn nỗ lực giúp trường học biến sách thành một phần đời sống học tập.
Khởi nguồn từ nỗi lo trẻ thiếu sách
Người khởi xướng, cô Hoàng Thị Thu Hiền, là cựu giáo viên Ngữ văn Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong. Sau khi nghỉ hưu, những trăn trở về cơ hội đọc của học sinh, nhất là trẻ ở vùng sâu, vùng xa, thôi thúc cô chọn vận động sách giữa mùa lũ, khi nhiều lời kêu gọi khác tập trung vào các nhu yếu phẩm. Với cô, sách có thể gieo ước mơ và giúp trẻ tự mở lối đi cho mình.
Chuyến đầu tiên đưa 156 thùng sách, nặng gần hai tấn, đến 52 trường tiểu học ở Tuyên Hóa và Hương Khê. Từ khởi đầu ấy, giáo viên nghỉ hưu, tình nguyện viên và những người ngoài ngành cùng tham gia khảo sát nhu cầu, chọn sách phù hợp và trao tận nơi. Hành trình này nhắc rằng sách vùng sâu không thể chỉ được gửi đi theo phong trào: cần có người tìm hiểu điều trường học đang thiếu và kiên trì đưa sách đến thư viện trường học.
Trao sách là khởi đầu, không phải đích đến
Tác động rõ nhất không nằm ở tấm bằng kỷ lục mà ở thay đổi trong cách học sinh sử dụng thư viện. Sau các buổi giao lưu, học sinh hào hứng tìm sách; giáo viên cho biết các em đọc nhiều hơn và mượn sách thường xuyên hơn. Đó là dấu hiệu thiết thực cho thấy một cuốn sách chỉ phát huy giá trị khi trẻ có thời gian, không gian và sự khích lệ để mở nó ra.
Bà Hiền nhấn mạnh: “Trao sách mới chỉ là bước khởi đầu”. Dự án vì thế đặt trọng tâm vào kết nối lâu dài với nhà trường, đặc biệt là giáo viên và cán bộ thư viện, để thói quen đọc không mất đi sau khi đoàn rời trường. Chặng tiếp theo cần sự đồng hành của nhà xuất bản, nhà tài trợ, nhà giáo và cộng đồng. Sau mười năm, thước đo thuyết phục nhất không phải thêm bao nhiêu kỷ lục, mà là có bao nhiêu thư viện tiếp tục được học sinh tìm đến.
