Từ công điện 66 đến yêu cầu cấp bách về drone phát hiện sạt lở
Drone phát hiện sạt lở và UAV cảnh báo lũ quét là các hệ thống máy bay không người lái được trang bị cảm biến hình ảnh, bản đồ và truyền dữ liệu thời gian thực, giúp cơ quan chức năng phát hiện sớm nguy cơ thiên tai tại các điểm xung yếu và đưa ra quyết định di dời dân cư kịp thời, thay vì chỉ phản ứng sau khi sạt lở hay lũ quét đã xảy ra. Khi Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng ký Công điện 66/CĐ-TTg ngày 21/9 về ứng phó mưa lũ, trọng tâm không chỉ là thống kê thiệt hại mà là đổi cách tiếp cận từ chữa cháy sang phòng ngừa từ xa. Thực tế phũ phàng: mưa lũ vừa qua đã làm 3 người chết, 8 nhà sập, 111 nhà hư hại, gần 20.000 nhà bị ngập, trong đó hơn 5.000 nhà ven sông ở Hà Nội và Ninh Bình vẫn đang chìm trong nước. Nếu tiếp tục chỉ dựa vào “kinh nghiệm địa phương” mà thiếu công nghệ, con số thương vong sẽ khó giảm.
UAV cảnh báo lũ quét: con mắt trên cao ở những điểm xung yếu
Điểm đột phá rõ nhất của Công điện 66 là yêu cầu Bộ Quốc phòng huy động thiết bị bay không người lái để khảo sát các khu vực xung yếu, phát hiện vết nứt và điểm có nguy cơ sạt lở đất, lũ quét nhằm cảnh báo sớm và di dời dân cư an toàn. Nói cách khác, UAV cảnh báo lũ quét đang được đặt vào đúng vị trí: công cụ trinh sát rủi ro, chứ không phải đồ chơi công nghệ. Với địa hình núi cao, đường sá chia cắt, việc lực lượng tại chỗ “dò từng khe suối” là bất khả thi trong điều kiện mưa lớn liên tục. Drone ứng phó thiên tai cho phép quét nhanh những sườn núi có dấu hiệu nứt, những lòng suối nước dâng, những đoạn đường có nguy cơ bị đất đá vùi lấp. Một chuyến bay vài chục phút có thể thay cho hàng giờ, thậm chí hàng ngày tuần tra thủ công, rút ngắn thời gian phát hiện sớm nguy cơ thiên tai xuống mức đủ để cứu mạng người.
Từ dữ liệu UAV đến quyết định di dời dân: công nghệ chỉ có ý nghĩa khi gắn với hành động
Điểm đáng chú ý là chỉ đạo lần này không dừng ở yêu cầu “dùng UAV cho có”, mà gắn drone phát hiện sạt lở với chuỗi hành động cụ thể: cảnh báo sớm, di dời dân cư, bố trí lực lượng cứu hộ. Thủ tướng yêu cầu các tỉnh, đặc biệt Hà Nội, Ninh Bình, Phú Thọ, Thanh Hóa, Nghệ An, Lâm Đồng, phải rà soát và di dời kịp thời người già, trẻ em, nhóm yếu thế khỏi vùng ngập sâu, khu vực có nguy cơ sạt lở, lũ quét, lũ ống. Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, mưa lũ đã làm 3 người chết, gần 20.000 nhà bị ngập, trong đó hơn 5.000 nhà ở vùng ven sông và trũng thấp vẫn bị nhấn chìm. Đây không chỉ là số liệu mà là lời nhắc: nếu dữ liệu từ UAV không được chuyển thành lệnh sơ tán và tổ chức hỗ trợ lương thực, thực phẩm, thì mọi công nghệ sẽ vô nghĩa. Máy bay không người lái cứu nạn chỉ thực sự phát huy tác dụng khi nằm trong một quy trình chỉ huy thống nhất, có trách nhiệm rõ ràng từ trung ương tới cơ sở.
Thiên tai còn kéo dài: vì sao phải coi UAV là hạ tầng phòng chống thiên tai
Các dự báo khí tượng cho thấy đợt mưa lũ hiện tại chưa phải là cuối cùng. Từ 21–24/9, các tỉnh Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa, Lâm Đồng và khu vực Nam Bộ có thể hứng lượng mưa 120–250 mm, cục bộ trên 400 mm; lũ trên sông Cửu Long có thể lên mức, hoặc gần mức, báo động 1. Nghĩa là nguy cơ ngập sâu, sạt lở, cô lập giao thông vẫn còn trước mắt. Trong bối cảnh đó, tiếp tục coi drone ứng phó thiên tai là thiết bị “dùng khi cần thì gọi quân đội” là một tầm nhìn quá ngắn. Nếu địa phương không nhanh chóng tích hợp UAV vào hệ thống canh gác, cảnh báo giao thông, bảo vệ đê điều, hồ đập và khôi phục hạ tầng sau mưa lũ, chúng ta sẽ luôn chạy theo sau thiên tai. Phải coi UAV là một phần của hạ tầng phòng chống thiên tai – giống như đê, hồ chứa – được đầu tư, vận hành thường xuyên, có quy trình sử dụng và đội ngũ chuyên trách, chứ không phải “vũ khí bí mật” chỉ dùng trong những cuộc họp khẩn.
