AI First là gì và vì sao Việt Nam phải đi trước?
Chiến lược AI First Việt Nam là định hướng phát triển trong đó trí tuệ nhân tạo trở thành lớp hạ tầng chiến lược ưu tiên hàng đầu, được tích hợp ngay từ khâu hoạch định chính sách, thiết kế dịch vụ công và hoạt động doanh nghiệp, thay vì bổ sung sau như một công cụ hỗ trợ riêng lẻ, qua đó quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia và vị thế trong chuỗi giá trị số toàn cầu.
Quan điểm xuyên suốt của Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng là: AI không phải một xu hướng công nghệ để chạy theo hình thức, mà là công nghệ “chiến lược quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia”. Vì vậy, Việt Nam không chọn cách triển khai dàn trải, mà tập trung AI vào những lĩnh vực bền vững như y tế, giáo dục, an sinh xã hội – nơi tác động trực tiếp tới chất lượng sống của người dân. Cách tiếp cận này mang tính lựa chọn, không chỉ là phản ứng, khi Chính phủ đồng thời thúc đẩy “đột phá về thể chế” và xây dựng Luật Trí tuệ nhân tạo để kiểm soát rủi ro nhưng vẫn khuyến khích đổi mới.
Hệ sinh thái điện toán đám mây: Mặt trận mới của chủ quyền công nghệ
Nếu AI là “bộ não”, thì hệ sinh thái điện toán đám mây là “hạ tầng thần kinh” của chiến lược AI First Việt Nam. Tại buổi làm việc ngày 7/8 với một tập đoàn công nghệ lớn, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng thẳng thắn chỉ ra một thực tế đáng lo: thị phần điện toán đám mây trong nước hiện mới khoảng 20%, phần lớn vẫn thuộc doanh nghiệp nước ngoài. Con số này phơi bày khoảng trống chủ quyền công nghệ: dữ liệu, tri thức và năng lực xử lý vẫn chủ yếu nằm trên nền tảng ngoại.
Ông đã giao nhiệm vụ rõ ràng cho Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp cùng doanh nghiệp để “từng bước nâng tỷ lệ doanh nghiệp Việt làm chủ thị trường lên khoảng 50%”. Đây là một tuyên bố đáng trích dẫn: “Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đề nghị phát triển hệ sinh thái điện toán đám mây, hướng tới doanh nghiệp Việt làm chủ 50% thị trường trong nước”. Điện toán đám mây vì thế không chỉ là thị trường dịch vụ, mà là tầng hạ tầng gắn trực tiếp với chủ quyền công nghệ – nơi Việt Nam quyết định có giữ được dữ liệu của mình trên đất nước mình hay không.
AI vì người dân và doanh nghiệp: Thước đo thật của phát triển AI quốc gia
Chiến lược AI First Việt Nam sẽ thất bại nếu biến thành cuộc đua trình diễn công nghệ. Thông điệp của Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng rất rõ: “mọi chương trình, chiến lược phát triển AI đều lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm, làm chủ thể và mục tiêu cao nhất; bảo đảm mọi thành tựu công nghệ đều quay trở lại phục vụ cuộc sống và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế”. Nói cách khác, AI chỉ có giá trị khi nó giải quyết bài toán thật – từ bệnh viện, lớp học tới nhà máy, hợp tác xã.
Khung chính sách hiện tại cho phát triển AI quốc gia không dừng ở khẩu hiệu. Nghị quyết số 57-NQ/TW đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực phát triển quan trọng, với AI nằm trong nhóm công nghệ chiến lược cần “từng bước làm chủ”. Việt Nam đồng thời ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo có hiệu lực từ 1/3/2026, nằm trong nhóm tiên phong cùng Liên minh châu Âu và Hàn Quốc, tạo khung pháp lý toàn diện để vừa kiểm soát rủi ro, vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Chính phủ còn đang chỉ đạo xây dựng Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo, chuyển dịch từ nghiên cứu thuần túy sang các sản phẩm có kết quả định lượng, thương mại hóa được.
Hợp tác FPT – Mila: Bước nối Việt Nam với chuẩn mực AI toàn cầu
Trong tầm nhìn chiến lược đó, hợp tác FPT – Mila không chỉ là một thỏa thuận nghiên cứu, mà là mắt xích quan trọng nối chiến lược AI First Việt Nam với hệ sinh thái tri thức toàn cầu. Ngày 13/8, FPT và Mila – viện nghiên cứu AI hàng đầu thế giới tại Quebec (Canada) – ký hợp tác về nghiên cứu AI, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và chuyển giao tri thức. Sau 6 năm hợp tác, hai bên bước vào giai đoạn mới với các hướng đi tham vọng hơn như mô hình nền tảng, AI tác nhân, AI vật lý, AI cho an toàn – an ninh mạng, cùng chương trình trao đổi nhà nghiên cứu.
Theo đánh giá của Phó Thủ tướng, hợp tác giữa FPT và Mila “phù hợp với định hướng phát triển trí tuệ nhân tạo của Việt Nam”, góp phần tạo ra các giải pháp thiết thực cho “các bài toán lớn của đất nước”, đồng thời giúp Việt Nam “chủ động tham gia vào chuỗi giá trị và định hình quy chuẩn quản trị AI toàn cầu”. Ở chiều doanh nghiệp, FPT cam kết “góp phần xây dựng một Việt Nam có năng lực công nghệ mạnh, tự chủ công nghệ”. Đây chính là hình mẫu hợp tác quốc tế Việt Nam cần nhân rộng: không chạy theo danh tiếng, mà gắn chặt giữa tri thức, nhân lực và chủ quyền công nghệ lâu dài.
Kết luận: AI First chỉ có ý nghĩa khi làm chủ đám mây và luật chơi
Điểm cốt lõi của chiến lược AI First Việt Nam là sự đồng thời trên ba mặt: hạ tầng điện toán đám mây do doanh nghiệp Việt làm chủ, khung pháp lý tiên phong và hợp tác quốc tế chọn lọc gắn với chuyển giao tri thức. Trong bức tranh đó, mục tiêu nâng tỷ lệ doanh nghiệp Việt nắm 50% thị trường cloud nội địa, ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo từ 1/3/2026 và những thỏa thuận như hợp tác FPT – Mila không phải là các mảnh rời, mà là những trụ cột cùng hướng vào một đích chung.
Song, chiến lược chỉ thực sự có sức sống nếu thước đo cuối cùng vẫn là sản phẩm thực tiễn, là đời sống người dân và sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Việt Nam đang chọn một con đường khó: không chỉ nhập công nghệ mà còn phải xây luật chơi, nuôi hệ sinh thái điện toán đám mây và phát triển AI quốc gia trên nền chủ quyền công nghệ. Con đường đó đòi hỏi kỷ luật chiến lược, kiên trì với ưu tiên y tế, giáo dục, an sinh, đồng thời đủ tham vọng vươn lên chuỗi giá trị và tiêu chuẩn AI toàn cầu. Nếu làm được, AI First sẽ không chỉ là khẩu hiệu, mà trở thành lợi thế dài hạn của quốc gia.
