An ninh mạng AI: Công nghệ dẫn dắt, con người quyết định
An ninh mạng AI là việc tích hợp trí tuệ nhân tạo vào các hệ thống bảo mật để tự động phát hiện, phân tích và phản ứng với mối đe dọa trong môi trường số hoá, nhưng các quyết định chiến lược, đánh giá rủi ro và trách nhiệm pháp lý vẫn do con người nắm giữ, chứ không phải máy móc hay thuật toán vô danh. Sự kiện BSides Hanoi lần thứ hai diễn ra sáng 05/08 tại Hà Nội với chủ đề “No Human” đã chọn thẳng câu hỏi gai góc ấy làm tâm điểm: con người nằm ở đâu khi AI đang thay đổi bức tranh an ninh mạng và bảo mật thời số hoá. Việc đặt vấn đề như vậy cho thấy một điều rõ ràng: chúng ta đang bước vào kỷ nguyên mà năng lực phòng thủ không còn đo bằng việc có AI hay không, mà bằng cách con người dùng và kiểm soát AI như thế nào.
Khi AI thay đổi cán cân tấn công – phòng thủ
Các nghiên cứu trình bày tại BSides Hanoi 2026 cho thấy AI đang làm thay đổi toàn bộ cách thức diễn ra cuộc đối đầu giữa bên tấn công và bên phòng thủ. AI giúp chuyên gia phòng thủ phân tích lượng dữ liệu khổng lồ, phát hiện bất thường và rút ngắn thời gian phản ứng, nhưng cũng cho phép kẻ tấn công tăng tốc phát triển mã độc, tối ưu chiến dịch lừa đảo và mở rộng quy mô tấn công. Nói cách khác, an ninh mạng AI không tự động tạo lợi thế cho phía “phòng thủ”; nó chỉ khuếch đại năng lực của bên nào biết sử dụng công nghệ tốt hơn. Một phát biểu đáng chú ý tại sự kiện là: "Cuộc cạnh tranh trong an ninh mạng không còn đơn thuần là cuộc đua sở hữu AI, mà chuyển sang khả năng khai thác và kiểm soát AI hiệu quả hơn". Nếu doanh nghiệp tin rằng mua công cụ AI là đủ, họ đang đánh giá sai cuộc chơi.
Vai trò con người: từ chuyên môn kỹ thuật đến trách nhiệm pháp lý
Điểm thú vị là ngay trong một sự kiện mang chủ đề “No Human”, mọi nghiên cứu đều quay về khẳng định vai trò con người trong an ninh mạng AI. AI, với các mô hình ngôn ngữ lớn, có thể tự động xử lý nhiều công đoạn tìm kiếm lỗ hổng zero-day, nhưng các bước xác minh kết quả, phân tích nguyên nhân gốc rễ và đưa ra quyết định cuối cùng vẫn thuộc về chuyên gia an ninh mạng. AI là công cụ; người dùng mới là chủ thể chịu trách nhiệm. Phát biểu tại hội nghị, ông Trương Đức Lượng nhấn mạnh: "Dù máy móc đang dần thay thế các tác vụ thực thi, vai trò của con người vẫn không thể thay thế trong việc chịu trách nhiệm pháp lý và đưa ra các quyết định chiến lược cuối cùng". Trách nhiệm pháp lý không thể chuyển cho thuật toán; mọi sai lầm trong bảo mật thời số hoá đều được truy ngược về quy trình, quyết định và ý thức tuân thủ của con người.
Tác động thực tế: người dùng và doanh nghiệp đang mạo hiểm với dữ liệu
Trong đời sống hàng ngày, sự lệ thuộc vào công cụ AI công cộng đang tạo ra những rủi ro mà nhiều người dùng và doanh nghiệp chưa đánh giá đúng. Theo chia sẻ tại hội nghị, việc đưa dữ liệu lên các công cụ AI công cộng đồng nghĩa dữ liệu đó đã được chuyển qua internet và hạ tầng điện toán đám mây tới máy chủ của nhà cung cấp. Nếu tài liệu không được phân loại, mã hoá và kiểm soát, nguy cơ lộ lọt thông tin, bị khai thác cho tấn công giả mạo hay lừa đảo là rất thực tế. Ngoài rủi ro kỹ thuật, việc xử lý dữ liệu nhạy cảm trên nền tảng AI mà không tuân thủ quy định nội bộ còn có thể kéo theo trách nhiệm pháp lý cho tổ chức và cá nhân liên quan. Bảo vệ mình trong bảo mật thời số hoá vì thế không chỉ là cài thêm một lớp công nghệ, mà là rèn tư duy phản biện, thói quen kiểm chứng thông tin và kỷ luật với dữ liệu nhạy cảm.
BSides và tương lai chiến lược của an ninh mạng AI
Chuỗi BSides ra đời tại Las Vegas từ năm 2009 và đến tháng 7/2026 đã tổ chức 1.323 sự kiện tại 300 thành phố thuộc 73 quốc gia. Con số này cho thấy cộng đồng an ninh mạng toàn cầu đang coi việc trao đổi tri thức về AI và an ninh mạng là một nỗ lực lâu dài, chứ không phải trào lưu nhất thời. BSides Hanoi, được tổ chức bởi VSEC phối hợp với NCA và VIA, tiếp tục giữ tinh thần "by the community, for the community", nhấn mạnh rằng giá trị không nằm ở quy mô hội nghị mà ở những nghiên cứu và kết nối được duy trì sau đó. Ông Vũ Duy Hiền kỳ vọng trong các năm tới, chương trình sẽ đi sâu vào công nghệ mới, các bài học nâng cao khả năng phòng thủ và giúp doanh nghiệp vận hành an toàn hơn. Điều này phản ánh một thực tế: công nghệ có thể thay đổi cách hệ thống bảo mật vận hành, nhưng đường lối chiến lược cho an ninh mạng AI vẫn phải do con người thiết kế, thử thách và liên tục cập nhật.
