Đô thị loại I và quy hoạch 2050: bước ngoặt chiến lược cho Bắc Ninh
Bắc Ninh đô thị loại I là trạng thái phát triển mới của tỉnh Bắc Ninh, khi toàn bộ địa giới hành chính với 99 đơn vị cấp xã và hơn 4.700 km² được công nhận đạt tiêu chí đô thị loại I, đi kèm một quy hoạch đô thị dài hạn đến năm 2050, tầm nhìn 2075, nhằm xây dựng một đô thị xanh, thông minh và hướng tới thành phố trực thuộc Trung ương.
Chiều 5/8, Bắc Ninh tổ chức hội nghị công bố Quy hoạch chung đô thị Bắc Ninh đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075, đồng thời đón quyết định công nhận tỉnh đạt tiêu chí đô thị loại I. Đây không chỉ là lễ công bố mang tính nghi thức; nó đánh dấu việc Bắc Ninh chính thức bước sang một chu kỳ phát triển mới với khuôn khổ pháp lý rõ ràng, dài hơi. Ngày 23/7, Thủ tướng đã phê duyệt Quy hoạch chung bằng Quyết định 1389/QĐ-TTg, tiếp đó ngày 28/7, Bộ Xây dựng ra Quyết định 1315/QĐ-BXD công nhận Bắc Ninh đạt tiêu chí đô thị loại I. Một tỉnh công nghiệp nhỏ về diện tích nay đứng trước sân chơi của các đô thị lớn, nơi chuẩn phát triển đã khác hẳn giai đoạn gia công trước đây.
Mô hình đa cực – đa trung tâm: tái thiết không gian phát triển đô thị
Quy hoạch Bắc Ninh 2050 không phải là bản vẽ kỹ thuật thuần túy, mà là lựa chọn mô hình phát triển mới: từ đô thị đơn cực sang đô thị đa cực, đa trung tâm, gắn với các hành lang kinh tế, không gian sinh thái sông nước và định hướng đô thị xanh, thông minh.
Theo quy hoạch, Bắc Ninh được chia thành 3 phân vùng phát triển, 4 hành lang kinh tế chiến lược gắn với 3 tuyến vành đai vùng Thủ đô, cùng 6 cụm trung tâm động lực và 12 khu vực đô thị. Năm dòng sông Cầu, Đuống, Thương, Lục Nam, Thái Bình trở thành trục cảnh quan, sinh thái và văn hóa, thay vì bị xem như “ranh giới tự nhiên”. Đáng chú ý, quy hoạch được lập trên toàn bộ diện tích 4.713,75 km², với dân số năm 2025 là 3.989.623 người, phạm vi công nhận đô thị loại I cũng bao trùm hơn 4.700 km² với trên 3,98 triệu dân. Điều này biến cả tỉnh thành một không gian đô thị hóa có kiểm soát, thay vì một thành phố lõi nhỏ bao quanh bởi vùng nông thôn bị chia cắt.
Năm nhiệm vụ trọng tâm: từ văn bản quy hoạch tới hành động cụ thể
Điểm then chốt của phát triển đô thị Bắc Ninh không nằm ở việc có quy hoạch, mà ở khả năng biến bản quy hoạch thành hành động cụ thể thông qua 5 nhóm nhiệm vụ được Bộ Xây dựng giao.
Nhiệm vụ đầu tiên là quản lý quy hoạch: công khai rộng rãi quy hoạch tới người dân, doanh nghiệp, nhà đầu tư; đồng thời rà soát, điều chỉnh hoặc lập mới quy hoạch phân khu, chi tiết và hạ tầng kỹ thuật để đồng bộ với quy hoạch chung. Tiếp đó là quản lý chặt chẽ quỹ đất, ưu tiên hạ tầng xanh, không gian công cộng và các công trình văn hóa, giáo dục, y tế, cùng với việc tăng cường quản lý trật tự xây dựng. Một nhiệm vụ khác là phát triển hạ tầng giao thông, hạ tầng kỹ thuật và số, bao gồm Cảng hàng không quốc tế Gia Bình, khu thương mại tự do Gia Bình, khu kinh tế chuyên biệt phía Bắc và hệ thống logistics đa phương thức để đưa Bắc Ninh thành trung tâm giao thương, logistics hàng không và đường sắt quốc tế.
Tham vọng Bắc Ninh bán dẫn – AI: từ gia công lên chuỗi giá trị cao
Điểm táo bạo nhất trong định hướng mới là tham vọng đưa Bắc Ninh trở thành trung tâm công nghiệp điện tử, đặc biệt là bán dẫn, vi mạch và trí tuệ nhân tạo (AI) – một cú chuyển từ mô hình gia công, lắp ráp sang công nghệ cao.
Theo quy hoạch, Bắc Ninh đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành cực tăng trưởng của miền Bắc và cả nước, là trung tâm công nghiệp điện tử, bán dẫn, sản xuất vi mạch và trí tuệ nhân tạo hàng đầu khu vực. Đây không chỉ là khẩu hiệu; nó định nghĩa lại vai trò của tỉnh trong chuỗi giá trị toàn cầu. Thay vì chỉ tiếp nhận các nhà máy lắp ráp, Bắc Ninh phải chuẩn bị hạ tầng nghiên cứu, nhân lực chất lượng cao, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Đồng thời, phát triển công nghiệp công nghệ cao được gắn với xây dựng hình mẫu đô thị xanh, thông minh, hiện đại, giàu bản sắc văn hóa Kinh Bắc, dùng khoa học công nghệ, chuyển đổi số làm động lực tăng trưởng. Nếu thành công, Bắc Ninh bán dẫn AI sẽ không chỉ là một nhãn PR, mà là nhãn mới của nền kinh tế địa phương.
Thành phố trực thuộc Trung ương và cơ hội lịch sử cho người dân Bắc Ninh
Mục tiêu cuối cùng của quy hoạch Bắc Ninh 2050 là đưa tỉnh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030, với tầm nhìn tới một đô thị châu Á đáng sống vào năm 2050 và có khả năng dung nạp trên 10 triệu dân vào tầm nhìn 2075.
Việc Thủ tướng phê duyệt quy hoạch và Bộ Xây dựng công nhận Bắc Ninh đạt tiêu chí đô thị loại I là bước thực hiện Kết luận số 52-KL/TW về chủ trương thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương, đồng thời là “sự ghi nhận xứng đáng” và tạo khuôn khổ pháp lý, thể chế mới để tỉnh bứt phá. Lãnh đạo tỉnh đã yêu cầu tăng tốc hoàn thiện hồ sơ đề án thành phố trực thuộc Trung ương sau khi hơn 99% hộ dân đồng thuận. Nhưng quan trọng hơn, phát triển đô thị được xác định lấy người dân làm trung tâm, chất lượng sống làm mục tiêu, gắn với nhà ở xã hội, nhà ở công nhân, giáo dục và y tế đạt chuẩn quốc tế. Nếu Bắc Ninh giữ được kỷ luật quy hoạch và bản sắc Kinh Bắc trong quá trình đô thị hóa, đây sẽ là cơ hội lịch sử để nâng vị thế kinh tế – xã hội mà người dân cảm nhận được trực tiếp trong đời sống hàng ngày.
