Năng lực vận tải bùng nổ nhưng nỗi lo giá vé dịp lễ vẫn hiện hữu
Quốc khánh 2/9 là kỳ nghỉ dài ngày khiến nhu cầu đi lại và du lịch tăng vọt, kéo theo áp lực mạnh lên hệ thống giao thông Quốc khánh, từ đường bộ, đường sắt đến hàng không và đường thủy, buộc các cơ quan quản lý và doanh nghiệp phải đồng thời tăng cường vận tải, kiểm soát giá vé xe dịp lễ, bảo đảm an toàn và trật tự, nhằm tránh tình trạng quá tải, bị động và nguy cơ trục lợi từ việc tăng giá vé bất hợp lý của một số đơn vị vận tải. Kỳ nghỉ năm nay kéo dài 5 ngày, nhu cầu đi lại, du lịch được dự báo tăng cao, và chính bối cảnh này đặt ra câu hỏi: thêm hàng trăm nghìn chỗ có đủ để kéo giá vé xuống, hay chỉ làm cho việc tăng giá "có lý do" hơn.
Hơn một triệu ghế bổ sung: đủ chỗ, nhưng có đủ rẻ?
Ở mặt cung, bức tranh vận tải tăng cường dịp Quốc khánh khá ấn tượng. Vietjet dự kiến bổ sung 82.000 chỗ tương đương khoảng 400 chuyến bay, tập trung vào các đường bay du lịch nội địa và quốc tế. Vietnam Airlines Group thêm 60.000 chỗ, nâng tổng tải cung ứng lên gần 725.000 chỗ trên toàn mạng bay. Đường bộ, Công ty cổ phần Bến xe Hà Nội bố trí 500 xe tăng cường tại Giáp Bát, Gia Lâm, Mỹ Đình để giải tỏa khách trong ngày cao điểm. Cùng lúc, Bộ Xây dựng yêu cầu các doanh nghiệp vận tải tăng cường phương tiện trên các tuyến kết nối ga đường sắt, cảng hàng không, bến xe, bến tàu để tuyệt đối không để hành khách thiếu phương tiện. Việc bổ sung hàng chục nghìn chỗ được kỳ vọng hạn chế quá tải tại sân bay, nhà ga, bến xe, nhất là đầu và cuối kỳ nghỉ; nhưng kỳ vọng vé rẻ hơn lại là câu chuyện khác.
Kiểm soát giá vé: quyết tâm mạnh, nhưng khoảng trống thực thi
Vấn đề không nằm ở chỗ có chỗ hay không, mà ở việc giá vé xe dịp lễ có bị đẩy lên mức khó chấp nhận. Bộ Xây dựng yêu cầu kiểm soát chặt giá cước vận tải, giá vé tàu, vé xe; các địa phương phải tăng cường kiểm tra kê khai, niêm yết giá và xử lý nghiêm trường hợp lợi dụng nhu cầu tăng cao để tăng giá bất hợp lý, trục lợi. Một văn bản khác nhấn mạnh các doanh nghiệp phải kê khai, niêm yết và bán đúng giá, không được viện lý do giá nhiên liệu biến động để tự ý tăng vé bất hợp lý. Theo cùng định hướng, giá vé trên một số tuyến đường bộ những ngày cao điểm chỉ được phép điều chỉnh tăng không quá 40% so với ngày thường. Nói cách khác, nhà nước đang dựng một “trần” giá, nhưng không đồng nghĩa người dân sẽ trả mức dễ chịu: tăng 30–40% vẫn là tăng, và nếu toàn thị trường cùng neo quanh trần, người mua khó có lựa chọn thật rẻ.
Giao thông Quốc khánh: an toàn, trật tự là ưu tiên song hành với giá
Tăng năng lực vận tải mà bỏ quên an toàn và chất lượng dịch vụ sẽ khiến người dân không yên tâm dù vé không quá cao. Bộ Xây dựng giao Cục Đường bộ rà soát, tổ chức giao thông trên quốc lộ, đường cao tốc, xử lý điểm mất an toàn, ùn tắc và các đoạn thi công. Các tuyến cửa ngõ đô thị, đầu mối giao thông lớn phải được tăng cường phân luồng, điều tiết để sẵn sàng giải tỏa ùn tắc ra vào Hà Nội, TP.HCM, các ga, sân bay, cảng. Đường sắt được yêu cầu tăng chuyến, bảo đảm an toàn chạy tàu, nhà ga, đường ngang, chuẩn bị phương án xử lý sự cố và thông tin kịp thời cho hành khách. Đường thủy, hàng hải phải kiểm tra điều kiện an toàn bến cảng, tuyến khách từ bờ ra đảo, chủ động hạn chế hoặc đình chỉ hoạt động khi thời tiết xấu. Các bến xe, nhà ga cũng được yêu cầu kiểm soát chất lượng dịch vụ, công khai giá, bảo đảm không chèo kéo, ép khách.
Liệu tăng phương tiện có kéo giá vé xuống cho hành khách?
Với hơn một triệu ghế tăng thêm trên bầu trời, đường sắt, đường bộ và đường thủy, câu trả lời trung thực là: cung tăng sẽ giúp người dân bớt cảnh hết vé, nhưng chưa đủ để biến vé rẻ thành chuẩn mực. Khi kỳ nghỉ kéo dài 5 ngày, nhu cầu bùng lên ở vài tuyến “nóng”, các hãng vẫn có động lực giữ giá vé máy bay 2/9 ở mức cao trong khung cho phép, nhất là giờ đẹp, chặng du lịch. Chính phủ siết giá vé, yêu cầu bán đúng niêm yết, nhưng không cấm giá cao trong biên độ được chấp thuận. Nếu muốn lợi ích nghiêng về phía người đi lại, cần thêm ba thứ: công khai dữ liệu giá theo thời gian để người dân chọn khôn ngoan; cạnh tranh mạnh giữa các hãng, đặc biệt trên trục “vàng”; và vai trò giám sát của người dùng, sẵn sàng tố cáo trường hợp vé bị đẩy lên phi lý. Khi ấy, vận tải tăng cường mới thực sự trở thành công cụ giảm chi phí chứ không chỉ là cách hợp thức hóa việc tăng giá dịp lễ.
