Phim ảnh analog là gì và vì sao nó đang trở lại?
Phim ảnh analog là quy trình ghi lại hình ảnh bằng phim quang học phủ emulsion hóa học nhạy sáng, cần ánh sáng thực, hóa chất thật và thao tác thủ công, tạo ra trải nghiệm chụp ảnh có rủi ro, chi phí và giới hạn khung hình rõ ràng – những yếu tố buộc nhiếp ảnh gia phải chậm lại, quan sát kỹ và ra quyết định cẩn trọng. Trong nhiều năm, ngành sản xuất phim ảnh analog ở châu Âu suy thoái, đi kèm sự sụp đổ của các tên tuổi hóa chất ảnh và những dự án kế nhiệm đầy hứa hẹn nhưng nhanh chóng vỡ nợ hoặc bị tháo dỡ. Điều đó khiến cộng đồng các nhiếp ảnh gia analog mất niềm tin, nhất là khi thị trường tràn ngập sản phẩm nhiếp ảnh retro mang tính “giả cổ điển”, bán hoài niệm bề mặt thay vì đầu tư vào sản xuất phim ảnh thực sự bền vững.
Từ hoài nghi đến hy vọng: hạ tầng sản xuất phim ảnh được khôi phục
Trong bối cảnh nhiều dự án phim ảnh analog ở châu Âu từng đưa ra tầm nhìn táo bạo rồi kết thúc bằng khó khăn tài chính, phá sản hoặc kết quả đáng thất vọng, sự xuất hiện của những nhà sản xuất mới bước đi theo hướng ngược lại: xây dựng năng lực thực tế từng bước, thay vì kể câu chuyện tiếp thị hấp dẫn. Người quan sát lâu năm của ngành analog thừa nhận rằng các trải nghiệm với sự suy tàn của những nhà sản xuất hóa chất ảnh truyền thống và những sự kiện xoay quanh các thương hiệu phim lịch sử khiến ông ngày càng hoài nghi. Tuy vậy, lần này ông bị thuyết phục bởi một điều giản dị: đã có sản phẩm hoạt động, có vật liệu được dùng thử trong thời gian đủ dài, có đội ngũ người thật đang đầu tư dài hạn vào tri thức, con người, sản xuất và phát triển emulsion mới cho phim ảnh analog và ngành phim motion-picture ở châu Âu.
Cơn khát analog thật giữa biển hoài niệm giả trong nhiếp ảnh retro
Trong khi một số nhà sản xuất đang cố khôi phục năng lực sản xuất phim ảnh, mặt bên kia của thị trường lại chứng kiến sự bùng nổ của hoài niệm giả trong nhiếp ảnh retro: những thương hiệu từng gắn với máy phim cơ khí trung thực bị biến thành nhãn hiệu cho các thiết bị giả cổ. Một ví dụ điển hình là chiếc Y35, một máy ảnh số giả dạng máy phim với cần lên phim không nối với cơ chế nào, kèm những hộp “digiFilm” chỉ để thay đổi hiệu ứng JPEG bằng phần mềm, không có phim, không hóa chất, không quy trình. Dự án này thu hút hơn một triệu đô la tiền góp vốn và hàng nghìn người hậu thuẫn, chứng minh “cơn khát” cho cảm giác analog có thể bị khai thác bằng sản phẩm mô phỏng rẻ tiền. Khi hàng giao tới, đánh giá khắt khe: chất lượng hoàn thiện thấp, ảnh tệ, nhiều người cảm thấy bị lừa.
Tại sao nhiếp ảnh gia cần phim thật, không phải hoài niệm đóng gói
Điều làm các nhiếp ảnh gia analog tức giận không phải bản thân máy số, mà là việc lợi dụng tên tuổi từng gắn với sự trung thực cơ khí để bán những “đồ chơi” giả vờ là công cụ. Một chiếc máy rangefinder phim từng buộc người dùng phải nạp phim, đo sáng, tiến gần chủ thể và chấp nhận chỉ có 36 kiểu, không có nút xóa – đó là những “trách nhiệm” hình thành cách nhìn và cách chụp ảnh. Ngược lại, những sản phẩm crowdfunding mới với cần gạt giả, mô phỏng tiếng động và bộ lọc giả film lại biến trải nghiệm analog thành trò diễn, một “bộ trang phục” dành cho người muốn vẻ ngoài chậm rãi mà không chịu chậm lại trong thực tế. Trong bối cảnh đó, các nhiếp ảnh gia nghiêm túc càng săn tìm phim ảnh analog với emulsion chính hãng, công nghệ coating chuẩn và quy trình hóa học đầy đủ, thay vì những sản phẩm giả lập, chất lượng thấp xúc phạm ký ức của những ai từng nạp cuộn phim thật vào máy.
Tương lai phim ảnh analog: xây nhà máy hay bán cơn mơ?
Những nỗ lực hồi sinh sản xuất phim ảnh ở châu Âu là câu trả lời thuyết phục nhất cho nhu cầu thật sự từ cộng đồng nhiếp ảnh analog toàn cầu: họ không cần thêm một cần gạt nhựa, mà cần phim và emulsion mới để làm việc. Sự hồi sinh này đánh dấu bước ngoặt: thay vì đốt vốn cho chiến dịch hoài niệm, một số công ty lựa chọn đầu tư dài hạn vào hạ tầng sản xuất phim ảnh, giữ lại kiến thức coating, công nghệ emulsion và đội ngũ kỹ sư, kỹ thuật viên. Thách thức vẫn rất lớn, và thành bại được quyết định trong nhiều năm tới chứ không phải bởi các thông cáo ra mắt. Tuy nhiên, ít nhất giờ đây đã có những bằng chứng vật chất – cuộn phim, vật liệu thử nghiệm, con người ở nhà máy – cho thấy một tương lai nơi nhiếp ảnh analog tiếp tục sống nhờ hóa học và kỹ nghệ, không phải nhờ hoài niệm đóng gói. Các tạp chí chuyên về phim ảnh analog cam kết sẽ tiếp tục theo sát các diễn biến này một cách có phê bình nhưng cởi mở và thông tin cho cộng đồng.
