Analog là gì khi cả thế giới đã quen với kỹ thuật số?
Làn sóng quay về analog trong thời đại kỹ thuật số là xu hướng thẩm mỹ và văn hoá nơi giới trẻ chủ ý tìm kiếm những hình ảnh, âm thanh “lỗi”, thô, có hạt nhiễu, lệch màu và giới hạn vật lý, để đối lập với độ nét hoàn hảo, thuật toán tối ưu và sự trơn tru quá sạch của nội dung số, coi những thiếu sót hữu hình như bằng chứng cho cảm xúc và sự hiện diện con người. Đó không chỉ là chuyện chọn phim analog thay vì kỹ thuật số cho vui, mà là tuyên ngôn thẩm mỹ hoài cổ Gen Z: cái đẹp mới nằm trong vết xước, trong màu bị loang, trong khung hình hẹp và méo. Ở đây, máy ảnh vintage xu hướng không phải món đồ trang trí, mà là công cụ để “phá” lại logic nội dung tối ưu, đo bằng pixel và thuật toán.
Netflix tự làm Stranger Things xấu đi: tín hiệu văn hoá hay chiêu trò?
Khi một nền tảng streaming với hạ tầng 4K HDR chủ động phát hành “VHS Special Edition” cho toàn bộ mùa 1 Stranger Things, họ đang gửi đi một thông điệp lớn hơn là kỷ niệm lễ 10 năm. Bản phát hành này ép khung hình về tỷ lệ 4:3, chất lượng hình ảnh nhiễu, mờ, tương phản thấp và màu bị chảy, kèm các lỗi tracking như được tua lại từ đầu máy băng. Nói cách khác, Netflix đã tốn công kỹ thuật để làm nội dung flagship của mình trông tệ hơn một cách có chủ đích. Điều đó phản ánh một sự dịch chuyển: trong thời đại mà các nhà quay phim chạy theo ống kính sắc hơn, cảm biến sạch hơn, khán giả lại click vào phiên bản “xấu” vì họ thấy ở đó nhiều cảm giác hơn. Đây là VHS nostalgia Netflix, nhưng không phải hoài niệm hời hợt; nó là thử nghiệm xem khán giả có ưu tiên texture và sự bất toàn hơn độ nét tuyệt đối.
Từ Nolan đến máy ảnh phim 35mm: khi tiền lớn chọn sự bất toàn
Song song với Netflix giả VHS bằng filter, Christopher Nolan lại chọn con đường cực đoan hơn: quay toàn bộ The Odyssey trên camera IMAX phim, với một chiếc máy hoàn toàn mới được chế tạo riêng cho dự án đó. Trong một ngành công nghiệp đã mặc định kỹ thuật số là chuẩn mực, quyết định dồn hàng trăm triệu đô vào phim analog thay vì kỹ thuật số nói lên điều quan trọng: các đạo diễn lớn tin rằng hạt phim, giới hạn động, sự khó đoán trong mỗi cuộn mới tạo nên chiều sâu cảm xúc mà cảm biến khó sao chép. Theo báo cáo, 35% trong khoảng 42 triệu người dùng máy ảnh phim trên toàn cầu năm 2025 nằm trong nhóm tuổi 18–30, và tìm kiếm về nhiếp ảnh analog tăng 41% so với năm trước. Đây là thế hệ không hề lớn lên cùng băng VHS, nhưng lại đổ tiền vào phim 35mm retro aesthetic vì họ thấy trong đó một thứ chân thực mới.
| Chỉ số | Con số | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Người dùng máy ảnh phim | 42 triệu (35% là 18–30) | Gen Z và Millennials là lực đẩy cho phim analog |
| Tăng tìm kiếm nhiếp ảnh analog | +41% năm qua | Sở thích không còn là niche, mà là xu hướng |
| Doanh số Instax | 100 triệu máy & printer | Hơn nửa doanh thu mảng imaging đến từ texture analog |
Gen Z săn máy quay cũ: thẩm mỹ hoài cổ như một cuộc nổi loạn
Thế hệ từng quay TikTok 4K giờ lại lùng sục chợ đồ cũ để mua Sony Handycam, JVC, Panasonic đời 80–2000, chủ ý quay video nhiễu, cháy sáng, lệch màu thay cho footage điện thoại sạch sẽ. Một giảng viên tại USC nhận xét: đây không đơn thuần là nhớ nhung quá khứ, mà là “aesthetic rebellion” – nổi loạn bằng thẩm mỹ – nơi lo-fi trở thành định nghĩa mới của tính chân thực trong thời đại nội dung bị overproduce. Psychotherapist Phil Lane gọi hiện tượng này là “adaptive regression”: sự lùi lại có chủ đích vào các vật thể hữu hình, đơn nhiệm, để cân bằng với tình trạng quá tải kích thích số. Máy ảnh vintage xu hướng, cassette player hay Instax Mini 12 với giá dưới USD 100 (approx. ₫2.500.000) không chỉ là món đồ thời trang; chúng là công tắc để tạm tắt thuật toán, tắt notification, và quay về với trải nghiệm cầm nắm, chờ đợi, sai sót.
Tại sao sự bất toàn lại thắng thế – và chúng ta nên làm gì tiếp?
Điểm mấu chốt của phong trào phim analog thay vì kỹ thuật số không phải là phủ nhận công nghệ. Nguồn tin nhấn mạnh: “None of this means digital is bad, or that you need to go buy a camcorder”. Vấn đề nằm ở khẩu vị thẩm mỹ mới: khán giả mệt mỏi với nội dung quá trơn tru, quá tối ưu cho thuật toán, nên họ tìm texture, friction và sự bất toàn dễ nhìn thấy, từ bom tấn quay trên phim đến cassette player Bluetooth dưới USD 200 (approx. ₫5.000.000). Việc giá các cuộn phim như Kodak Portra 400 tăng 64% và Ektar 100 tăng 137% trong vài năm cho thấy nhu cầu cao đến mức nhà sản xuất phải đầu tư lớn để tăng sản lượng 35mm nhưng vẫn tăng giá. Trong bối cảnh đó, người làm nội dung – dù không quay một frame phim – bắt buộc phải hiểu vì sao khán giả liên tục chọn phiên bản “thô, người” thay cho bản “đẹp, máy”, nếu không muốn bị bỏ lại.
