Suy thận độ 5 ở tuổi 25: hồi chuông cảnh báo cho thế hệ tăng ca
Suy thận độ 5 là giai đoạn cuối của tổn thương thận mạn tính, khi hai thận gần như mất khả năng lọc độc tố và điều hòa cân bằng dịch, buộc người bệnh phải sống nhờ lọc máu chu kỳ hoặc ghép thận để duy trì sự sống, nếu không sẽ nhanh chóng rơi vào suy đa cơ quan và tử vong. Đây không phải bệnh “của người già” nữa, mà đang xuất hiện ngày càng nhiều ở người trẻ gắn với lối sống làm việc quá sức, thiếu ngủ và ăn uống thiếu kiểm soát. Ca bệnh của L.H.T., 25 tuổi, suy thận độ 5 sau 5 năm liên tiếp tăng ca, thức khuya là minh chứng đau đớn cho cái giá phải trả khi coi thường sức khỏe và xem những dấu hiệu mệt mỏi kéo dài như chuyện bình thường.
Năm năm tăng ca, thức khuya: một lộ trình tự bào mòn thận
Năm năm trước, T. rời quê sang Đài Loan làm lao động xuất khẩu với các công việc xây dựng, cơ khí nặng nhọc, đòi hỏi nhiều sức lực. Lịch làm việc thất thường khiến giờ giấc sinh hoạt bị đảo lộn: có những ngày anh làm đến 20-21h, sau đó tiếp tục tăng ca đến 1-2h sáng rồi lại phải dậy sớm để bắt đầu ca mới. Vì lương tăng ca cao, anh chấp nhận đánh đổi giấc ngủ, tự nhủ sẽ gắng vài năm, bỏ qua mọi cảnh báo từ cơ thể. Ăn uống vội vàng giữa các ca làm, chủ yếu đồ ăn nhanh nhiều dầu mỡ, thêm muối, thêm phụ gia, đồng nghĩa với việc liên tục “đổ” vào thận một lượng lớn chất thải, chất chuyển hóa mà hệ thống lọc phải xử lý không ngừng. Mệt mỏi, chán ăn, chóng mặt xuất hiện, nhưng anh quy hết cho làm việc quá sức nên không đi khám. Đó là cách một người trẻ âm thầm đi từ tổn thương thận mạn tính đến suy thận độ 5 mà không hề hay biết.
Từ cơn khó thở đến suy thận độ 5: khi thận “sụp đổ” chỉ trong vài ngày
Đầu năm 2025, trong lúc đang làm việc, T. bất ngờ khó thở, ngất xỉu và được đưa đi cấp cứu. Anh hôn mê khoảng hai ngày, tỉnh lại vẫn nghĩ mình chỉ suy nhược cơ thể sau thời gian dài làm việc quá sức. Kết quả xét nghiệm lạnh lùng cho thấy anh suy thận độ 5, hai thận hỏng gần như hoàn toàn; bác sĩ thông báo để duy trì sự sống, anh phải lọc máu tuần ba lần hoặc ghép thận. Nghe đến từ “ghép thận”, T. hoảng sợ, vội xuất viện về quê tiếp tục điều trị và sau đó được ghép thận từ mẹ, từ đó mới thấm thía giá trị của sức khỏe và sự cảnh báo của những triệu chứng kéo dài. Câu chuyện của anh giống nhiều bệnh nhân trẻ khác đang điều trị suy thận tại các trung tâm chuyên khoa, nơi mỗi ngày tiếp nhận khoảng 30-40 ca suy thận mới, không ít người dưới 30 tuổi. Phát hiện muộn khiến cơ hội điều trị bảo tồn bị rút ngắn, chi phí điều trị tăng và nhiều trường hợp không thể ghép thận vì đã xuất hiện biến chứng nặng như suy tim.
Lối sống thiếu khoa học: kẻ đồng lõa âm thầm của tổn thương thận mạn tính
Điều đáng lo không phải chỉ một ca suy thận độ 5, mà là mô hình lối sống đang đẩy cả một thế hệ đến tổn thương thận mạn tính. Theo TS.BS Nghiêm Trung Dũng, bên cạnh các bệnh lý như viêm cầu thận, lối sống thiếu khoa học là yếu tố nguy cơ đáng lưu ý. Ăn nhiều muối, thường xuyên sử dụng đồ ăn nhanh, thức uống không rõ nguồn gốc, ngủ muộn và đảo lộn nhịp sinh học có thể làm tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa, béo phì và các bệnh mạn tính, trong đó có bệnh thận. Khi ăn uống vội vàng với thực phẩm nhiều dầu mỡ, nhiều chất phụ gia, lượng chất thải nitơ, muối, đường, chất béo mà thận phải lọc tăng lên đáng kể, trong khi cơ thể lại thiếu ngủ, thiếu thời gian tái tạo và phục hồi. Ngủ muộn, lười vận động, ăn uống thiếu kiểm soát – những thói quen phổ biến ở người trẻ – tạo ra vòng xoáy rối loạn chuyển hóa, tăng huyết áp, tiểu đường, từ đó làm thận bị “bào mòn” âm thầm trong nhiều năm cho đến khi chức năng suy sụp hoàn toàn.
Phòng ngừa bệnh thận: bắt đầu từ việc ngủ đủ, ăn lành và tôn trọng những cơn mệt
Ca bệnh của T. là lời nhắc thẳng thắn: phòng ngừa bệnh thận không nằm ở những lời khuyên xa vời, mà bắt đầu từ thói quen sống lành mạnh hàng ngày. Ngủ đủ, giữ nhịp sinh học ổn định, ăn uống cân bằng, hạn chế đồ ăn nhanh nhiều muối, dầu mỡ và nước uống không rõ nguồn gốc chính là cách giảm tải cho thận, giảm nguy cơ tổn thương thận mạn tính. Người trẻ cần chấm dứt việc coi mệt mỏi kéo dài, chán ăn, chóng mặt là “chuyện thiếu ngủ” hay “làm việc quá sức”, rồi bỏ qua khám sức khỏe định kỳ. Theo TS.BS Nghiêm Trung Dũng, “ngủ muộn, lười vận động, ăn uống thiếu kiểm soát là những thói quen phổ biến ở người trẻ hiện nay, dẫn đến rối loạn chuyển hóa, béo phì và kéo theo nhiều bệnh lý, trong đó có suy thận”. Nếu chúng ta không tự giới hạn tăng ca, không ưu tiên giấc ngủ và dinh dưỡng, thì mỗi người trẻ hôm nay đều có nguy cơ trở thành bệnh nhân suy thận độ 5 ngày mai. Chọn làm việc thông minh hơn, sống chậm lại để thận còn kịp phục hồi, đó là quyết định mang tính sinh tử chứ không phải “xa xỉ phẩm”.
