Suy thận ở người trẻ: Căn bệnh của những đêm mất ngủ và ly nước ngọt
Suy thận ở người trẻ là tình trạng chức năng thận giảm nghiêm trọng ở nhóm tuổi 20–30, thường liên quan đến lối sống thiếu ngủ kéo dài, ăn mặn, dùng nhiều nước ngọt và thức ăn nhanh, cộng với việc bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo ban đầu cho đến khi thận chỉ còn hoạt động vài phần trăm, buộc phải chạy thận hoặc ghép thận để duy trì sự sống. Trong vài năm gần đây, số ca suy thận ở người trẻ tăng lên đáng lo: một trung tâm thận nhân tạo tiếp nhận khoảng 30–40 ca suy thận mới mỗi ngày, trong đó nhiều bệnh nhân dưới 30 tuổi. Điều đáng sợ là phần lớn họ không hề mắc bệnh từ nhỏ; "thủ phạm" chính là thói quen làm tổn thương thận được lặp lại mỗi đêm, mỗi bữa ăn. Nếu không dám nhìn thẳng vào thực tế này, câu "còn trẻ mà" sẽ trở thành cái cớ giết dần quả thận của chính chúng ta.
Từ tăng ca, thức khuya đến suy thận độ 5: Khi sức khỏe thua cuộc trước tiền bạc
Những câu chuyện suy thận ở người trẻ không còn là ngoại lệ mà đang trở thành lời cảnh tỉnh chung cho thế hệ ưu tiên công việc hơn sức khỏe. T., 25 tuổi, sang Đài Loan làm công nhân xây dựng và cơ khí, liên tục làm việc đến 8–9 giờ tối rồi tăng ca đến 1–2 giờ sáng, sáng lại dậy sớm vào ca mới, kéo dài suốt 5 năm. Anh ăn qua loa bằng đồ chiên dầu mỡ, thức ăn nhanh, không kiểm soát huyết áp hay kiểm tra sức khỏe định kỳ. Khi xuất hiện mệt mỏi, chán ăn, hoa mắt, anh lại quy hết cho việc làm quá sức nên không đi khám. Đầu 2025, T. khó thở, ngất xỉu tại nơi làm việc, vào viện rồi được báo thẳng: suy thận độ 5, muốn sống phải chạy thận 3 lần/tuần hoặc ghép thận. Câu nói anh nhớ mãi sau ca ghép thận từ mẹ: tiền có thể kiếm lại, thời gian và quả thận thì không.
Thức đến 1–2 giờ sáng, ngủ 4 tiếng và nước ngọt mỗi ngày: Công thức phá hủy thận tuổi 24
Trường hợp Quân, 24 tuổi, là minh họa rõ nhất cho combo thiếu ngủ và nước ngọt phá thận nhanh thế nào. Anh làm công việc đóng gói từ 7 giờ sáng, nhưng mỗi đêm lại lướt điện thoại đến 1–2 giờ, trung bình 5 năm liền chỉ ngủ khoảng 4 tiếng mỗi ngày. Để "cầm cự" với lao động tay chân nặng và cơn buồn ngủ triền miên, Quân uống nước ngọt có ga mỗi ngày để "nạp năng lượng". Một ngày đầu 2026, dù đau đầu, mệt, anh vẫn đi làm, đến chiều thì phải nhập viện khẩn cấp. Khi vào viện, huyết áp anh lên khoảng 180/100 mmHg, eGFR chỉ còn 7–8 mL/phút/1,73 m² so với người khỏe mạnh thường trên 90. Hai quả thận teo nhỏ, chức năng chỉ còn 7–8%, tương đương suy thận giai đoạn cuối. Từ đó, cuộc sống của anh gắn với lịch lọc máu 3 lần/tuần và nỗi ân hận vì đã phớt lờ thiếu ngủ và sức khỏe quá lâu.
Sốt kéo dài, phù, tiểu đêm, axit uric cao: Những tín hiệu thận đang cầu cứu
Điều nguy hiểm nhất của bệnh thận là giai đoạn đầu gần như không biểu hiện rõ, nên nhiều bạn trẻ nhầm lẫn với stress công việc. Khánh, chủ nhà hàng nướng lẩu 24 tuổi ở TP.HCM, liên tục sốt kéo dài, mệt mỏi, tay chân phù nề, đêm nào cũng thức dậy đi tiểu, nhưng anh chỉ nghĩ mình làm việc quá sức. Đến khi đi khám, anh chết lặng với kết luận: suy thận mạn giai đoạn cuối, phải chạy thận cấp cứu. Axit uric cao nguy hiểm ở chỗ nhiều người chưa từng bị gút vẫn xem nhẹ; axit uric tăng kéo dài có thể lắng đọng tinh thể urat ở thận và đường tiểu, gây sỏi, viêm và làm tổn thương cấu trúc thận. Người có axit uric cao dù chưa lên cơn gút vẫn được khuyến cáo phải kiểm tra chức năng thận định kỳ và theo dõi các chỉ số như creatinine, ure, BUN, eGFR để phát hiện sớm bất thường. Nếu bạn đang thường xuyên mệt, phù, tiểu đêm, huyết áp cao, mà vẫn tự trấn an là "do công việc", nghĩa là bạn đang im lặng để bệnh tiến triển.
Thay đổi lối sống trước khi quá muộn: Phòng ngừa bệnh thận không phải chuyện xa vời
Tin xấu là suy thận giai đoạn cuối sẽ buộc người bệnh gắn đời mình với máy lọc máu hoặc ca ghép thận; tin tốt là phòng ngừa bệnh thận còn hiệu quả nếu bắt đầu từ hôm nay. Khánh sau 6 năm chạy thận, rồi ghép thận, phải uống thuốc chống thải ghép đúng giờ, ăn nhạt, tránh nước ngọt và thực phẩm chế biến sẵn để bảo vệ quả thận mới. Anh chỉ mong thêm nhiều người trẻ chịu khám sức khỏe định kỳ, đo huyết áp, chú ý tới những bất thường của cơ thể. Các bác sĩ nhấn mạnh rằng bệnh thận mạn nếu phát hiện sớm có thể làm chậm tiến triển bằng điều trị và thay đổi lối sống. Cắt giảm nước ngọt, đồ mặn, thức ăn nhanh, bỏ thói quen thức khuya, ngủ bù bằng cà phê; tránh lạm dụng thuốc giảm đau, thực phẩm chức năng trôi nổi. Quan trọng hơn, hãy coi mỗi lần mệt kéo dài, phù, tiểu đêm là lời nhắc phải đi khám, không phải cái cớ uống thêm một ly nước ngọt để "cố thêm".
