Trung tâm ban ngày: định nghĩa một cách chăm sóc tuổi già mới
Mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày là loại hình dịch vụ mà người cao tuổi được tiếp nhận quản lý sức khỏe, tập luyện, trị liệu và tham gia sinh hoạt cộng đồng trong giờ ban ngày tại một trung tâm gần nơi ở, rồi buổi tối trở về nhà, qua đó duy trì sức khỏe tích cực, giảm cô đơn và giữ nguyên kết nối với gia đình, thay vì bị tách khỏi môi trường sống quen thuộc. Trong bối cảnh Việt Nam già hóa nhanh, đây không phải dịch vụ “giữ hộ” người già mà là một cách tổ chức lại cuộc sống tuổi xế chiều: y tế đến gần khu dân cư, phòng ngừa suy giảm chức năng và tăng số năm sống khỏe, độc lập ở tuổi già.
Bên trong trung tâm ban ngày Tây Hồ: y học cổ truyền, vận động và đời sống tinh thần
Cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày phường Tây Hồ tại số 14 Quảng An là mô hình thí điểm giai đoạn 2026–2030, do Trạm Y tế phường vận hành. Trên diện tích hơn 260 m² gồm hai tầng, tầng một dành cho chuyên môn y tế với phòng khám đông y và khu vật lý trị liệu phục hồi chức năng; tầng hai là không gian vui chơi, thưởng trà, đọc sách, chơi cờ và 4 phòng nghỉ với 20 giường chia riêng nam – nữ. Mỗi sáng, người cao tuổi được đo huyết áp, mạch, nhiệt độ, theo dõi bệnh mạn tính và lập hồ sơ sức khỏe, sau đó tập thể dục phù hợp rồi ngâm chân thảo dược, xoa bóp bấm huyệt hoặc dùng ghế massage. Chiều đến là thơ ca, hội họa, nhạc, karaoke và trà đạo, biến chăm sóc người cao tuổi thành một ngày sống có nhịp điệu, không chỉ là uống thuốc và chờ con cháu về.
Giữ người cao tuổi trong vòng tay gia đình thay vì đóng khung trong viện dưỡng lão
Giá trị lớn nhất của trung tâm ban ngày là giữ người cao tuổi ở lại với gia đình, thay vì đẩy họ vào một không gian tách biệt. Bà Nguyễn Thị Tuyên từng phải đi phục hồi chức năng xa tới Thanh Hóa hoặc Hạ Long, nhưng từ khi đến cơ sở gần nhà, sức khỏe cải thiện rõ rệt, ăn ngủ ngon hơn, tinh thần thoải mái vì ban ngày được chăm sóc chu đáo, buổi tối lại về quây quần bên con cháu. Đây là minh chứng cho một chăm sóc người cao tuổi nhân văn: con cháu yên tâm công tác vì cha mẹ được theo dõi y tế an toàn, còn các cụ không bị cô lập, vẫn giữ nhịp sinh hoạt trong gia đình. Bà Nguyễn Thị Tuyết Lan đánh giá cao môi trường tập thể cởi mở, nơi người cao tuổi được giao lưu hàng ngày thay vì ở nhà một mình trong khi con cháu bận rộn. Mô hình này đặt câu hỏi thẳng thắn: tại sao phải gửi cha mẹ vào viện dưỡng lão khi cộng đồng có thể chung tay tổ chức một ngày sống khỏe bên cạnh gia đình?
Từ thí điểm cộng đồng đến mạng lưới chăm sóc sức khỏe tích cực
Nếu Tây Hồ cho thấy một trung tâm ban ngày tích hợp y học cổ truyền, vận động và sinh hoạt tinh thần tại cấp phường, thì những chương trình khám cộng đồng cho người cao tuổi ở Công viên Tao Đàn lại mở rộng chiều ngang của chăm sóc sức khỏe tích cực. Hơn 1.000 người cao tuổi tại TP.HCM đã được khám và tư vấn sức khỏe miễn phí trong ngày hội “Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi – Vì một Việt Nam khỏe mạnh”, do Hội Thầy thuốc Trẻ phối hợp với Abbott tổ chức. Thông qua khám tổng quát, kiểm tra sức cơ và giáo dục dinh dưỡng, chương trình nhấn mạnh lão hóa khỏe mạnh phải dựa trên khối cơ, vận động và chế độ ăn, chứ không chỉ là “sống lâu”. TS.BS Hà Thanh Đạt khẳng định dinh dưỡng và vận động là hai yếu tố quan trọng giúp người cao tuổi duy trì thể trạng và hạn chế suy giảm chất lượng sống. Cách làm này cho thấy vai trò của các tổ chức chuyên môn trong việc kết nối nguồn lực y tế, để chăm sóc dự phòng không còn là khẩu hiệu mà thành hoạt động thường xuyên tiếp cận hàng nghìn người dân.
Lời giải cho già hóa dân số: xây mạng lưới trung tâm ban ngày gắn y tế và cộng đồng
Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số, thách thức không còn dừng ở việc kéo dài tuổi thọ mà là tăng số năm sống khỏe, chủ động và có ích. Mô hình trung tâm ban ngày ở Tây Hồ đáp ứng cấp thiết nhu cầu quản lý sức khỏe chủ động, phòng ngừa suy giảm chức năng ngay tại địa bàn, đồng thời phát huy truyền thống kính lão trọng thọ của cộng đồng. Đội ngũ chỉ gồm 4 nhân sự biên chế, 2 tăng cường và 4–5 bác sĩ Hội Đông y luân phiên, nhưng vẫn duy trì chăm sóc bán trú và 29 chương trình y tế công cộng, cho thấy tiềm năng nhân rộng nếu có thêm nguồn lực hỗ trợ. Theo định hướng chăm sóc sức khỏe dự phòng toàn diện của Nghị quyết 72-NQ/TW, các sáng kiến hợp tác cộng đồng đang góp phần đẩy mạnh lão hóa khỏe mạnh và tạo tác động bền vững. Mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại phường Tây Hồ đã mang lại giá trị nhân văn rõ rệt và hứa hẹn trở thành nền tảng để xây dựng mạng lưới trung tâm ban ngày giúp người cao tuổi sống vui, sống khỏe và độc lập ở tuổi già.
