AI và dữ liệu lớn đang thay đổi cuộc chơi hàng không xanh
Chuyển đổi xanh hàng không là quá trình các hãng bay dùng công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu chuyến bay, để tối ưu khai thác chuyến bay, giảm tiêu thụ nhiên liệu, giảm phát thải CO₂ và nâng cao hiệu quả vận hành trong từng khâu hoạt động chứ không chỉ dừng ở các cam kết dài hạn. Ngành hàng không Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng tốc khi coi AI như một công cụ chiến lược, không phải lớp sơn truyền thông. Hãng hàng không AI ở đây không phải là chuyện gắn thêm vài tính năng "thông minh" vào ứng dụng, mà là tái thiết cách ra quyết định dựa trên dữ liệu thời gian thực. Điều đáng nói là các sáng kiến này đồng thời chạm vào ba bài toán sống còn: chi phí nhiên liệu, cạnh tranh chất lượng dịch vụ và áp lực giảm phát thải CO₂ vốn ngày càng bị soi kỹ trên bình diện quốc tế.
Sun PhuQuoc Airways: chuyển đổi xanh bắt đầu từ dữ liệu chuyến bay
Trong bức tranh chuyển đổi xanh hàng không, Sun PhuQuoc Airways (SPA) là ví dụ rõ ràng cho việc đặt dữ liệu ở trung tâm chiến lược vận hành. Ngày 7/9, hãng chính thức ký hợp tác chiến lược với OpenAirlines-CEFA Group để triển khai nền tảng SkyBreathe® ứng dụng AI cùng hệ thống CEFA Flight Animation System. Đây không phải quan hệ đối tác mang tính biểu tượng: SkyBreathe® được xây dựng trên dữ liệu hơn 21 triệu chuyến bay và dùng thuật toán dữ liệu lớn để phân tích từng chuyến, phát hiện cơ hội tối ưu nhiên liệu trong mỗi khâu vận hành. Mục tiêu SPA đặt ra là tiết kiệm khoảng 4,5-5% nhiên liệu tích lũy trong 5 năm tới nhờ các giải pháp này, đồng nghĩa cắt giảm đáng kể phát thải CO₂ và củng cố năng lực cạnh tranh dài hạn. Thay vì nói nhiều về khẩu hiệu xanh hóa, SPA chọn đầu tư sớm vào hệ thống phân tích dữ liệu hàng không như một nền tảng vận hành bắt buộc.
Vietjet: hàng không AI gắn với mục tiêu phát thải ròng bằng 0
Nếu SPA là người đi nhanh, Vietjet là người đi trước trong cuộc chơi hãng hàng không AI tại Việt Nam. Ngày 6/2/2025, Vietjet ký thỏa thuận chiến lược với OpenAirlines, trở thành hãng đầu tiên trong nước ứng dụng nền tảng SkyBreathe®. SkyBreathe® 360° cho phép thu thập dữ liệu từ máy bay, báo cáo nhiên liệu và các nguồn khác trên một nền tảng thống nhất, qua đó chỉ ra cơ hội tiết kiệm nhiên liệu cho từng bộ phận, từ phi công đến quản lý khai thác. Theo OpenAirlines, giải pháp này có thể giúp Vietjet giảm tiêu thụ nhiên liệu tới 2%, tương đương hơn 96.000 tấn CO₂ phát thải mỗi năm. Đây là con số đủ sức trở thành câu trích dẫn chuẩn mực cho thấy AI không còn là khái niệm mơ hồ: "Giải pháp SkyBreathe® giúp Vietjet giảm tới 2% nhiên liệu, tương đương hơn 96.000 tấn CO₂ mỗi năm". Quan trọng hơn, nó gắn trực tiếp với mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 mà hãng đang cụ thể hóa ngay trong hoạt động hàng ngày.
Bamboo Airways dẫn đầu giờ cất cánh: dữ liệu, nhưng phải nhìn đủ bức tranh
Hiệu quả vận hành không chỉ đo bằng nhiên liệu; đúng giờ cũng là chỉ số quan trọng cho chất lượng khai thác chuyến bay. Tháng 8, Bamboo Airways được xướng tên ở vị trí số một toàn ngành với tỷ lệ cất cánh đúng giờ 86%, tương ứng 37 chuyến đúng giờ trên tổng 43 chuyến khai thác. Con số này nghe ấn tượng, nhưng phải đặt trong bối cảnh sản lượng của hãng đã giảm khoảng 94% so với 725 chuyến hồi tháng 6. Với số chuyến ít ỏi, mỗi chuyến chậm sẽ làm tỷ lệ phần trăm biến động mạnh hơn rất nhiều so với các hãng khai thác hàng nghìn chuyến. Điều đó nhắc chúng ta rằng phân tích dữ liệu hàng không phải đi cùng đọc hiểu bối cảnh, tránh sa vào các bảng xếp hạng đẹp mắt nhưng thiếu chiều sâu. Dù vậy, Bamboo từng dẫn đầu bảng đúng giờ trong giai đoạn sản lượng cao hơn, cho thấy năng lực tổ chức khai thác vẫn là điểm mạnh có thể trở thành nền tảng nếu hãng bước tiếp vào hành trình chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.
Từ khẩu hiệu xanh hóa tới lợi thế cạnh tranh đo được
Điểm đáng chú ý nhất từ câu chuyện Vietjet và SPA là ngành hàng không Việt Nam đang chuyển dần từ tiếp cận chuyển đổi xanh dựa trên mục tiêu dài hạn sang các giải pháp có thể đo lường trực tiếp trong vận hành. Tối ưu nhiên liệu đem lại lợi ích kép: giảm chi phí khai thác chuyến bay và giảm phát thải CO₂ – hai biến số sẽ quyết định khả năng cạnh tranh của từng hãng trong tương lai gần. Khi các hãng hợp tác với những tập đoàn công nghệ hàng không đang phục vụ hơn 160 hãng bay trên toàn cầu, lợi thế không chỉ nằm ở phần mềm mà còn ở cộng đồng thực hành và chuẩn vận hành được cập nhật liên tục. Trong bối cảnh ngành hàng không toàn cầu hướng tới mục tiêu giảm phát thải, việc tối ưu từng kg nhiên liệu tiêu thụ và từng tấn CO₂ phát sinh sẽ trở thành một phần ngày càng quan trọng trong năng lực cạnh tranh. Hãng nào coi dữ liệu là tài sản chiến lược, đầu tư sớm vào AI thay vì chờ tới khi bị buộc phải thay đổi, sẽ là hãng nắm tay lái cuộc chơi chuyển đổi xanh hàng không.
