Từ số hóa sang ngân hàng thông minh: dữ liệu và AI bước lên hàng đầu
Chuyển đổi số ngân hàng là quá trình đưa dịch vụ tài chính lên môi trường số, chuẩn hóa và kết nối dữ liệu, sau đó khai thác dữ liệu đó bằng trí tuệ nhân tạo (AI) có trách nhiệm để phát triển hệ sinh thái số lấy khách hàng làm trung tâm, đồng thời nâng cao quản trị rủi ro và khả năng phòng chống lừa đảo ngân hàng trên các kênh thanh toán số. Quan điểm cần nhấn mạnh là: giai đoạn đầu “số hóa” chỉ mới là bề mặt. Giá trị thật sự nằm ở giai đoạn thứ hai, khi dữ liệu trở thành nguồn lực và AI trở thành công cụ để biến chuyển đổi số ngân hàng thành lợi ích thiết thực cho người dân và doanh nghiệp. Thay vì xem công nghệ như mục tiêu, ngành ngân hàng bắt đầu xem nó như phương tiện để xây dựng kỷ nguyên ngân hàng thông minh.
Sự kiện chuyển đổi số: dấu mốc 5 năm và bước ngoặt dữ liệu
Ngày 18/08, Ngân hàng Nhà nước tổ chức sự kiện “Chuyển đổi số ngành Ngân hàng” với chủ đề “Ngân hàng thông minh trong kỷ nguyên dữ liệu và AI” và thông điệp “Dữ liệu dẫn lối, AI đồng hành, ngân hàng kiến tạo hệ sinh thái số”. Đây là năm thứ 5 liên tiếp sự kiện được tổ chức, đồng thời là dịp tổng kết 5 năm kế hoạch chuyển đổi số đến năm 2025, định hướng tới 2030. Điều đáng chú ý là cách cơ quan quản lý định vị lại trọng tâm: không còn dừng ở việc đưa sản phẩm lên app hay Internet, mà là tích hợp, chia sẻ, khai thác dữ liệu ngân hàng trên nền tảng AI có trách nhiệm để tạo ra dịch vụ thông minh, an toàn, thuận tiện và giảm chi phí cho người dùng. Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị được nhắc tới như nền tảng chính trị xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực phát triển đất nước.
Thanh toán số bùng nổ: dữ liệu trở thành “mỏ vàng” mới
Sau 5 năm chuyển đổi số ngân hàng, các con số cho thấy hành vi tài chính của người dân đã thay đổi ở mức dữ dội. Đến hết năm 2025, gần 89% người từ 15 tuổi trở lên có tài khoản thanh toán, còn giá trị thanh toán không dùng tiền mặt đã vượt hơn 28 lần GDP. Thanh toán qua di động tăng hơn 8 lần, qua Internet tăng hơn 7 lần và qua mã QR tăng gần 20 lần trong 5 năm; bình quân mỗi ngày toàn hệ thống xử lý khoảng 85 triệu giao dịch không dùng tiền mặt với giá trị 1,05 triệu tỷ đồng. Một câu nói dễ trích dẫn ở đây là: “Giá trị thanh toán không dùng tiền mặt gấp hơn 28 lần GDP, cho thấy dữ liệu giao dịch đã trở thành nguồn lực khổng lồ của ngành ngân hàng”. Khi giao dịch số len lỏi vào thương mại điện tử, nộp thuế, học phí, y tế, giáo dục và giao thông, hệ sinh thái số không còn là khẩu hiệu mà là hạ tầng sống còn của nền kinh tế.
Phòng chống lừa đảo ngân hàng: từ phản ứng thủ công sang chủ động bằng dữ liệu
Lý do khiến ngành ngân hàng phải bước sang giai đoạn khai thác dữ liệu và AI rất rõ: rủi ro gian lận, lừa đảo trên kênh số tăng nhanh cùng với thanh toán số. Thay vì dựa chính vào kiểm tra thủ công và cảnh báo sau sự cố, chiến lược mới là làm sạch dữ liệu, xác thực danh tính và theo dõi dòng tiền theo thời gian gần thực. Ngân hàng Nhà nước phối hợp Bộ Công an đối chiếu sinh trắc học khách hàng qua căn cước gắn chip và VNeID, đến 31/07/2026 đã so khớp hơn 167,8 triệu hồ sơ cá nhân và 2,78 triệu hồ sơ tổ chức. Đồng thời, hệ thống SIMO được triển khai để phát hiện tài khoản thanh toán, ví điện tử có dấu hiệu nghi ngờ gian lận, lừa đảo hoặc vi phạm pháp luật, đã cảnh báo hơn 4,9 triệu lượt khách hàng; trên 1,6 triệu lượt đã tạm dừng hoặc hủy giao dịch sau cảnh báo với tổng số tiền tương ứng hàng nghìn tỷ đồng.
Tương lai hệ sinh thái số: ngân hàng thông minh phải lấy khách hàng làm trung tâm
Điểm đáng khen trong chiến lược chuyển đổi số ngân hàng hiện nay là sự thừa nhận rằng dữ liệu và AI chỉ là phương tiện, mục tiêu cuối cùng vẫn là phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn. Các dịch vụ ngân hàng số được kết nối liên thông với y tế, giáo dục, giao thông qua cổng dịch vụ công, mạng lưới ATM, POS và QR hiện diện trên hầu hết địa phương, tạo ra một hệ sinh thái số mà người dùng chỉ cần một danh tính số để tiếp cận nhiều dịch vụ. Trong thời gian tới, Ngân hàng Nhà nước đặt ra 6 nhóm nhiệm vụ: hoàn thiện pháp lý, nâng cấp hạ tầng và chuẩn hóa dữ liệu, thúc đẩy ứng dụng AI có trách nhiệm, tăng cường an ninh mạng và niềm tin số, đưa chuyển đổi số gắn với tài chính toàn diện, và phát triển nguồn nhân lực đi kèm trách nhiệm người đứng đầu. Nếu những cam kết này được thực hiện nghiêm túc, kỷ nguyên ngân hàng thông minh hình thành từ dữ liệu và AI sẽ không chỉ là khẩu hiệu mà là trải nghiệm hàng ngày của từng khách hàng.
