Không phải cấm hay mở cửa hoàn toàn
AI sáng tạo nghệ thuật là việc dùng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ hoặc tạo ra nội dung như hình ảnh, phim và âm nhạc, trong khi con người vẫn cần quyết định ý tưởng, cách thể hiện và trách nhiệm với tác phẩm. Tranh cãi về phim ngắn AI cho thấy câu hỏi ấy không còn xa vời: tại một liên hoan nghệ thuật, ban tổ chức kiên quyết từ chối phim dự thi có sử dụng AI, theo lời Tiến sĩ Trần Quang Minh. Hội đồng chấm chọn tiêu chí phim ngắn truyền thống và yêu cầu tác phẩm không dùng công nghệ này. Quy định có thể phù hợp với mục tiêu riêng của cuộc thi, nhưng không nên bị xem như đáp án chung cho toàn ngành. AI rút ngắn thời gian, giảm chi phí làm phim, ảnh và nhạc, đồng thời mở cơ hội cho người thiếu nhân lực hay thiết bị. Vì thế, tranh luận hữu ích không nằm ở cấm hay cho phép, mà ở việc công khai công nghệ đã can thiệp đến đâu và ai làm chủ kết quả.
Trường đào tạo cần dạy cách làm chủ AI
Trong các trường sân khấu, điện ảnh, quan điểm về AI không đồng nhất — và sự khác biệt ấy đáng được giữ lại trong đào tạo. Tiến sĩ Vũ Đình Toán cho rằng tư duy nghệ thuật của con người là giá trị không thể thay thế, bởi AI vận hành theo thuật toán và dữ liệu sẵn có; tuy vậy, khoa Mỹ thuật vẫn cập nhật dữ liệu AI để sinh viên tham khảo khi sáng tạo. Khoa Nhiếp ảnh nhấn mạnh rằng giá trị của người học không chỉ nằm ở việc dùng máy hay chỉnh ảnh đẹp, mà còn ở góc nhìn, năng lực kể chuyện và trách nhiệm với hình ảnh. Với ngành Điện ảnh, AI hiện chưa nằm chính thức trong chương trình, nhưng được giới thiệu qua các chuyên đề; khoa dự định cập nhật nội dung đào tạo trong tương lai. Đây là hướng hợp lý hơn cả hai cực đoan: cấm tìm hiểu hoặc giao việc sáng tạo cho máy. Sinh viên cần học công cụ, đồng thời phải biết kiểm chứng, chọn lọc và giải thích quyết định nghệ thuật của mình.
Một bài hát nhanh chưa thể thay nghệ sĩ
AI sáng tác nhạc có thể tạo giai điệu, hòa âm và mô phỏng giọng hát; một thử nghiệm tại Đà Nẵng cho thấy cả bài hát được tạo bằng AI trong thời gian rất ngắn, khiến một số người nghe không ngạc nhiên khi biết nguồn gốc. Nhiều người ban đầu nhận xét giai điệu vui tai, dễ nghe hoặc gợi cảm xúc; với họ, điều quan trọng là âm nhạc có hợp gu và khơi được cảm xúc hay không. Nhưng khả năng tạo sản phẩm hoàn chỉnh không trả lời câu hỏi ai là tác giả theo nghĩa sáng tạo, ai chọn thông điệp và ai chịu trách nhiệm khi bài hát sử dụng chất liệu có vấn đề. Ca sĩ Tùng Dương lưu ý rằng độ chính xác về cao độ, trường độ và kỹ thuật không đồng nghĩa với sức lay động; sự không hoàn hảo đôi khi chính là dấu ấn riêng. Trách nhiệm nghệ sĩ vì vậy không đo bằng số công đoạn tự làm, mà bằng mức độ làm chủ tác phẩm và sự tôn trọng đối với chất liệu.
Minh bạch là giới hạn tối thiểu
Phim ngắn AI đặt ra rủi ro khác với một bài hát dễ nhận biết là sản phẩm thử nghiệm: hình ảnh và giọng nói chân thực có thể khiến khán giả nhầm cảnh hư cấu với tư liệu thật. Hình ảnh bắt mắt, nhịp phim nhanh có thể giữ người xem, nhưng không thay thế được câu chuyện có chiều sâu; nếu chỉ lặp công thức gây sốc, phim dễ cuốn hút nhất thời rồi bị quên. Khi các tập nối tiếp không dứt, việc xem giải trí cũng có thể trượt thành hành vi khó kiểm soát, ảnh hưởng đến giấc ngủ, sự tập trung và sức khỏe tinh thần. Vì vậy, nhà làm phim cần kiểm tra nội dung, tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ cùng quyền đối với hình ảnh và giọng nói, đồng thời thông tin rõ khi sản phẩm có thể bị hiểu nhầm là sự thật. Cơ quan quản lý nên tiếp tục hoàn thiện quy định để bảo vệ quyền hợp pháp của người sáng tạo mà không chặn những thử nghiệm có giá trị. Ranh giới nên nằm ở minh bạch và trách nhiệm, không phải ở một tỷ lệ AI tùy tiện.
