Phiên tòa lịch sử tại Brooklyn: từ tranh chấp thương mại thành xung đột pháp lý
Vụ án Huawei New York là một cuộc xét xử hình sự tại tòa liên bang Brooklyn, nơi tập đoàn viễn thông hàng đầu Trung Quốc bị cáo buộc dùng gian lận tài chính và đánh cắp công nghệ Mỹ trong suốt hai thập kỷ để xây dựng đế chế viễn thông toàn cầu, phản ánh trực diện cuộc cạnh tranh quyền lực số giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Sau gần 8 năm tiến trình pháp lý, vụ án liên quan đến cáo buộc Huawei tham gia “âm mưu tống tiền” chính thức được xét xử tại Tòa án Liên bang khu vực phía Đông New York hôm 9/9. Trước đó, quá trình chọn bồi thẩm đoàn bắt đầu từ ngày 8/9, mở màn cho chuỗi tranh tụng dự kiến kéo dài nhiều tháng. Vụ này không còn là một tranh chấp thương mại thuần túy, mà là phép thử chính trị – pháp lý cho cả Washington và Bắc Kinh.
Bản cáo trạng 14 tội danh: bức tranh một “doanh nghiệp tội phạm” theo cách nhìn của Mỹ
Trong vụ Huawei hầu tòa Mỹ, các công tố viên dựng nên hình ảnh một “doanh nghiệp tội phạm” hoạt động có hệ thống hơn 20 năm. Huawei phải đối mặt 14 cáo buộc hình sự, bao gồm gian lận ngân hàng, gian lận qua phương tiện truyền thông điện tử, cáo buộc đánh cắp bí mật thương mại và âm mưu phạm tội có tổ chức, với các hành vi bị cho là bắt đầu từ năm 1999. Công tố viên Taylor Stout mô tả chiến lược của Huawei bằng ba chữ: “trộm cắp, dối trá, che đậy”, cho rằng tập đoàn đã gây tổn hại cho các công ty Mỹ, lạm dụng hệ thống tài chính Mỹ để hướng tới mục tiêu thống trị viễn thông toàn cầu. Theo cáo trạng, Huawei mở rộng kinh doanh và giành lợi thế cạnh tranh không chính đáng bằng cách đánh cắp công nghệ, đồng thời lách lệnh trừng phạt Mỹ thông qua mạng lưới công ty vỏ bọc và hệ thống thanh toán phức tạp.
Cáo buộc đánh cắp bí mật: từ mã nguồn router tới cánh tay robot kiểm thử
Trọng tâm nhạy cảm nhất trong vụ án Huawei New York là cáo buộc đánh cắp bí mật thương mại. Phía công tố khẳng định Huawei đã âm mưu chiếm đoạt bí mật từ nhiều công ty Mỹ, trong đó có mã nguồn hệ điều hành bộ định tuyến Internet của Cisco và một cánh tay robot T-Mobile dùng để kiểm tra điện thoại. Công tố cho biết sẽ có video ghi lại cảnh nhân viên Huawei lấy cắp cánh tay robot, cùng lời khai của những người “bắt quả tang” các nỗ lực tiếp cận công nghệ Mỹ. Theo cáo trạng, từ 1999 đến 2020, Huawei và các công ty liên quan nhiều lần chiếm đoạt bất hợp pháp công nghệ không công khai từ 6 doanh nghiệp, gồm mã nguồn bộ định tuyến, công nghệ trạm gốc, ăng-ten viễn thông và robot kiểm thử điện thoại. Nếu tòa chấp nhận những chứng cứ này, luận điểm “đổi mới, không phải trộm cắp” của phía bào chữa sẽ đứng trước thử thách nghiệt ngã.
Lệnh trừng phạt Mỹ, Skycom và bóng đen của Iran – Triều Tiên
Ngoài câu chuyện sở hữu trí tuệ, mấu chốt địa – chính trị của vụ án nằm ở cáo buộc vi phạm lệnh trừng phạt Mỹ. Vụ án chống lại Huawei khởi đầu từ năm 2018 với bản cáo trạng về gian lận ngân hàng và vi phạm lệnh trừng phạt, khi công tố viên cho rằng Huawei khai man về hoạt động tại Iran để né các hạn chế và sử dụng hệ thống tài chính Mỹ để chuyển tiền. Vụ án hình sự này một phần bắt nguồn từ các điều tra về mối quan hệ chặt chẽ giữa Huawei và công ty Skycom hoạt động tại Iran. Công tố cáo buộc Huawei dùng Skycom như vỏ bọc kinh doanh tại Iran, xử lý giao dịch bằng USD, đồng thời che giấu mối liên hệ với ngân hàng và Chính phủ Mỹ. Tài liệu nội bộ bị cho là dùng mật danh cho Iran và Triều Tiên, vận hành thông qua công ty liên kết tại địa phương. Đây là điểm khiến vụ việc nhanh chóng vượt khỏi phạm vi tranh chấp doanh nghiệp thông thường.
Mạnh Vãn Châu, phản ứng của Huawei và hệ lụy cho quan hệ Mỹ–Trung
Vụ án hiện tại gắn chặt với câu chuyện của Giám đốc tài chính Mạnh Vãn Châu. Năm 2018, bà Meng bị bắt tại Vancouver theo lệnh truy nã của Mỹ trong khuôn khổ bản cáo trạng ban đầu đối với Huawei. Chính phủ Mỹ lần đầu buộc tội Huawei vào năm 2019, cáo buộc bà Mạnh khai báo sai về mối quan hệ giữa Huawei và Skycom Technologies, châm ngòi nỗ lực dẫn độ kéo dài nhiều năm và gây sụt giảm nghiêm trọng trong quan hệ giữa Trung Quốc với Mỹ và Canada. Dù vụ pháp lý của bà Mạnh khép lại năm 2021 và yêu cầu dẫn độ được hủy, lời thừa nhận của bà vẫn được tòa cho phép dùng làm bằng chứng trong phiên xét xử hiện nay. Đáp lại, Huawei bác bỏ toàn bộ 14 cáo buộc, gọi câu chuyện của Chính phủ Mỹ là “hoàn toàn sai lệch” và khẳng định thành công doanh thu toàn cầu năm 2025 đến từ nỗ lực R&D của riêng mình. Nếu bị kết án, Huawei đối mặt nguy cơ chịu một trong những mức phạt doanh nghiệp lớn nhất từng có tại Mỹ.
