Phiên tòa New York: từ vụ án hình sự đến cuộc đối đầu công nghệ
Phiên tòa đối với Huawei tại New York là vụ xét xử hình sự kéo dài nhiều tháng, xoay quanh các cáo buộc né tránh lệnh trừng phạt Mỹ, gian lận tài chính và cáo buộc đánh cắp bí mật thương mại từ nhiều tập đoàn công nghệ, được xem như điểm nút quyết định vị thế tương lai của hãng trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu. Đây không phải một tranh chấp kinh doanh thông thường; đó là cuộc đấu về cách thế giới chấp nhận hoặc bác bỏ mô hình tăng trưởng công nghệ dựa trên khả năng tiếp cận thị trường phương Tây của một tập đoàn Trung Quốc. Sau hơn 8 năm tranh chấp pháp lý, phiên tòa Huawei hầu tòa Mỹ được mở tại New York với trọng tâm là hai nhóm cáo buộc: né tránh lệnh trừng phạt Mỹ liên quan đến hoạt động kinh doanh tại Iran, và cáo buộc đánh cắp bí mật công nghệ từ nhiều công ty Mỹ. Chính phủ Mỹ mô tả Huawei như một “doanh nghiệp tội phạm có tổ chức” vận hành từ năm 2007 nhằm giành lợi thế bất chính thông qua gian lận qua mạng, lạm dụng hệ thống tài chính và chiếm đoạt công nghệ. Ở phía đối diện, Huawei bác bỏ toàn bộ cáo buộc, khẳng định đây chỉ là cạnh tranh bình thường và đổi mới hợp pháp, không phải âm mưu phạm tội.
Bí mật thương mại và lệnh trừng phạt: trái tim của hồ sơ buộc tội
Cốt lõi của vụ án là lập luận của công tố viên rằng Huawei đã xây dựng một phần đế chế của mình nhờ "trộm cắp, dối trá, che đậy" – một chuỗi hành vi kéo dài hai thập kỷ nhằm lạm dụng công nghệ và hệ thống tài chính của Mỹ để thống trị ngành viễn thông toàn cầu. Theo phía công tố, Huawei âm mưu đánh cắp bí mật thương mại từ 5–6 công ty Mỹ, bao gồm mã nguồn hệ điều hành dùng cho bộ định tuyến Internet của Cisco và một cánh tay robot mà T‑Mobile dùng để kiểm tra điện thoại, cùng các thiết kế liên quan đến thiết bị mạng, công nghệ ăng‑ten và kiến trúc phần cứng bộ nhớ. Ở mảng lệnh trừng phạt Mỹ, hồ sơ cáo trạng cho rằng Huawei dùng công ty Skycom đặt tại Hong Kong để vận chuyển thiết bị tới Iran, che giấu bản chất hoạt động kinh doanh, cung cấp thông tin sai lệch cho ngân hàng về tuân thủ lệnh trừng phạt và quy định kiểm soát xuất khẩu, qua đó chuyển hàng triệu USD qua hệ thống tài chính Mỹ. Phía bào chữa phản pháo rằng những sự việc như nhân viên chụp ảnh trái phép thiết bị của Fujitsu hay vụ cánh tay robot chỉ là hành vi cá nhân “dại dột”, không phải chiến lược tội phạm có tổ chức, và ban lãnh đạo đã xử lý, sa thải khi phát hiện.
Meng Wanzhou và cuộc tranh chấp pháp lý Mỹ – Trung kéo dài tám năm
Vụ Huawei hầu tòa Mỹ không thể tách rời câu chuyện của Meng Wanzhou, giám đốc tài chính và cũng là con gái nhà sáng lập Huawei. Bà bị bắt tại Vancouver tháng 12/2018 theo yêu cầu của Mỹ, đối mặt nguy cơ dẫn độ vì cáo buộc gian lận tài chính liên quan đến hoạt động kinh doanh tại Iran. Bản cáo trạng ban đầu năm 2018 nhắm vào cả Meng và Huawei với tội danh gian lận ngân hàng, vi phạm lệnh trừng phạt, khai man về quan hệ với Skycom để duy trì thanh toán bằng USD qua hệ thống ngân hàng. Các bài điều tra từ nhiều năm trước về mối quan hệ chặt chẽ Huawei–Skycom là một phần nguồn gốc của hồ sơ hình sự này. Năm 2021, Meng được trả tự do khỏi diện quản thúc tại gia và trở về Trung Quốc sau một thỏa thuận nhận tội có giới hạn: bà thừa nhận đã cung cấp thông tin không chính xác cho một tổ chức tài chính về việc Huawei tuân thủ lệnh trừng phạt và quy định xuất khẩu, đổi lại các cáo buộc chống lại bà được hủy bỏ. Thỏa thuận tưởng như kết thúc câu chuyện cá nhân của Meng lại trở thành điểm yếu tiềm tàng cho Huawei, khi thẩm phán bác lập luận của tập đoàn rằng bản thừa nhận 4 trang không được dùng như chứng cứ vì ảnh hưởng đến “quyền giữ im lặng”. Nó cung cấp cho phía công tố một lời thú nhận có chữ ký, đối lập với tuyên bố vô tội mà Huawei đang bảo vệ.
Người dùng và chuỗi cung ứng toàn cầu: ai chịu tác động trực tiếp?
Nhiều người nhìn vụ án như một câu chuyện trong phòng xử án, nhưng hệ quả đã thấm vào đời sống công nghệ thường nhật. Từ năm 2019, Mỹ hạn chế khả năng tiếp cận công nghệ Mỹ của Huawei với lý do an ninh quốc gia và đưa tập đoàn vào Danh sách thực thể của Bộ Thương mại, buộc các nhà cung cấp phải xin phép mới được xuất khẩu hàng hóa và công nghệ cho Huawei. Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ cũng cấm doanh nghiệp sử dụng ngân sách chính phủ mua thiết bị Huawei, khiến mạng lưới viễn thông ở Mỹ gần như nói lời chia tay với hạ tầng do hãng cung cấp. Với người dùng, điều này đồng nghĩa điện thoại, thiết bị mạng và gần đây là chip AI của Huawei không còn xuất hiện rộng rãi tại thị trường Mỹ, trong khi ở các nước khác, họ liên tục chứng kiến cảnh chính phủ rà soát, trì hoãn hoặc cấm thiết bị Huawei vì lo ngại an ninh hoặc áp lực từ Washington. Vụ án hiện tại có thể trở thành cái cớ để nhiều quốc gia nhìn Huawei dưới lăng kính nghi ngờ và siết lại quy định, tác động tới giá, lựa chọn thiết bị và tốc độ triển khai hạ tầng 5G ở nhiều nơi trên thế giới.
Tương lai Huawei và trật tự công nghệ sau phán quyết New York
Các công tố viên Mỹ ước tính họ mất tới ba tháng để trình bày toàn bộ vụ án, và phiên tòa dự kiến kéo dài tương ứng. Trong khoảng thời gian đó, Huawei khẳng định sẽ sử dụng “tất cả các quyền hợp pháp và bảo vệ lợi ích công ty theo đúng pháp luật”, tiếp tục bác bỏ cáo buộc và mô tả toàn bộ câu chuyện như một nỗ lực bóp méo hoạt động kinh doanh bình thường thành hành vi phạm tội. Bắc Kinh từ lâu coi vụ kiện mang động cơ chính trị, và không ngần ngại xem Huawei như biểu tượng của cuộc tranh chấp pháp lý Mỹ Trung trong lĩnh vực thương mại và công nghệ. Điều đáng nói là phán quyết chống lại Huawei – dù ở mức độ nào – sẽ được Washington dùng làm đạn lý lẽ cho chiến dịch hạn chế công nghệ Trung Quốc tại thị trường Mỹ, và có thể thuyết phục thêm nhiều quốc gia khác áp dụng biện pháp tương tự. Nếu tòa coi Huawei là “doanh nghiệp tội phạm”, niềm tin toàn cầu vào thiết bị hãng sẽ suy giảm, còn nếu không, Mỹ sẽ phải giải thích vì sao một tập đoàn nhiều năm bị coi là nguy cơ an ninh lại không đủ chứng cứ kết tội. Dù kết quả ra sao, phiên tòa ở New York sẽ đóng vai trò như bản án đối với cách thế giới quản lý quyền lực công nghệ và sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng Trung Quốc.
