Thành tích 100% huy chương: dấu mốc mới cho giáo dục STEM Việt Nam
Olympic Vật lý quốc tế Al-Fergani là kỳ thi học sinh giỏi Vật lý mang tầm quốc tế, kết hợp thi lý thuyết và thực nghiệm trong 5 giờ mỗi phần, nhằm đánh giá toàn diện năng lực tư duy, nghiên cứu và vận dụng kiến thức Vật lý của học sinh trung học đến từ nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ khác nhau. Thành tích 100% học sinh đoàn Việt Nam đạt huy chương tại kỳ thi này không chỉ là tin vui thể thao trí tuệ, mà còn là tín hiệu mạnh mẽ cho thấy giáo dục STEM Việt Nam đang đi đúng hướng. Đoàn Việt Nam giành 1 huy chương Vàng, 2 huy chương Bạc và 1 huy chương Đồng, xếp thứ tư toàn đoàn trong tổng số 15 quốc gia và vùng lãnh thổ tham dự, sau Nga, Trung Quốc và Uzbekistan – nước chủ nhà. Đây là kết quả đủ sức thay đổi cách chúng ta nhìn về khả năng cạnh tranh khoa học của học sinh Việt Nam trên sân chơi quốc tế.
Bí quyết tuyển chọn và chuẩn bị thi Olympic: hệ thống chứ không phải may mắn
Thành công của đoàn Việt Nam huy chương tại Olympic Vật lý quốc tế Al-Fergani không đến từ may mắn, mà từ một quy trình chuẩn bị thi Olympic có tính hệ thống rõ ràng. Đội tuyển được tuyển chọn từ những học sinh lớp 11 đã trải qua kỳ thi chọn đội tuyển Olympic Vật lý quốc tế do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức, dựa trên kết quả thi và xếp hạng từ cao xuống thấp. Việc giao Trường Đại học Sư phạm Hà Nội chủ trì tập huấn và tổ chức đoàn cho thấy tư duy gắn kết phổ thông với đại học trong đào tạo nhân tài Vật lý. Một câu nói có thể trích dẫn ở đây là: “Đội tuyển dự thi được tuyển chọn từ những học sinh lớp 11 năm học 2025-2026 đã tham dự kỳ thi chọn đội tuyển Olympic Vật lý quốc tế năm 2026 của Bộ Giáo dục và Đào tạo”. Điều này khẳng định việc phát hiện sớm, sàng lọc kỹ và huấn luyện bài bản là nền tảng cho thành tích 100% huy chương.
Đề thi khó, yêu cầu cao: môi trường lý tưởng để rèn luyện tư duy khoa học
Kỳ thi Olympic Vật lý quốc tế Al-Fergani diễn ra tại Samarkand, Uzbekistan từ ngày 10 đến 17/10, với 107 thí sinh đến từ 15 quốc gia và vùng lãnh thổ tham dự. Đề thi được thiết kế để buộc học sinh phải vận dụng kiến thức Vật lý vào các vấn đề gắn với thực tiễn và khoa học hiện đại, chứ không dừng ở việc nhớ công thức. Phần lý thuyết gồm 3 bài toán tổng điểm tối đa 60, bao quát từ cơ học vật rắn biến dạng, cơ học chất lưu, kỹ thuật năng lượng đến quang học và vật lý hấp dẫn. Phần thực nghiệm có tổng điểm tối đa 40, yêu cầu thí sinh thiết kế phép đo, chọn đại lượng phù hợp, xử lý số liệu bằng bảng và đồ thị, kiểm chứng dự đoán lý thuyết và đánh giá sai số. Nói cách khác, kỳ thi này là bài kiểm tra tổng hợp về tư duy logic, kỹ năng thực hành và khả năng phân tích dữ liệu – những năng lực cốt lõi của giáo dục STEM hiện đại.
Vai trò nổi bật của các trường chuyên và ý nghĩa với giáo dục STEM
Trong bức tranh thành tích lần này, các trường THPT chuyên tiếp tục chứng minh vai trò hạt nhân của mình trong giáo dục STEM Việt Nam. Huy chương Vàng thuộc về Lê Bá Tuấn Việt, học sinh Trường THPT Chuyên Khoa học Tự nhiên, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội; huy chương Bạc cũng được trao cho Trương Bá Chí Thành, học sinh cùng trường. Hai tấm huy chương còn lại – Bạc của Tăng Hạo Nhiên (THPT Chuyên Quốc Học Huế) và Đồng của Lê Hồng Nhân (THPT Chuyên Lam Sơn, Thanh Hóa) – cho thấy mạng lưới trường chuyên trên cả nước đang tạo ra một thế hệ học sinh có nền tảng Vật lý vững chắc. Khi học sinh từ nhiều vùng miền đều có thể bước lên bục huy chương tại Olympic Vật lý quốc tế, đó là dấu hiệu cho thấy cơ hội tiếp cận giáo dục STEM chất lượng cao đang được phân bổ rộng hơn, thay vì tập trung ở một vài đô thị lớn.
Từ Samarkand đến lớp học Việt Nam: chúng ta nên kỳ vọng điều gì?
Kỳ thi Olympic Vật lý quốc tế Al-Fergani mang tên nhà khoa học Ahmad al-Fergani, với mục tiêu khuyến khích học sinh yêu Vật lý, phát triển năng lực nghiên cứu và tăng cường giao lưu học thuật quốc tế. Việc đoàn Việt Nam xếp thứ tư toàn đoàn, sau các cường quốc khoa học như Nga, Trung Quốc và nước chủ nhà Uzbekistan, cho thấy học sinh Việt Nam đã đủ khả năng cạnh tranh ở sân chơi đòi hỏi tư duy nghiên cứu chứ không chỉ giải bài tập. Thành tích 1 Vàng, 2 Bạc, 1 Đồng là kết quả của nỗ lực học sinh, sự tận tâm của thầy cô và sự đồng hành của gia đình, nhà trường. Nhưng ý nghĩa lớn hơn nằm ở chỗ: nếu mô hình tuyển chọn sớm, tập huấn bài bản và gắn kết phổ thông – đại học được mở rộng, giáo dục STEM Việt Nam có thể chuyển từ những điểm sáng đơn lẻ sang một mặt bằng chất lượng mới. Từ Samarkand, thông điệp gửi về các lớp học Việt Nam là rõ ràng: khi học sinh được đặt trong môi trường học tập giàu thách thức và được tin tưởng, họ có thể đạt những chuẩn mực quốc tế.
