Thông điệp cốt lõi: trong cấp cứu tim mạch, thời gian là sự sống
Nhồi máu cơ tim cấp tính và tắc động mạch phổi là hai tình trạng tim mạch tối cấp, nơi mỗi phút trì hoãn chẩn đoán và can thiệp đều làm tăng phần cơ tim hoặc nhu mô phổi bị hoại tử, đẩy bệnh nhân đến suy tim phổi cấp, suy hô hấp nặng hoặc đột tử; vì vậy nhận biết sớm triệu chứng đau ngực, khó thở, tím tái và nhập viện ngay không chỉ là khuyến cáo chung chung mà là yếu tố quyết định sống còn. Các ca cấp cứu mới đây cho thấy hệ thống can thiệp tim mạch hiện đại ở Việt Nam đã đủ khả năng xử lý những tình huống cực kỳ phức tạp, nhưng thành công ấy luôn bắt đầu từ vài giờ đầu vàng mà bệnh nhân và người nhà không được phép bỏ lỡ.
Hai ca nhồi máu cơ tim ở Phú Quốc: sức mạnh của vài giờ đầu vàng
Trong cùng một ngày, hai bệnh nhân ở Phú Quốc nhập viện vì đau, khó chịu vùng ngực kèm khó thở và được chẩn đoán nhồi máu cơ tim cấp và bán cấp. Điều đáng nói là họ đến viện trong giai đoạn vẫn còn nằm trong “giờ vàng” can thiệp. Một bệnh nhân 65 tuổi vào viện lúc 0h, ở giờ thứ 3 từ khi khởi phát, điện tâm đồ cho thấy tắc nghẽn động mạch vành vùng thành dưới tim. Quyết định không chờ đến sáng mà tiến hành can thiệp tim mạch xuyên đêm để tái thông động mạch vành là lựa chọn đúng đắn về mặt chuyên môn lẫn đạo đức nghề nghiệp: chậm thêm vài giờ, cơ tim sẽ tổn thương nặng, nguy cơ suy tim về sau tăng rõ. Theo bác sĩ Lý Ích Trung, cả hai trường hợp đều được mở lại mạch máu kịp thời và xuất viện sau 4 ngày trong tình trạng ổn định.
Khi không phải chuyển đất liền: can thiệp tại chỗ cứu cơ tim
Điểm then chốt của hai ca nhồi máu cơ tim cấp tính ở Phú Quốc không chỉ là kỹ thuật, mà là tổ chức hệ thống can thiệp tim mạch ngay tại địa phương. Bác sĩ Nguyễn Tuấn Anh từ khoa Can thiệp Tim mạch một bệnh viện tuyến trên đang có mặt tại Phú Quốc theo chương trình hợp tác chuyên môn; nhờ đó, bệnh nhân được đưa thẳng vào phòng can thiệp trong đêm, động mạch vành được tái thông, dòng máu lưu thông tốt, triệu chứng tức ngực và khó thở giảm rõ. Nếu không có đội ngũ và phòng cathlab tại chỗ, họ sẽ phải chuyển vào đất liền hoặc TP.HCM, mất thêm nhiều giờ di chuyển. Về mặt chuyên môn, đó là thời gian cơ tim chết dần. Về mặt hệ thống, nó đặt ra yêu cầu mở rộng mạng lưới can thiệp tim mạch tới các vùng du lịch, đảo và khu vực xa trung tâm, nơi nhu cầu cấp cứu tim mạch đang tăng nhưng người bệnh lại khó tiếp cận dịch vụ.”
Ca tắc động mạch phổi hai bên: minh chứng cho sức mạnh chẩn đoán nhanh
Ở một bệnh viện khác, một Việt kiều 60 tuổi nhập viện trong tình trạng suy hô hấp nặng, khó thở, tím tái, tụt oxy, sau một giờ vật lộn với cơn khó thở tại nhà. Các bác sĩ nghi ngờ có huyết khối nên lập tức làm xét nghiệm D-dimer, chụp CT động mạch phổi và phát hiện hai nhánh động mạch phổi bị tắc nghẽn gần như hoàn toàn ở cả hai bên. Với mức độ tắc này, đa số người bệnh sẽ nhanh chóng rơi vào suy tim phổi cấp hoặc đột tử. Quy trình phối hợp đa chuyên khoa được kích hoạt ngay, và TS.BS Hồ Minh Tuấn đã thực hiện thủ thuật can thiệp tim mạch hút máu đông bằng ống hút chuyên biệt, kết hợp thiết bị tán nhỏ khối huyết để hút ra dần toàn bộ. Kết quả rất rõ: ngày hôm sau chỉ số oxy máu tăng từ 88% lên 92%, bệnh nhân được chuyển về phòng nội trú, tập vật lý trị liệu phục hồi tim phổi và xuất viện sau một tuần.
Bài học cho cộng đồng: đừng xem nhẹ khó thở và đau ngực
Điểm chung của ba ca bệnh là bệnh nhân đều từng có triệu chứng báo động: tim đập nhanh kéo dài cả tháng nhưng không đi khám, đau ngực và khó thở trong nhiều ngày, tiền sử hút thuốc lá hoặc đi chuyến bay đường dài từ 12 đến 24 tiếng khiến máu dễ ứ đọng ở chân, hình thành cục máu đông rồi gây tắc động mạch phổi. Thuyên tắc phổi thường xuất hiện ở người lớn tuổi ít vận động, người di chuyển đường dài, bệnh nhân ung thư hoặc phụ nữ dùng thuốc tránh thai; nhồi máu cơ tim cấp tính lại tấn công người có rối loạn mỡ máu, đái tháo đường, hút thuốc lâu năm. Khoa cấp cứu các bệnh viện lớn trong nước thường xuyên xử trí những trường hợp nguy kịch như đột quỵ, nhồi máu cơ tim, tắc động mạch phổi với khả năng phản ứng nhanh, phối hợp đa chuyên khoa để rút ngắn thời gian từ cấp cứu đến can thiệp. Tuy nhiên, trách nhiệm nhận biết và đi viện sớm vẫn thuộc về chính mỗi người: đừng cố chịu đựng đau ngực hay khó thở vì sợ phiền, bởi cái giá phải trả có thể là cả mạng sống.
