Từ cơn đau bụng dữ dội đến “cửa tử” thuyên tắc động mạch mạc treo
Thuyên tắc động mạch mạc treo là tình trạng huyết khối làm tắc dòng máu nuôi ruột, gây thiếu máu cấp, dẫn đến hoại tử ruột non diện rộng, viêm phúc mạc, sốc nhiễm trùng và suy đa tạng; đây là một cấp cứu ngoại khoa tối khẩn, nơi mỗi phút chậm trễ đều có thể đẩy bệnh nhân đến tử vong. Bệnh nhân trong bài viết là phụ nữ 31 tuổi người Campuchia, đau quặn bụng dữ dội liên tục trong 3 ngày trước nhập viện. Tại nơi điều trị ban đầu, chị được chẩn đoán hoại tử ruột diện rộng do huyết khối gây tắc động mạch mạc treo, kèm suy đa tạng. Khi tiên lượng gần như không qua khỏi, gia đình vẫn quyết định đưa chị sang Việt Nam, đặt cược sinh mạng vào năng lực của y học hiện đại. Chính lựa chọn này mở ra một chuỗi can thiệp tối cấp, nơi phẫu thuật cắt ruột và hồi sức tích cực trở thành vũ khí sống còn.
Phẫu thuật cắt ruột hoại tử: quyết định táo bạo giữa ranh giới sống – chết
Ngay khi tiếp nhận, chụp CT cấp cứu ghi nhận thuyên tắc diện rộng động mạch mạc treo tràng trên, hoại tử ruột non nặng, kèm nhồi máu một phần nhu mô gan và lách. Quy trình báo động đỏ được kích hoạt, bệnh nhân được đưa thẳng vào phòng mổ trong tình trạng bụng chướng căng, sốc nhiễm trùng, suy đa tạng nghiêm trọng. Mở ổ bụng, ê-kíp đối diện cảnh tượng khốc liệt: dịch mủ đục hôi thối tràn ngập khoang phúc mạc, hơn 2 mét ruột non tím đen do thiếu máu nuôi, hoại tử từ vị trí cách góc Treitz khoảng 80 cm đến gần van hồi manh tràng. Phẫu thuật cắt ruột không còn là lựa chọn, mà là bắt buộc: toàn bộ đoạn ruột đã chết được cắt bỏ triệt để. Vấn đề không chỉ là cứu mạng tức thời, mà là bảo vệ chất lượng sống lâu dài trong bối cảnh ruột lành còn lại chỉ gần 1 mét.
Nối ruột trong một thì mổ: chấp nhận rủi ro để giữ tương lai cho bệnh nhân trẻ
Sau phẫu thuật cắt bỏ hơn 2 mét ruột hoại tử, ê-kíp đứng trước bài toán sinh tử: nối ruột ngay hay đưa hai đầu ruột ra ngoài làm hậu môn nhân tạo. Về lý thuyết, hậu môn nhân tạo là phương án an toàn trước mắt, nhưng với đoạn ruột non lành chỉ gần 1 mét, bệnh nhân sẽ rơi vào hội chứng ruột ngắn nặng nề, mất nước, rối loạn điện giải, suy kiệt dinh dưỡng và có thể tử vong. Ngược lại, nối ruột trong môi trường ổ bụng đang nhiễm trùng nặng mang nguy cơ rò, bục miệng nối cực kỳ nguy hiểm. Sau khi đánh giá hai đầu ruột còn tưới máu tốt, màu hồng, đáp ứng co bóp, ê-kíp quyết định nối trực tiếp hai đầu ruột trong cùng một lần mổ. Đây là quyết định táo bạo, đặt cược vào kỹ thuật phẫu thuật cắt ruột và năng lực hồi sức, nhằm khôi phục lưu thông đường tiêu hóa và tránh gánh nặng chăm sóc, dinh dưỡng kéo dài cho một phụ nữ còn rất trẻ.
Cuộc chiến hồi sức: kéo bệnh nhân khỏi suy đa tạng và sốc nhiễm trùng
Phần khó nhất của ca thuyên tắc động mạch mạc treo này không kết thúc trong phòng mổ, mà tiếp tục ở ICU. Viêm phúc mạc toàn thể khiến độc tố vi khuẩn ồ ạt ngấm vào máu, đẩy bệnh nhân vào tình trạng nhiễm độc, suy gan thận cấp tính. Sau mổ, chị được kiểm soát huyết động chặt chẽ, dùng kháng sinh phổ rộng thế hệ mới liều cao, nuôi dưỡng hoàn toàn qua đường tĩnh mạch và điều trị chống đông chuẩn xác để ngăn ngừa tái tạo huyết khối. Đây là giai đoạn mà mọi sai số nhỏ trong phác đồ có thể làm sụp đổ nỗ lực phẫu thuật trước đó. Kết quả cho thấy hướng đi là đúng: đến ngày thứ ba, bệnh nhân bắt đầu có nhu động ruột và trung tiện trở lại. Ngày thứ chín, chị hoàn toàn tỉnh táo, chức năng gan thận trở về bình thường, vết mổ khô, đường tiêu hóa phục hồi, ăn được thức ăn mềm và đại tiện tự chủ.
Ý nghĩa vượt khỏi một ca bệnh: cảnh báo và khẳng định năng lực y học
Ngày 7-10, nữ bệnh nhân được xuất viện về Campuchia trong tình trạng ổn định. Dù vậy, việc mất hơn 2 mét ruột non buộc chị phải theo dõi lâu dài về khả năng hấp thu dinh dưỡng, tình trạng mất nước và các biến chứng liên quan đến chiều dài ruột còn lại. Ca bệnh này mang hai thông điệp rõ ràng. Thứ nhất, thuyên tắc động mạch mạc treo không chỉ xảy ra ở người lớn tuổi, mà có thể gặp ở người trẻ, đặc biệt khi có yếu tố nguy cơ như tiền sử lạm dụng thuốc tránh thai nội tiết kéo dài không có chỉ định. Bất kỳ cơn đau bụng dữ dội, đột ngột, dai dẳng đều cần được xem là tín hiệu cảnh báo, không nên tự ý trì hoãn thăm khám. Thứ hai, việc một bệnh nhân nước ngoài suy đa tạng cấp cứu được cứu sống nhờ phẫu thuật cắt ruột và hồi sức tích cực cho thấy năng lực y học hiện đại tại Việt Nam đủ sức xử lý những ca ngoại khoa tối cấp phức tạp, khi có chẩn đoán sớm và phối hợp liên chuyên khoa chặt chẽ.
