Mô hình y tế toàn diện cho người cao tuổi: bước ngoặt từ tư duy chữa bệnh sang phòng bệnh
Mô hình chăm sóc người cao tuổi toàn diện là cách tổ chức dịch vụ y tế và hỗ trợ xã hội theo chuỗi liên tục, từ phòng bệnh chủ động, tiêm chủng, phát hiện sớm đến điều trị đa chuyên khoa và phục hồi chức năng, nhằm giúp người cao tuổi duy trì sức khỏe, giảm phụ thuộc và sống độc lập lâu hơn trong chính cộng đồng của mình. Đề án “Chăm sóc sức khỏe toàn diện cho người cao tuổi Việt Nam” được khởi động ngày 1/10 với sự hợp tác bệnh viện giữa Hệ sinh thái Y tế Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Hệ thống Tiêm chủng VNVC và Hội Người cao tuổi Việt Nam. Điểm đáng nói không chỉ là một chương trình mới, mà là sự thay đổi tư duy: chăm sóc sức khỏe cộng đồng người cao tuổi phải bắt đầu từ phòng bệnh, không phải chờ đến khi nhập viện. Nếu bỏ lỡ cơ hội này, hệ thống y tế sẽ tiếp tục bị quá tải bởi những năm cuối đời đầy bệnh tật của hàng triệu người cao tuổi.
Già hóa dân số: vì sao người cao tuổi cần một mô hình chăm sóc liên tục
Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh với khoảng 16,5 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm 16% dân số. Đằng sau con số ấy là bức tranh không mấy lạc quan: khoảng 60,9% người cao tuổi mắc từ ba bệnh trở lên, bệnh không lây nhiễm chiếm 95% gánh nặng bệnh tật; 55% gặp khó khăn khi đi lại và 45% gặp khó khăn trong sinh hoạt hằng ngày. Nếu hệ thống y tế vẫn hoạt động rời rạc, mỗi người cao tuổi sẽ phải tự xoay xở giữa bệnh viện, phòng khám, hàng loạt toa thuốc và thông tin sức khỏe nhiễu loạn. Hợp tác ba bên đã nêu tìm cách khắc phục đúng điểm yếu này bằng mô hình y tế toàn diện, phù hợp định hướng Nghị quyết 72 là chuyển trọng tâm từ chữa bệnh sang phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe theo vòng đời, hướng tới tuổi thọ trung bình 75,5 năm, trong đó ít nhất 68 năm sống khỏe.
Ba trụ cột của mô hình: bệnh viện chuyên sâu, tiêm chủng chủ động và cộng đồng đồng hành
Điểm thuyết phục nhất của mô hình chăm sóc người cao tuổi mới là sự kết nối cả ba trụ cột: y tế chuyên sâu, tiêm chủng và mạng lưới cộng đồng. Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, người cao tuổi được khám, tầm soát, điều trị và quản lý sức khỏe toàn diện với sự phối hợp đa chuyên khoa về lão khoa, dinh dưỡng, y học vận động, phục hồi chức năng, tâm lý… hướng đến kiểm soát bệnh nền và duy trì chất lượng sống. Song song, Hệ thống Tiêm chủng VNVC – vốn đã tiên phong tiêm chủng cho hàng triệu người cao tuổi gần một thập kỷ – trao tặng 10.000 liều vaccine cúm thế hệ mới và tiếp tục mở rộng các mũi tiêm phòng cúm, phế cầu, zona, viêm màng não cho nhóm tuổi này. Theo nội dung hợp tác, Hội Người cao tuổi, VNVC và Tâm Anh sẽ bổ sung các chương trình chăm sóc sức khỏe liên tục, từ phòng bệnh, phát hiện sớm đến điều trị, quản lý bệnh nền và phục hồi bằng nhiều hình thức khác nhau.
Từ trung tâm y tế đến câu lạc bộ liên thế hệ: phòng bệnh phải bắt đầu ở nơi người cao tuổi sống
Nếu để mô hình y tế toàn diện chỉ tồn tại trong bệnh viện, nó sẽ thất bại. Hợp tác lần này khôn ngoan ở chỗ đặt cộng đồng làm điểm xuất phát. Thông qua mạng lưới Câu lạc bộ Liên thế hệ tự giúp nhau, các bác sĩ, chuyên gia và nhân viên y tế của hệ sinh thái Tâm Anh – VNVC sẽ đưa kiến thức chăm sóc sức khỏe đến gần người cao tuổi: phòng bệnh, dinh dưỡng, vận động, phòng té ngã, dùng thuốc an toàn, nhận biết sớm dấu hiệu bất thường để đi khám kịp thời. TS.BS Nguyễn Minh Hằng nhấn mạnh mong muốn người cao tuổi "không chỉ sống lâu mà còn sống khỏe, tự chăm sóc bản thân và tận hưởng tuổi già bên gia đình". Đây là quan điểm đáng ủng hộ: chăm sóc sức khỏe cộng đồng không nên bị giới hạn trong các chiến dịch truyền thông ngắn hạn, mà phải là những can thiệp bền bỉ tại chính thôn xóm, phường xã nơi người cao tuổi sinh sống.
Chỉ phòng bệnh thôi chưa đủ: cần thêm bảo vệ tinh thần và chống thông tin sai lệch
Một điểm cộng khác của sáng kiến này là nhìn người cao tuổi như những công dân dễ bị tổn thương bởi cả bệnh tật lẫn thông tin sai lệch và lừa đảo. Các bên dự kiến phối hợp với cơ quan chức năng tổ chức các chuyên đề giúp người cao tuổi nhận diện thông tin sức khỏe sai lệch, phòng tránh lừa đảo, bảo vệ sức khỏe, tinh thần và an toàn trong đời sống hằng ngày. Chủ tịch Hội Người cao tuổi Nguyễn Thanh Bình khẳng định, chăm sóc người cao tuổi phải gắn với mục tiêu giúp họ "sống vui, sống khỏe, tham gia hoạt động xã hội và tiếp tục đóng góp cho gia đình, cộng đồng". Tuy vậy, thách thức còn lớn: già hóa dân số đòi hỏi hệ thống y tế phải sớm tăng năng lực chăm sóc dài hạn, bảo đảm nguồn nhân lực và kinh phí để mô hình này không dừng lại ở vài địa phương thí điểm. Nếu không, một chủ trương tiến bộ rất có thể sẽ bị giảm xuống thành vài hoạt động truyền thông ngắn hạn rồi nhanh chóng rơi vào quên lãng.
