Già hóa nhanh đòi hỏi mô hình y tế toàn diện mới
Mô hình chăm sóc sức khỏe toàn diện cho người cao tuổi là cách tổ chức dịch vụ y tế, dịch vụ sức khỏe cộng đồng và không gian sống hỗ trợ nhau, nhằm giúp người trên 60 tuổi được phòng bệnh, khám chữa, phục hồi chức năng và tham gia hoạt động xã hội trong một hệ sinh thái liên tục, hướng tới lão hóa khỏe mạnh, sống độc lập và giữ được phẩm giá cá nhân. Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh, với khoảng 16,5 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm 16% dân số. Tuổi thọ trung bình đạt 74,7 năm, nhưng số năm sống khỏe mới vào khoảng 65,4 năm. Nghĩa là gần một thập kỷ cuối đời, nhiều người phải vật lộn với bệnh tật, suy giảm thể chất và phụ thuộc vào con cháu. Nếu chỉ tập trung chữa bệnh, hệ thống y tế sẽ nhanh chóng quá tải; cần chuyển mạnh sang mô hình y tế toàn diện đặt phòng bệnh và chăm sóc liên tục ở trung tâm thay vì chờ bệnh nặng mới can thiệp.
Tam Anh – VNVC: Đặt nền cho lão hóa khỏe mạnh trong cộng đồng
Điểm đáng chú ý là hệ sinh thái Tam Anh – VNVC không chọn cách mở thêm bệnh viện rồi chờ người cao tuổi đến, mà chủ động mang y tế ra cộng đồng. Theo thỏa thuận hợp tác ba bên giữa Hội Người cao tuổi Việt Nam, Hệ thống tiêm chủng VNVC và Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, các đơn vị sẽ xây dựng chương trình chăm sóc liên tục cho người cao tuổi từ phòng bệnh, phát hiện sớm, điều trị, quản lý bệnh nền đến phục hồi chức năng. Trong mạng lưới câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau, bác sĩ và nhân viên y tế đến tận nơi để hướng dẫn phòng bệnh, dinh dưỡng, luyện tập, phòng ngã, dùng thuốc an toàn và nhận biết dấu hiệu bất thường để đi khám kịp thời. Một hành động mang tính biểu tượng là VNVC tặng 10.000 liều vắc xin cúm thế hệ mới cho người cao tuổi trên toàn quốc, khởi động chuỗi hoạt động chăm sóc dự phòng trong cộng đồng. Đây không chỉ là chuyện tiêm chủng, mà là tuyên bố rõ ràng: người cao tuổi phải được ưu tiên phòng bệnh trước khi phải nằm viện.
Tây Hồ: Bài thử cộng đồng chứng minh hiệu quả toàn diện
Nếu Tam Anh – VNVC đặt nền tư duy dự phòng, thì mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại phường Tây Hồ lại cho thấy cách dịch vụ sức khỏe cộng đồng có thể vận hành cụ thể. Cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại Trạm Y tế Quảng An hoạt động theo phương châm “sáng đến, chiều về”, giúp người cao tuổi được chăm sóc thường xuyên mà không bị tách khỏi môi trường sống quen thuộc. Ở đây, họ được đo huyết áp, kiểm tra việc dùng thuốc, đặc biệt với bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường; đồng thời tập luyện, phục hồi chức năng và giao lưu, sinh hoạt văn hóa, tinh thần. Kết quả ghi nhận rất rõ: nhiều người cao tuổi cải thiện sức khỏe, vận động tốt hơn, ăn ngủ điều độ hơn và tinh thần cởi mở hơn. Câu chuyện bà Trần Thị Chiên 86 tuổi đi “lớp” mỗi ngày, ăn ngon, ngủ tốt hơn cho thấy chăm sóc người cao tuổi hiệu quả là tạo môi trường vận động, giao tiếp và gắn kết chứ không chỉ kê thêm thuốc. Trong bối cảnh già hóa, đây là phép thử quan trọng cho một dịch vụ bền vững dựa vào cộng đồng.
HANDICO: Tổ hợp chăm sóc sức khỏe chuyên biệt theo chuẩn Nhật Bản
Ở chiều ngược lại với mô hình cộng đồng, Tổ hợp chăm sóc sức khỏe HANDICO Hà Nội lại cho thấy cách xây dựng một “hệ sinh thái khép kín” cho nhóm người cao tuổi cần chăm sóc chuyên sâu. Tổ hợp này nằm tại phường Giảng Võ và chính thức khai trương ngày 7/10. Đây là kết quả hợp lực giữa HANDICO (đầu tư hạ tầng), Bệnh viện Đại học Y Hà Nội (chuyên môn y tế), Plaisant Vietnam thuộc Tập đoàn Care21 Nhật Bản (vận hành dưỡng lão) và Trung tâm Trị liệu, Phục hồi chức năng Myrehab Matsuoka theo tiêu chuẩn Nhật Bản. Công trình có diện tích khoảng 2.000m², 9 tầng nổi, 2 tầng hầm, hơn 8.000m² sàn với tổng kinh phí khoảng 600 tỷ đồng, được quy hoạch đồng bộ cho hành trình khám chữa, chăm sóc và điều trị khép kín. Khối đế là phòng khám đa khoa với đầy đủ cận lâm sàng, phục vụ 300–400 lượt khám mỗi ngày, phối hợp chăm sóc người cao tuổi trong khu dưỡng cư. Các tầng phía trên là hệ thống căn hộ dưỡng cư kết hợp chăm sóc sức khỏe theo tiêu chuẩn Nhật Bản, thiết kế như ngôi nhà ấm cúng nhưng tích hợp quy trình và thiết bị bảo đảm an toàn trong mọi tình huống sức khỏe. Điểm cốt lõi là người cao tuổi vẫn được sống trong “nhà” của mình, bên con cháu, nhưng hưởng dịch vụ y tế, phục hồi chức năng và hỗ trợ sinh hoạt như trong một bệnh viện – dưỡng lão tiêu chuẩn cao.
Từ thí điểm đến chính sách: Giữ độc lập và phẩm giá cho 16,5 triệu người cao tuổi
Điểm chung của các mô hình mới – từ Tam Anh – VNVC đến Tây Hồ và HANDICO – là đặt mục tiêu người cao tuổi không chỉ sống lâu mà sống khỏe, sống vui và sống có chất lượng. Họ được khuyến khích tự chăm sóc bản thân, ở trong môi trường quen thuộc, giao tiếp và duy trì vai trò trong gia đình, cộng đồng, thay vì bị “cất giữ” trong cơ sở dưỡng lão theo kiểu cũ. Hợp tác giữa Hội Người cao tuổi Việt Nam và các nhà cung cấp dịch vụ y tế không nhắm đến vài nghìn khách hàng, mà hướng tới 16,5 triệu công dân cao tuổi trên toàn quốc. Để những mô hình thí điểm này trở thành dịch vụ bền vững, thành phố đã được đề xuất sớm ban hành cơ chế thống nhất, chính sách thu hút, đào tạo nhân lực, nâng cấp cơ sở vật chất, tăng liên kết với bệnh viện để chuỗi theo dõi, điều trị và phục hồi chức năng được liên tục. Nếu làm tốt, Việt Nam sẽ không đi lại vết xe cũ của nhiều quốc gia: xây thêm viện dưỡng lão khép kín, tạo ra thế hệ người già cô đơn. Ngược lại, chúng ta có thể xây dựng hệ thống chăm sóc người cao tuổi dựa trên dự phòng, cộng đồng và tổ hợp chăm sóc sức khỏe chuyên biệt, trong đó độc lập và phẩm giá của người cao tuổi được đặt lên hàng đầu.
