Từ vỉa hè đến danh xưng di sản ẩm thực toàn cầu
Món ăn đường phố Việt là những món được bán tại các gánh hàng rong, quán vỉa hè, chợ truyền thống, với cách chế biến giản dị nhưng hương vị cầu kỳ, vừa phản ánh đời sống thường nhật vừa thể hiện sự giao thoa lịch sử và bản sắc địa phương, nay dần được công nhận như một phần di sản ẩm thực toàn cầu. Điều đáng nói là danh hiệu này không đến từ chiến dịch quảng bá tốn kém, mà từ chính trải nghiệm của du khách quốc tế và các bảng xếp hạng ẩm thực uy tín. Khi bánh mì, gỏi cuốn, bánh tôm hay mực một nắng liên tục xuất hiện trong danh sách món ngon thế giới, ẩm thực Việt Nam nổi tiếng không còn là chuyện nội bộ, mà trở thành câu chuyện chung của những người yêu ăn ngon khắp hành tinh.
Bánh mì, bánh tôm, gỏi cuốn: những biểu tượng mới của ẩm thực Việt Nam nổi tiếng
Nếu phải chọn vài cái tên tiêu biểu cho món ăn đường phố Việt, bánh mì, bánh tôm và gỏi cuốn chắc chắn nằm trong nhóm dẫn đầu. Bánh mì Việt từng nằm trong top 10 loại bánh kẹp ngon nhất thế giới, được mô tả là “di sản ẩm thực được tái hiện theo cách riêng” với vỏ giòn, ruột xốp, nhân thập cẩm từ thịt heo, chả lụa tới rau thơm, nước sốt, và mức giá chỉ từ 20.000 đồng/cái. Bánh tôm hồ Tây là đặc sản đường phố Hà Nội, từng góp mặt trong danh sách món chiên ngon nhất châu Á, kết hợp tôm tươi, khoai lang và bột chiên, mỗi chiếc khoảng 10.000 đồng. Gỏi cuốn – món ăn thanh mát với bánh tráng, tôm hoặc thịt heo, bún gạo và rau thơm – cũng được xếp hạng trên bản đồ món ngon thế giới. Những món này chứng minh: ẩm thực Việt Nam nổi tiếng không nhờ sự hào nhoáng, mà nhờ hương vị thật và tính dân dã khó thay thế.
Cháo lòng, mực một nắng: khi khẩu vị “kén” cũng chinh phục thế giới
Không phải món ăn đường phố Việt nào cũng dễ ăn với du khách, nhưng ngay cả những món “kén” như cháo lòng hay mực một nắng vẫn được báo chí quốc tế vinh danh. Cháo lòng – nấu từ gạo tẻ, nước dùng xương, gan, thận, lá lách, lòng non, tim và tiết luộc – từng đứng thứ 6 trong 33 món cháo ngon nhất châu Á. Đây là món có hương vị mạnh, giàu nội tạng, nhưng lại chinh phục người sành ăn nhờ sự đậm đà và ấm bụng. Mực một nắng cũng từng được ca ngợi là món Việt duy nhất trong danh sách những món từ mực ngon nhất thế giới, cho thấy ngay cả đặc sản biển khô nướng trên than cũng có thể trở thành “di sản” trong mắt bạn bè quốc tế. Khi các khẩu vị khó tính chấp nhận những món này, ta hiểu giá trị của ẩm thực Việt không nằm ở sự an toàn, mà ở bản sắc rõ rệt.
Bò né: bít tết đường phố và trải nghiệm “nhập vai” của du khách
Câu chuyện bò né cho thấy di sản ẩm thực toàn cầu đôi khi bắt đầu từ một quán nhỏ trên lề đường. Gần đây, quán bò né trên đường Nguyễn Thái Bình, TP.HCM xuất hiện trong hai video của các nhà sáng tạo nội dung quốc tế và đều nhận được ấn tượng tích cực. Một cặp blogger ẩm thực từ Hong Kong giới thiệu bò né như lựa chọn đổi vị cho du khách đã quen bánh mì; mỗi phần gồm thịt bò, trứng ốp la lòng đào, pate, hành tây xào bơ và bánh mì nóng, với giá khoảng vài chục nghìn đồng, đủ khiến họ gọi đó là một trong những bữa ăn yêu thích nhất chuyến đi. Điều làm du khách “say” không chỉ là hương vị, mà còn là âm thanh xèo xèo khi chảo gang được đặt xuống, khói nóng bốc lên, mùi thịt, bơ và pate lan khắp không gian – một trải nghiệm mang tính trình diễn mà không phải món ăn đường phố nào cũng có.
Khi du khách quốc tế trở thành “đại sứ” cho món ăn đường phố Việt
Điều đáng chú ý là du khách quốc tế không chỉ ăn rồi đi, mà trở thành những “đại sứ” tự phát cho món ăn đường phố Việt. Trong các video về bò né, họ sẵn sàng xếp hàng giờ cao điểm và khẳng định thời gian chờ là hoàn toàn xứng đáng, thậm chí kêu gọi người xem lưu lại địa chỉ để rủ bạn bè tới thử. Họ chia sẻ cách ăn “chuẩn vị” – xé bánh mì, dầm lòng đỏ trứng, quệt sốt bơ và pate, kẹp thêm miếng thịt bò – biến trải nghiệm cá nhân thành hướng dẫn để người khác khám phá. Mức giá vài chục nghìn đồng cho một suất đầy đặn khiến nhiều người ngạc nhiên, đặc biệt khi so với bữa steak and eggs ở phương Tây. Quan trọng hơn, họ cảm nhận rõ sự giao thoa Đông – Tây trong một món ăn bình dân, từ đó nhận ra rằng món ăn đường phố Việt xứng đáng được coi là di sản ẩm thực toàn cầu chứ không chỉ là bữa sáng vội của người địa phương.
Kết luận: Di sản bắt đầu từ chiếc ghế nhựa và chiếc chảo gang
Nhìn vào hành trình của bánh mì, bánh tôm, gỏi cuốn, cháo lòng, mực một nắng hay bò né, có thể thấy di sản ẩm thực toàn cầu không phải thứ xa xỉ. Nó được tạo nên từ những món ăn gắn với đời sống thường ngày, nhưng đủ độc đáo để người ta muốn kể lại. Khi du khách nước ngoài phát hiện món bít tết đường phố giá vài chục nghìn đồng và kinh ngạc trước cả hương vị lẫn cách ăn, đó là lúc món ăn đường phố Việt bước ra khỏi khung cảnh quán cóc để trở thành câu chuyện chung của thế giới. Ẩm thực Việt Nam nổi tiếng vì dám đưa cả lịch sử, khí hậu, thói quen và sự sáng tạo vào từng món ăn. Và chừng nào mỗi chiếc ghế nhựa, mỗi chiếc chảo gang trên vỉa hè vẫn còn đỏ lửa, chừng đó chúng ta vẫn còn những di sản mới để giới thiệu với bạn bè năm châu.
