Đỉnh giá ngũ cốc 3 năm: không chỉ là biến động ngắn hạn
Giá lúa mì tăng cùng giá ngô cao trên thị trường nông sản quốc tế phản ánh sự kết hợp giữa rủi ro địa chính trị, gián đoạn thương mại và thời tiết cực đoan, khiến nguồn cung ngũ cốc toàn cầu trở nên mong manh và đặt các nước nhập khẩu vào thế bị động trước biến động giá lương thực kéo dài. Đây không còn là một chu kỳ tăng giá đơn lẻ mà là dấu hiệu cho thấy hệ thống lương thực đang bước vào giai đoạn bất ổn mới. Lúa mì và ngô đồng loạt lên mức cao nhất hơn ba năm, trong khi đậu tương neo cao trên thị trường, cho thấy chi phí thức ăn chăn nuôi và thực phẩm sẽ chịu áp lực lâu dài. Quan điểm cần nhấn mạnh là: ai vẫn hy vọng giá sẽ sớm tự điều chỉnh đang đánh giá thấp vai trò của thời tiết cực đoan và xung đột trong việc tái vẽ bản đồ cung cầu.
Biển Đen, eo biển Hormuz và cú sốc an ninh chuỗi cung ứng
Động lực quan trọng nhất phía sau việc giá lúa mì tăng làn sóng tấn công leo thang giữa Nga và Ukraine tại khu vực Biển Đen, làm dấy lên lo ngại đứt gãy chuỗi cung ứng ngũ cốc toàn cầu đúng mùa thu hoạch chính. Khi hai quốc gia này chiếm hơn 27% xuất khẩu lúa mì toàn cầu, bất kỳ gián đoạn nào cũng lập tức khuếch đại thành cú sốc giá. Đồng thời, gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz đang làm giảm mạnh xuất khẩu nông sản - thực phẩm sang một số thị trường như UAE, cho thấy thương mại ngũ cốc ngày càng phụ thuộc vào các nút giao vận tải nhạy cảm. Trong bối cảnh đó, thặng dư thương mại nông sản - thực phẩm của EU tăng lên cho thấy khối này đang tận dụng vị thế xuất khẩu, nhưng sự lệ thuộc vào một số tuyến vận tải khiến lợi thế ấy chứa nhiều rủi ro tiềm ẩn.
Thời tiết cực đoan: từ Trung Quốc tới Czech, sản lượng bị bào mòn
Giá lúa mì tăng và giá ngô cao không thể hiểu đúng nếu bỏ qua tác động của hạn hán, nắng nóng và mưa lũ lên mùa màng ở nhiều nước. Tại Trung Quốc, nắng nóng kéo dài và lũ lụt đang đe dọa các vùng trồng ngô, đậu tương và bông chủ lực, buộc nước này tăng mạnh nhập khẩu ngũ cốc thức ăn chăn nuôi. Thiệt hại cây trồng ở một số khu vực đã vượt 50%, có nơi giảm tới 70–80%, cho thấy rủi ro sản lượng không còn là cảnh báo mà đã hiện hữu. Ở Cộng hòa Czech, hạn hán khiến trang trại thiếu nghiêm trọng thức ăn chăn nuôi, buộc nông dân phải giảm đàn để cắt chi phí, kéo theo dự báo ngành nông nghiệp mất lượng doanh thu lớn từ các mặt hàng chủ lực. Câu chuyện chung là: thời tiết cực đoan đang dịch chuyển sức nặng của thị trường nông sản từ người sản xuất sang người đủ khả năng mua được sản lượng thu hẹp.
Chính sách nông nghiệp mới của Mỹ, Pháp và EU: đủ mạnh để hạ nhiệt giá?
Trong khi thời tiết và xung đột đẩy giá lên cao, Mỹ, Pháp và EU đang cố gắng dùng chính sách để kìm rủi ro nhưng mỗi bên lại đi theo một hướng khác. Tại Mỹ, Tổng thống Donald Trump chuẩn bị biện pháp mới nhằm tăng quyền tự chế biến thực phẩm cho nông dân và chủ trang trại, nhắm vào mức độ tập trung quá cao của ngành chế biến thịt. Bộ trưởng Nông nghiệp nước này cho biết các biện pháp về chế biến thịt bò sẽ sớm được công bố để hỗ trợ cơ sở nhỏ và mở rộng khả năng bán liên bang. Pháp lại chọn cách chi hàng trăm triệu euro để cứu trợ nông dân chịu thiệt hại do nắng nóng và hạn hán, với chi tiết gói hỗ trợ sẽ được công bố trong tuần tới. EU thì duy trì thặng dư thương mại nông sản, giảm nhập khẩu ngũ cốc và tăng nhập hạt hướng dương sau hai vụ mùa kém thuận lợi, cho thấy chiến lược điều chỉnh cơ cấu nhập khẩu hơn là trực tiếp can thiệp giá.
Người nhập khẩu phải chuẩn bị cho thời kỳ giá lương thực bất ổn kéo dài
Tất cả tín hiệu hiện tại đang đi cùng một hướng: thời tiết cực đoan và địa chính trị không chỉ đe dọa sản lượng toàn cầu mà còn đẩy giá lương thực vào chu kỳ bất ổn kéo dài. Khi năng suất ngô Mỹ bị đánh giá thấp hơn dự báo, chất lượng lúa mì và đậu tương sụt giảm, xuất khẩu Biển Đen bị gián đoạn và nhiều vùng trồng trọng điểm chịu hạn hán hay lũ lụt, thị trường nông sản sẽ phản ứng bằng việc giữ giá cao như một "phí rủi ro" mới. Theo các báo cáo nông nghiệp, chất lượng ngô và đậu nành ở một số khu vực đã giảm so với mức “tốt đến xuất sắc”, củng cố xu hướng thắt chặt nguồn cung. Điều đó có nghĩa là các nước nhập khẩu không thể trông chờ vào việc giá lúa mì tăng rồi sớm quay đầu, mà buộc phải đa dạng hóa nguồn cung, chấp nhận chi phí cao hơn và xây dựng dự trữ chiến lược nếu muốn bảo đảm an ninh lương thực trong giai đoạn mới.
