Rút vàng khỏi Fed: từ động thái kỹ thuật đến thông điệp chính trị
Làn sóng rút vàng khỏi Fed là hiện tượng các ngân hàng trung ương từng gửi dự trữ vàng tại Cục Dự trữ Liên bang Mỹ chủ động chuyển vàng sang các kho ở châu Âu hoặc hồi hương, nhằm tái cân bằng rủi ro địa chính trị, nâng khả năng tiếp cận trong khủng hoảng và khẳng định kiểm soát trực tiếp đối với tài sản bảo chứng cốt lõi của hệ thống tiền tệ toàn cầu.Đầu tháng 9, Ngân hàng Trung ương Hà Lan (DNB) thông báo đã hoàn tất việc chuyển 86 tấn vàng dự trữ từ Fed chi nhánh New York và Canada sang London. Về mặt kỹ thuật, DNB giải thích đây là bước “phân bổ cân bằng hơn” giữa Bắc Mỹ, Anh và kho nội địa để phân tán rủi ro và bảo đảm vàng “dễ dàng được sử dụng hơn trong trường hợp khủng hoảng”. Nhưng đằng sau ngôn ngữ quản trị rủi ro là một thông điệp chính trị: niềm tin tuyệt đối vào Mỹ với tư cách nơi lưu trữ vàng đang bị đặt câu hỏi.
Hà Lan, Pháp, Đức: châu Âu đang “chia lại giỏ trứng vàng” như thế nào?
Trường hợp của Hà Lan cho thấy cách một ngân hàng trung ương cân nhắc lại bản đồ dự trữ vàng ngân hàng trung ương. Trước khi điều chuyển, DNB giữ 31,3% vàng tại New York và 19,7% tại Ottawa; sau đó, tỷ lệ ở mỗi nơi giảm xuống 18,5%, trong khi London tăng từ 18,1% lên 32,1% và 30,8% còn lại được giữ ở Hà Lan. DNB coi vàng tại Ngân hàng Trung ương Anh là loại có tính thanh khoản cao nhất, dễ tiếp cận nhất khi cần sử dụng khẩn cấp. Một quotable đáng chú ý là: “Việc phân bổ cân bằng hơn lượng dự trữ này giữa Bắc Mỹ, Vương quốc Anh và Hà Lan sẽ giúp phân tán rủi ro, đồng thời khiến vàng dễ dàng được sử dụng hơn trong trường hợp xảy ra khủng hoảng”. Trước đó, Ngân hàng Trung ương Pháp đã bán 129 tấn vàng từng lưu giữ tại Fed New York rồi dùng tiền mua lại vàng ở châu Âu để đưa toàn bộ về Paris, tương đương khoảng 5% tổng dự trữ. Đức cũng hoàn tất việc đưa 300 tấn vàng từ Fed New York về Frankfurt mùa hè năm 2017. Những con số này cho thấy châu Âu không quay lưng hoàn toàn với Mỹ, nhưng nhất quyết không để “tất cả trứng vàng” nằm trong cùng một giỏ.
Thanh khoản, chủ quyền và kinh nghiệm Venezuela: vì sao kho vàng đặt ở đâu lại quan trọng?
Việc rút vàng khỏi Fed không phải là trò biểu diễn, mà gắn với bài toán rất thực về thanh khoản và chủ quyền. Các kho ở New York từ lâu được coi là hạ tầng an toàn cho dự trữ vàng ngân hàng trung ương, nhưng mỗi nơi gửi vàng đều đi kèm rủi ro chính trị và pháp lý. Việc gửi vàng ở đâu luôn gắn liền với bài toán quản trị rủi ro thanh khoản: khi khủng hoảng xảy ra, quốc gia có chắc chắc tiếp cận được tài sản của mình? Câu chuyện Venezuela là lời nhắc nhở rõ ràng. Dưới thời Hugo Chavez, nước này đã hồi hương khoảng 160 tấn vàng từ Mỹ và châu Âu để “khẳng định chủ quyền quốc gia” và bảo vệ tài sản trước bất ổn kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, Venezuela vẫn còn khoảng 31 tấn vàng gửi tại Ngân hàng Trung ương Anh và các nỗ lực thu hồi đã bị từ chối, khiến kế hoạch dùng vàng để tái thiết hạ tầng sau thiên tai gặp trở ngại. Bài học ở đây: nếu kho vàng nằm ngoài biên giới, quyền kiểm soát thực tế không bao giờ là tuyệt đối.
Rút vàng khỏi Mỹ nhưng vẫn tích lũy: bức tranh hai lớp của hệ thống tiền tệ toàn cầu
Đáng chú ý là làn sóng rút vàng khỏi Mỹ diễn ra song song với xu hướng gia tăng tích lũy tài sản bảo chứng trên toàn cầu. Báo cáo mới của Hội đồng Vàng Thế giới cho thấy các ngân hàng trung ương mua ròng thêm 23 tấn vàng chỉ trong tháng 7. Trung Quốc và Ba Lan tiếp tục bổ sung vàng, nâng tổng dự trữ vàng của Trung Quốc lên khoảng 2.366 tấn, chiếm 8% tổng tài sản dự trữ. Trong khi đó, về quy mô, Mỹ vẫn là quốc gia sở hữu lượng vàng dự trữ lớn nhất với khoảng 8.133 tấn, Đức đứng thứ hai với 3.352 tấn và Italy thứ ba với 2.452 tấn. Dù một phần đáng kể vàng của Đức và Italy vẫn nằm tại Fed New York, dư luận hai nước đã gây áp lực ngày càng lớn về việc hồi hương hàng trăm tỷ USD vàng. Hệ thống tiền tệ toàn cầu vì vậy đang được vẽ lại theo hai lớp: nguyên tắc an toàn tài sản vẫn đứng đầu, nhưng niềm tin tuyệt đối vào một trung tâm dự trữ duy nhất đang phai mờ.
Niềm tin, chiến lược và tương lai hệ thống tiền tệ toàn cầu
Nhìn tổng thể, việc các ngân hàng trung ương rút vàng khỏi Fed là phần nổi của sự dịch chuyển sâu hơn trong tư duy quản lý dự trữ vàng ngân hàng trung ương và hệ thống tiền tệ toàn cầu. Hà Lan trở thành quốc gia châu Âu mới nhất thay đổi cơ cấu lưu trữ tài sản quý tại nước ngoài, trong bối cảnh các định chế tài chính toàn cầu đang rà soát lại mức độ an toàn và tính sẵn sàng của khối dự trữ huyết mạch. Đức, Pháp, Venezuela và những áp lực nội bộ tại Italy cho thấy một điểm chung: các nước muốn dự trữ vàng gần hơn với biên giới chính trị của mình, hoặc ít nhất là ở nhiều trung tâm khác nhau để phòng rủi ro tập trung. Đây không phải là sự đoạn tuyệt, mà là một chiến lược “đa cực hóa” nơi lưu trữ vàng, nhằm giảm phụ thuộc vào bất kỳ quốc gia hay hệ thống pháp lý duy nhất. Tương lai hệ thống tiền tệ toàn cầu sẽ ít còn chỗ cho sự ngây thơ; thay vào đó là tư duy thực dụng: khẩu hiệu niềm tin được thay bằng câu hỏi thẳng thắn về khả năng tiếp cận vàng trong mọi kịch bản.
