Đột quỵ không còn là bệnh của riêng người già
Đột quỵ người trẻ là tình trạng mạch máu não bị tắc hoặc vỡ ở người trong độ tuổi thanh niên, khiến một vùng não thiếu máu và oxy, gây tổn thương thần kinh cấp tính có thể dẫn đến tử vong hoặc di chứng liệt nửa người, rối loạn ngôn ngữ và suy giảm nhận thức nếu không được cấp cứu kịp thời.
Chúng ta cần thẳng thắn thừa nhận: câu nói “đột quỵ là bệnh của người già” đã lỗi thời. Tại một hội nghị cập nhật khuyến cáo điều trị đột quỵ do Hội Đột quỵ TP.HCM tổ chức ngày 15/8, PGS.TS Nguyễn Huy Thắng cho biết bệnh nhân dưới 40 tuổi từng được xem là hiếm, nhưng hiện ca đột quỵ độ tuổi 20-30 không còn bất thường. Ở một bệnh viện tuyến cuối, mỗi ngày có khoảng 50-70 bệnh nhân đột quỵ nhập viện, trong đó có cả người rất trẻ. Con số này cho thấy sức khỏe tim mạch trẻ đang bị bỏ bê bởi chính người trong cuộc. Vấn đề không phải là y học bất lực, mà là cộng đồng – đặc biệt giới trẻ – vẫn duy trì tâm lý “mình còn khỏe, không thể đột quỵ”.
Những câu chuyện thật: đột quỵ tước đi tương lai người trẻ như thế nào?
Nhìn vào các ca đột quỵ người trẻ gần đây, điều đáng sợ nhất không phải là bệnh, mà là sự bất ngờ. Nam sinh H.P.D, 19 tuổi ở Hà Tĩnh, đạt 26,92 điểm và vừa nhận giấy báo trúng tuyển ngành Kỹ thuật Nhiệt của một trường đại học kỹ thuật hàng đầu, nhưng đột ngột qua đời sau một cơn đột quỵ khi đi làm thêm. Trước đó, em vẫn sinh hoạt, học tập và làm việc bình thường. Ca bệnh này là lời cảnh báo lạnh lùng rằng người trẻ, kể cả khi thấy mình khỏe, vẫn có thể bị tước mất tương lai chỉ trong vài phút.
Ở một câu chuyện khác, anh Lê Văn Hiếu, 39 tuổi, giám đốc một doanh nghiệp bất động sản tại TP.HCM, từng phát hiện tăng huyết áp, tiểu đường và rối loạn mỡ máu nhưng không điều trị vì cho rằng mình còn trẻ và khỏe. Sau một giấc ngủ trưa trong phòng máy lạnh, anh thức dậy với chân trái yếu, đi không vững nhưng lại tự giải thích là “ngủ sai tư thế” rồi tiếp tục làm việc. Đến khi nửa người trái liệt hoàn toàn, anh mới vào viện thì đã qua thời gian vàng để tái thông mạch máu cấp cứu. Câu nói của anh: “Cho tôi 100 tỷ cũng không bằng tự đứng trên đôi chân của mình” không phải là triết lý truyền cảm hứng, mà là lời thú nhận muộn màng của một người từng đặt công việc lên trên sức khỏe.
Dấu hiệu cảnh báo đột quỵ: người trẻ hay coi thường cho đến khi quá muộn
Đột quỵ ở người trẻ thường bị bỏ qua vì hai lý do: khả năng chịu đựng tốt và thói quen xem nhẹ triệu chứng. Các bác sĩ cảnh báo, ở người trẻ, đột quỵ có thể xảy ra đột ngột, đa phần trước đó không có cảm nhận rõ ràng vì sức khỏe nền còn tốt. Nhưng “không cảm nhận rõ ràng” không có nghĩa là không có dấu hiệu. Vấn đề là người trẻ không chịu tin mình có nguy cơ. Trường hợp anh Hiếu là minh họa rõ nhất: chân trái yếu, đi không vững, muốn ngã – một dấu hiệu rất điển hình – lại bị quy về “ngủ sai tư thế” và xử lý bằng một ly nước cam thay vì gọi cấp cứu.
Dấu hiệu cảnh báo đột quỵ không hề mơ hồ: méo miệng, yếu hoặc liệt tay chân, nói khó, rối loạn thị giác, mất thăng bằng hoặc đau đầu dữ dội bất thường đều phải được coi là tình trạng khẩn cấp. Bên cạnh đó, người trẻ không nên chủ quan trước đau đầu, chóng mặt hoặc ngất đột ngột. Đây là những triệu chứng bị gắn mác “do thức khuya” hay “do stress”, rồi bị bỏ qua bằng vài viên giảm đau hoặc giấc ngủ bù. Thái độ phủi tay này chính là lý do nhiều người đến bệnh viện khi đã qua thời gian vàng – giai đoạn mà nếu được cấp cứu kịp thời, họ có thể tránh được liệt nửa người hoặc tử vong.
Cửa sổ vàng và cái giá của 15 phút chần chừ
Trong điều trị đột quỵ, “thời gian vàng” không phải là khái niệm chuyên môn xa vời; nó là ranh giới giữa cuộc đời có thể tự đi lại và cuộc đời gắn liền với xe lăn. Các bác sĩ cho biết khi anh Hiếu nhập viện, anh đã qua thời gian vàng để thực hiện một số phương pháp tái thông mạch máu cấp cứu, buộc bác sĩ chỉ còn tập trung kiểm soát tổn thương não và sau đó phục hồi chức năng. Chỉ vài giờ chần chừ, từ lúc chân yếu lần đầu đến khi liệt nửa người, đã khiến anh đánh mất cơ hội điều trị tối ưu. Đó là cái giá quá đắt cho suy nghĩ “nghỉ một lát sẽ khỏi”.
Đột quỵ là tình trạng cấp cứu, có thể gây tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề nếu không được điều trị kịp thời. Với bệnh nhân đột quỵ, càng đến bệnh viện sớm, cơ hội được điều trị kịp thời càng cao. Vậy mà nhiều người trẻ, khi gặp dấu hiệu, lại chọn lái xe về nhà ngủ thêm, tự uống thuốc hoặc lên mạng tìm mẹo dân gian. Cách phản ứng đó không chỉ thiếu hiểu biết mà còn vô trách nhiệm với chính bản thân và gia đình. Sự thật cần được nhắc đi nhắc lại: bất kỳ biểu hiện méo miệng, yếu liệt tay chân, nói khó hay đau đầu dữ dội đột ngột đều xứng đáng một cuộc gọi 115 ngay lập tức.
Phòng ngừa đột quỵ: thay đổi lối sống trước khi quá muộn
Đột quỵ đang có xu hướng trẻ hóa, nhưng người trẻ không hề bất lực trước căn bệnh này. Ngược lại, họ thường có lợi thế lớn nhất: nhiều năm để thay đổi. Bên cạnh bệnh lý nền, lối sống hiện đại với ăn uống không hợp lý, ít vận động, thừa cân, béo phì và các thói quen không lành mạnh đang khiến nguy cơ đột quỵ xuất hiện sớm hơn. Nhìn lại cuộc sống trước đột quỵ, anh Hiếu nhận ra thức khuya, ăn uống bên ngoài, không tập thể dục và đặt công việc lên trên sức khỏe đã khiến việc chăm sóc bản thân bị đẩy xuống cuối danh sách ưu tiên. Đó là mô hình sống rất phổ biến của người trẻ đô thị – và là nền tảng hoàn hảo cho một cơn đột quỵ ở tuổi 30-40.
Phòng ngừa đột quỵ ở người trẻ phải bắt đầu từ việc đối xử nghiêm túc với sức khỏe tim mạch trẻ. Không chỉ đột quỵ não, người trẻ còn có thể đối mặt với nguy cơ đột tử do tim, liên quan đến bất thường bẩm sinh hoặc rối loạn điện học như hội chứng Wolff-Parkinson-White. Túi phình mạch não có thể âm thầm tồn tại từ trước mà người bệnh không hề biết. Khám sức khỏe định kỳ, kiểm tra huyết áp, đường huyết, mỡ máu, thăm khám chuyên khoa khi có dấu hiệu tim mạch bất thường hoặc tiền sử gia đình đột tử sớm là cách thiết thực để phát hiện sớm các nguy cơ tiềm ẩn. Đồng thời, người trẻ cần kỷ luật hơn với giấc ngủ, học cách quản lý stress, hạn chế thức khuya kéo dài, làm việc quá sức và vận động gắng sức vô tội vạ – những tác nhân có thể khởi phát biến cố ở người đã có bệnh tim mạch tiềm ẩn. Đột quỵ không chọn tuổi, nhưng chúng ta có thể chọn lối sống để giảm tối đa khả năng nó xảy ra.
