Khám phá sở thích, cùng nhau

Deal thật, đánh giá chân thực và câu chuyện mua sắm từ những người cùng sở thích với bạn — mỗi ngày trên Sammfy.

Khám phá sở thích, cùng nhauDeal thật, đánh giá chân thực và câu chuyện mua sắm từ những người cùng sở thích với bạn — mỗi ngày trên Sammfy.

Từ trang phục Cơ Tu đến thổ cẩm Hrê: Bản sắc được gìn giữ qua từng sợi dệt

Từ trang phục Cơ Tu đến thổ cẩm Hrê: Bản sắc được gìn giữ qua từng sợi dệt
Sở thích|Trang điểm

Trang phục là ký ức có thể mặc lên người

Trang phục dân tộc là những bộ y phục được cộng đồng tạo tác và truyền lại, kết tinh dấu hiệu nhận diện, nếp sống, kỹ thuật thủ công cùng quan niệm thẩm mỹ riêng của mỗi tộc người. Vì thế, gìn giữ trang phục không phải cất một món đồ vào tủ kính, mà là giữ cho những tri thức và ký ức ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống.

Nhìn từ trang phục Cơ Tu, Hà Nhì đến thổ cẩm Hrê, sự khác biệt hiện lên trong màu sắc, hoa văn, cách làm và dịp mặc. Mỗi chi tiết đều cho thấy cộng đồng đã quan sát thiên nhiên, tổ chức cuộc sống và gửi gắm ước vọng ra sao. Những bộ y phục cũng biến đổi theo giao lưu văn hóa; điều đáng giữ không nhất thiết là đóng băng mọi hình thức, mà là duy trì kỹ năng, ý nghĩa và cơ hội để người trong cộng đồng tự truyền nối chúng.

Sắc Cơ Tu cần được giữ trong sinh hoạt thường ngày

Thổ cẩm Cơ Tu nổi bật với hoa văn dệt trực tiếp trên nền vải, các tông đen, đỏ, trắng và biểu tượng gắn với thiên nhiên, núi rừng. Những sắc màu ấy không chỉ tạo vẻ riêng cho trang phục mà còn khiến bản sắc dễ được nhận ra giữa không gian văn hóa đa dạng.

Ở Đà Nẵng, cộng đồng Cơ Tu đã có những điều chỉnh trong trang phục khi đời sống thay đổi và giao lưu rộng hơn. Nhưng nếu y phục chỉ xuất hiện trong trưng bày, phần kỹ năng và ý nghĩa gắn với cộng đồng sẽ khó được truyền tiếp. Vì vậy, địa phương vận động người dân mặc trang phục truyền thống vào lễ hội, ngày Tết và sự kiện văn hóa – chính trị; trình diễn cũng khơi gợi niềm tự hào và sự quan tâm đến nghề dệt. Đề án hỗ trợ bảo tồn, phát huy văn hóa Cơ Tu giai đoạn 2022–2030 đặt công việc này trong một nỗ lực dài hơi, gắn di sản với đời sống và du lịch.

Từ trang phục Cơ Tu đến thổ cẩm Hrê: Bản sắc được gìn giữ qua từng sợi dệt

Hà Nhì: đường kim mở thêm lối sinh kế

Trang phục Hà Nhì của phụ nữ ở Sín Thầu gây ấn tượng bởi kiểu dáng cầu kỳ, màu sắc rực rỡ và hoa văn gợi mây, mặt trời, trăng, sông suối, núi đồi, hoa lá. Một bộ hoàn chỉnh gồm áo dài, áo ngoài, quần rộng, khăn, mũ, yếm và xà cạp; từng phần được trang trí bằng chỉ màu, hạt cườm, đồng tiền hợp kim cùng phụ kiện.

Làm một bộ đẹp từng có thể kéo dài nhiều tháng; nay vải và phụ liệu mua sẵn cùng máy may giúp rút ngắn thời gian, nhưng thêu và trang trí vẫn cần sự tỉ mỉ. Nghệ thuật làm trang phục Hà Nhì được ghi danh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia ngày 1/6/2023. Tại Sín Thầu, một số phụ nữ làm mũ, khăn, túi và trang phục để bán hoặc cho thuê phục vụ du khách. Đây là hướng đi có giá trị khi thu nhập đi cùng cơ hội giới thiệu văn hóa, miễn là sản phẩm vẫn do người làm nghề và cộng đồng dẫn dắt.

Từ trang phục Cơ Tu đến thổ cẩm Hrê: Bản sắc được gìn giữ qua từng sợi dệt

Làng Teng: nghề dệt chỉ sống khi có người nối nghề

Ở làng Teng, xã Ba Động, phụ nữ Hrê vẫn ngồi bên khung dệt thắt lưng, nối tiếp một nghề truyền qua nhiều thế hệ. Người dệt dùng cơ thể giữ căng sợi, còn kỹ thuật khó nhất là cài hoa văn ngay trên khung cửi, thay vì thêu lên tấm vải đã hoàn thành. Nhờ vậy, hoa văn hiện rõ ở cả hai mặt và không lộ chỉ thừa.

Một tấm vải thường mất khoảng sáu ngày, loại cầu kỳ có thể cần đến nửa tháng. Công sức lớn nhưng thu nhập ít ỏi khiến một số phụ nữ phải rời khung cửi; ghi danh di sản thôi chưa đủ để bảo đảm nghề tồn tại. Nghề dệt thổ cẩm Hrê ở làng Teng được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2019, còn năm 2023, thổ cẩm thương hiệu Y Hòa được tỉnh Quảng Ngãi chọn làm quà tặng đối ngoại và xuất hiện tại 17 quốc gia. Những dấu mốc ấy có ý nghĩa nhất khi đi cùng đầu ra ổn định và lớp trẻ sẵn sàng học nghề.

Bảo tồn phải để cộng đồng tiếp tục mặc và làm

Ba câu chuyện cho thấy trang phục dân tộc không thể được giữ gìn chỉ bằng lời ca ngợi. Cơ Tu cần không gian mặc và thực hành; người Hà Nhì cần cơ hội biến kỹ năng thêu may thành sinh kế phù hợp; nghệ nhân Hrê cần điều kiện để thời gian bên khung dệt được đền đáp xứng đáng. Nếu thiếu người học nghề và người sử dụng sản phẩm, di sản dễ chỉ còn là hình ảnh đẹp trong lễ hội.

Các chính sách bảo tồn vì thế nên đi cùng việc truyền dạy cho thế hệ trẻ, khuyến khích nghệ nhân tham gia và phát triển du lịch có trách nhiệm. Cộng đồng phải giữ vai trò quyết định trong cách giới thiệu hoa văn, trang phục và câu chuyện của mình. Khi từng đường dệt còn được tạo ra, mặc lên và trao lại, bản sắc không nằm yên trong quá khứ mà tiếp tục có chỗ đứng trong cuộc sống hôm nay.

Sammfy nhận hoa hồng khi bạn mua sắm qua liên kết của chúng tôi, bạn không phải trả thêm chi phí.

You May Also Like

Comments
Viết gì đó...
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên chia sẻ suy nghĩ!