Mỹ phẩm giả là gì và vì sao mua sắm online ngày càng nguy hiểm?
Mỹ phẩm giả là những sản phẩm chăm sóc hoặc làm đẹp được sản xuất, đóng gói, gắn nhãn không đúng với nguồn gốc, xuất xứ, hồ sơ công bố và tiêu chuẩn chất lượng đã đăng ký, thường được bán dưới vỏ bọc thương hiệu nổi tiếng với giá rẻ để đánh lừa người tiêu dùng, đặc biệt trên môi trường thương mại điện tử và mạng xã hội, nơi giao dịch diễn ra nhanh, ẩn danh và khó kiểm soát. Hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả nói chung đang diễn biến phức tạp, với thủ đoạn ngày càng tinh vi và chuyển mạnh từ hình thức truyền thống sang môi trường số. Trên các sàn thương mại điện tử và nền tảng livestream, nhiều đối tượng sử dụng tài khoản ảo để quảng cáo, kinh doanh hàng giả cosmetics và hàng hóa không rõ nguồn gốc, xuất xứ. Điều này khiến người tiêu dùng đối mặt rủi ro lớn về an toàn mỹ phẩm, nhưng lại khó truy vết khi xảy ra hậu quả.
Hơn 3.500 vụ vi phạm và cú sốc 740 hộp “kem tẩy trắng” giả mạo
Con số các vụ việc bị xử lý cho thấy mỹ phẩm giả không phải chuyện cá biệt mà là một hệ sinh thái vi phạm đang nở rộ. Trong một kỳ báo cáo chưa đầy một tháng, các đơn vị thuộc Ban Chỉ đạo 389 đã kiểm tra 4.469 vụ và xử lý 3.529 vụ buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả. Đây là bằng chứng rõ ràng rằng các thủ đoạn đã và đang được “thử nghiệm” ngoài kia mỗi ngày, trong đó có mỹ phẩm kém chất lượng và hàng giả cosmetics. Trường hợp tại An Giang càng đáng lo hơn: lực lượng chức năng phát hiện hơn 2.000 hộp mỹ phẩm thành phẩm, khoảng 500kg nguyên liệu, hóa chất, bao bì cùng máy móc phục vụ pha chế, đóng gói; riêng 740 hộp nhãn “Kem tẩy trắng Thái Lan” bị xác định có dấu hiệu giả mạo xuất xứ và chưa có hồ sơ công bố hay giấy tờ chứng minh nguồn gốc hợp pháp. Đây không chỉ là vi phạm luật, mà là hành vi đánh cược sức khỏe người dùng để trục lợi.
Từ nguồn cung “chui” đến màn hình điện thoại của bạn
Điều đáng ngại là hành trình của mỹ phẩm giả từ điểm sản xuất trái phép đến tay người tiêu dùng diễn ra trơn tru hơn tưởng tượng. Trong vụ An Giang, những người liên quan được cho là mua nguyên liệu, hóa chất, thuê người pha chế, đóng gói mỹ phẩm rồi quảng cáo, bán hàng qua mạng xã hội. Ở phạm vi rộng hơn, nhiều đối tượng lợi dụng tài khoản mạng xã hội, sàn thương mại điện tử, nền tảng livestream để bán hàng giả, hàng nhập lậu, hàng không rõ nguồn gốc. Chúng liên tục thay đổi tài khoản, địa điểm, phương thức thanh toán và lập kho hàng ẩn ở vùng ven để né kiểm tra. Trong bức tranh này, người tiêu dùng không chỉ là nạn nhân mà đôi khi vô tình “tiếp tay” khi ưu tiên giá rẻ, bỏ qua dấu hiệu bất thường, chấp nhận giao dịch với tài khoản thiếu minh bạch. Mỗi cú nhấp mua thiếu suy xét góp thêm động lực cho cả chuỗi cung ứng ngầm của mỹ phẩm giả.
Nhà nước siết chặt: từ xử phạt đến quản lý dữ liệu chuỗi cung ứng
Trước làn sóng hàng giả và mỹ phẩm kém chất lượng, cơ quan quản lý không đứng ngoài cuộc và đang dịch chuyển cách tiếp cận. Bộ Y tế đã phối hợp xây dựng, trình ban hành Nghị định số 90 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, bao gồm thuốc và mỹ phẩm. Hiện cơ quan này tiếp tục xây dựng Nghị định về quản lý mỹ phẩm, nhấn mạnh kiểm tra, giám sát an toàn mỹ phẩm sau công bố bằng bốn hình thức: kiểm tra chuyên ngành, kiểm tra chất lượng theo pháp luật, kiểm tra hồ sơ sau công bố và kiểm tra từ xa tài liệu kỹ thuật trích xuất từ hồ sơ thông tin sản phẩm mỹ phẩm. Trong 6 tháng, Cục Quản lý Dược đã tổ chức 40 đoàn kiểm tra hậu mại, trong đó có 13 đoàn về mỹ phẩm và ban hành 33 văn bản xử lý liên quan đến mỹ phẩm – một con số cho thấy hậu kiểm đã trở thành thường xuyên, không còn “chiến dịch phong trào”.
Chuyển từ quản lý sản phẩm sang quản lý chuỗi cung ứng và dữ liệu
Bài học lớn từ làn sóng mỹ phẩm giả là: chỉ chặn ở khâu sản phẩm cuối cùng là quá muộn. Cơ quan chức năng đang chuyển trọng tâm sang quản lý chuỗi cung ứng và dữ liệu, đặc biệt trên môi trường số. Nhiệm vụ trọng tâm được xác định là tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong quản lý, giám sát, nhất là việc kiểm tra, kiểm soát trên thương mại điện tử, mạng xã hội và website bán hàng. Các lực lượng chức năng cũng tăng cường phối hợp với doanh nghiệp cung cấp nền tảng thương mại điện tử và đơn vị chuyển phát để phát hiện, ngăn chặn, xử lý vi phạm. Khi dữ liệu giao dịch, vận chuyển và tồn kho được kết nối, cơ quan quản lý có thể nhìn xuyên suốt chuỗi cung ứng thay vì chỉ thấy từng lô hàng lẻ tẻ. Đây là bước chuyển từ “đuổi theo” từng sản phẩm sang kiểm soát cả mạng lưới, qua đó giảm khoảng trống cho hàng giả cosmetics len lỏi. Kết luận cuối cùng là: hệ thống đang siết lại, nhưng nếu người tiêu dùng vẫn bỏ qua cảnh báo, mỹ phẩm giả sẽ còn đất sống; an toàn làn da bắt đầu từ lựa chọn tỉnh táo của chính bạn.
