Dự thảo hướng tới chất lượng, không chỉ số lượng
Nhóm nghiên cứu mạnh là tập hợp các nhà khoa học và thành viên liên quan được cơ sở giáo dục đại học tổ chức quanh một hướng nghiên cứu, với kết quả và năng lực triển khai đủ sức đáp ứng các chuẩn đánh giá. Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố dự thảo thông tư về nhóm nghiên cứu tiềm năng và nhóm nghiên cứu mạnh tại các cơ sở giáo dục đại học để lấy ý kiến cơ quan, tổ chức và cá nhân. Đây là bước cụ thể hóa Điều 6 Nghị định 125/2026/NĐ-CP ngày 6-4-2026 về hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong giáo dục đại học. Mục tiêu là huy động nhà khoa học có năng lực giải quyết vấn đề lớn, thúc đẩy công bố quốc tế uy tín, phát triển sở hữu trí tuệ và giải pháp công nghệ, đồng thời hỗ trợ chuyển giao, thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Hướng đi này hợp lý: công nhận nhóm nghiên cứu nên phản ánh giá trị học thuật và khả năng tạo tác động, thay vì chỉ đếm sản phẩm.
Hai nấc công nhận, khoảng cách điểm đáng kể
Dự thảo phân biệt nhóm nghiên cứu tiềm năng với nhóm nghiên cứu mạnh bằng ngưỡng đầu ra và năng lực triển khai. Việc công nhận, công nhận lại dựa trên điều kiện tổ chức, định hướng nghiên cứu và kết quả trong năm năm gần nhất. Với khoa học tự nhiên, kỹ thuật và công nghệ, nhóm tiềm năng cần đạt tối thiểu 35 điểm quy đổi tổng cộng và bình quân 7 điểm; nhóm khoa học xã hội và nhân văn cần lần lượt 25 và 5 điểm.
| Lĩnh vực | Nhóm tiềm năng: tổng điểm / bình quân | Nhóm mạnh: tổng điểm / bình quân |
|---|---|---|
| Khoa học tự nhiên, kỹ thuật và công nghệ | 35 / 7 | 150 / 15 |
| Khoa học xã hội và nhân văn | 25 / 5 | 100 / 10 |
Mức dành cho nhóm mạnh ở khoa học tự nhiên, kỹ thuật và công nghệ là tối thiểu 150 điểm quy đổi tổng cộng, bình quân 15 điểm; nhóm xã hội và nhân văn phải đạt 100 và 10 điểm. Khoảng cách này cho thấy danh hiệu nhóm mạnh được thiết kế như một chuẩn thành tích cao hơn, không phải tên gọi khác của nhóm tiềm năng.
Điểm quy đổi phải phản ánh giá trị đầu ra
Dự thảo đề xuất khung quy đổi sản phẩm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, gồm công bố khoa học, sở hữu trí tuệ, phát triển và chuyển giao công nghệ, thương mại hóa kết quả, nhiệm vụ nghiên cứu cùng các sản phẩm ứng dụng phù hợp. Cách chấm được định hướng theo chất lượng, giá trị, tác động và mức độ gắn với hướng nghiên cứu; đồng thời xem xét năng lực tổ chức thực hiện và khả năng hoàn thành cam kết. Đây là điểm đáng chú ý trong bộ tiêu chí nghiên cứu: nếu triển khai đúng, một nhóm không thể dựa chủ yếu vào số lượng công bố hay sản phẩm để đạt chuẩn. Tuy nhiên, việc quy đổi nhiều loại kết quả khác nhau thành một thang điểm đòi hỏi quy tắc rõ ràng, nhất quán và phù hợp đặc thù từng ngành. Nếu thiếu minh bạch, điểm số có thể trở thành mục tiêu tự thân thay vì công cụ nhận diện nghiên cứu có giá trị.
Yêu cầu nhân sự khiến việc lập nhóm khó hơn
Dự thảo yêu cầu ít nhất 50% thành viên là giảng viên cơ hữu hoặc nhà nghiên cứu cơ hữu tại cơ sở giáo dục đại học chủ trì. Với nhóm tiềm năng, các thành viên còn lại có thể gồm nghiên cứu sinh, học viên sau đại học, sinh viên, chuyên gia, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và tổ chức khoa học trong, ngoài nước có chuyên môn phù hợp. Nhóm mạnh cũng cần sự tham gia của nghiên cứu sinh và học viên thạc sĩ đúng chuyên môn; việc kết nối doanh nghiệp, viện nghiên cứu, tổ chức khoa học và chuyên gia độc lập được khuyến khích.
Kết hợp tỷ lệ nhân sự cơ hữu với ngưỡng điểm cao khiến việc hình thành nhóm mạnh khó hơn trên cả hai phương diện: trường cần duy trì đội ngũ nòng cốt đủ lớn, còn nhóm phải tích lũy kết quả có chất lượng trong giai đoạn đánh giá. Đây là hàng rào có lý do, nhưng cũng có thể làm các trường thiếu nhân lực nghiên cứu cơ hữu khó đạt chuẩn, dù có mạng lưới cộng tác viên tốt. Quyền chủ động của cơ sở trong xây dựng quy định nội bộ và lựa chọn hướng nghiên cứu vì thế cần đi kèm trách nhiệm giải trình, cùng cách đánh giá phù hợp đặc thù ngành.
Chuẩn cao chỉ có ý nghĩa khi cách chấm rõ ràng
Dự thảo đặt ra một khuôn khổ đáng chú ý để các trường phát triển nhóm nghiên cứu theo hướng có mục tiêu, đầu ra và trách nhiệm cụ thể. Nhưng ngưỡng 150 điểm quy đổi cùng yêu cầu nhân sự cơ hữu cho thấy danh hiệu nhóm mạnh sẽ không dễ đạt, nhất là với đơn vị chưa có lực lượng nghiên cứu ổn định. Thách thức không chỉ là tạo đủ sản phẩm, mà còn chứng minh chất lượng, tác động và khả năng thực hiện cam kết. Trong giai đoạn lấy ý kiến, điều cần được làm rõ là phương pháp quy đổi và cách áp dụng công bằng giữa các lĩnh vực. Chuẩn cao có thể nâng chất lượng, nhưng chỉ thuyết phục khi cách chấm minh bạch và không biến điểm số thành mục tiêu thay thế cho nghiên cứu có ý nghĩa.
