Quy chế xét tuyển mới: Ít phương thức hơn, đòi hỏi chuẩn bị thông minh hơn
Quy chế tuyển sinh đại học 2027 là bản dự thảo quy định lại số lượng và cách dùng các phương pháp xét tuyển, điều chỉnh việc cộng điểm ưu tiên và siết quản lý tuyển sinh, nhằm giảm sự chênh lệch cơ hội giữa thí sinh, hạn chế chạy đua chứng chỉ, đồng thời buộc học sinh và phụ huynh phải xây dựng kế hoạch học tập có định hướng dài hạn, thay vì chỉ bám vào ưu đãi ngắn hạn của từng kỳ thi hay chứng chỉ riêng lẻ. Điểm thay đổi lớn nhất là từ kỳ tuyển sinh đại học 2027, mỗi ngành chỉ được sử dụng tối đa 3 phương thức xét tuyển thay vì 5 như trước; danh mục mã số các phương pháp xét tuyển cũng giảm từ 19 xuống còn 11. Từ 2028, mỗi ngành chỉ còn được dùng 1 phương thức (không tính xét tuyển thẳng và xét tuyển theo diện được trường giới thiệu), đánh dấu bước thu hẹp mạnh mẽ “rừng” phương pháp xét tuyển hiện nay. Đây là thay đổi có tính định hình lại cách học và cách thi của học sinh phổ thông, chứ không chỉ là một điều chỉnh kỹ thuật.
Vì sao phải siết tuyển sinh và bỏ cộng điểm chứng chỉ?
Việc Bộ GD&ĐT công bố dự thảo quy chế tuyển sinh đại học dự kiến áp dụng từ năm 2027 diễn ra trong bối cảnh giáo dục đại học đối mặt nhiều yêu cầu mới về hoàn thiện thể chế, nâng chất lượng đào tạo và đáp ứng nhu cầu nhân lực. Tuyển sinh đang là “van điều áp” cho cả hệ thống, nên nếu không sửa, vòng xoáy luyện thi, học thêm, săn chứng chỉ sẽ tiếp tục tràn ngập xuống bậc THPT. Thời gian qua, việc cộng điểm ưu tiên cho IELTS, chứng chỉ quốc tế hay thành tích học sinh giỏi khiến phụ huynh mạnh tay đầu tư vào các kỳ thi riêng, còn trường phổ thông chịu áp lực biến lớp học thành “xưởng sản xuất chứng chỉ”. Khi điểm IELTS, SAT hay giải học sinh giỏi được cộng thẳng vào điểm xét tuyển, chỉ chênh 0,25–0,5 điểm có thể làm đảo lộn thứ tự trúng tuyển trong nhóm điểm cao. Dự thảo mới đề xuất không cộng điểm ưu tiên cho IELTS hoặc thành tích học sinh giỏi từ kỳ tuyển sinh đại học 2027, nhằm giảm cuộc đua chứng chỉ và đưa việc học ngoại ngữ, học nâng cao về đúng giá trị năng lực sử dụng thực tế. Theo quan điểm hợp lý, bỏ cộng điểm không có nghĩa là chứng chỉ mất giá trị; thay vào đó, năng lực sẽ được ghi nhận đúng chỗ, một lần duy nhất theo yêu cầu từng ngành – ví dụ dùng IELTS để thay môn Ngoại ngữ trong tổ hợp hoặc làm điều kiện đầu vào chương trình dạy bằng ngoại ngữ. Câu hỏi quan trọng không phải là “có cộng điểm hay không”, mà là “cách quy đổi và dùng năng lực đó có công bằng và bền vững hay không”.
Học sinh lớp 12: Bớt chạy đua chứng chỉ, tập trung chuẩn bị thi THPT và chọn phương thức xét tuyển phù hợp
Những học sinh lớp 12 hiện nay không chờ đến khi quy chế mới ban hành chính thức mới phản ứng; nhiều em đã theo dõi sát thông tin để điều chỉnh kế hoạch học tập và chuẩn bị thi THPT cho phù hợp. Tại một lớp chọn khối D, phần lớn học sinh đã có IELTS 7.0 trở lên nhờ đầu tư luyện từ sớm, song nay phải cân nhắc việc tiếp tục thi lại hay chuyển trọng tâm sang kỳ thi tốt nghiệp THPT và các bài thi đánh giá năng lực. Một nữ sinh đạt IELTS 7.0 từ lớp 9, hiện vừa ôn IELTS vừa ôn SAT với mục tiêu vào ngành kinh tế – ngoại thương, lo lắng: các bộ chứng chỉ quốc tế đòi hỏi năng lực, sự chăm chỉ, kiên trì và cả chi phí đáng kể; nếu chính sách đổi quá nhanh, những gì học sinh chuẩn bị trong 2–3 năm sẽ bị đảo lộn. Ở hướng khác, các bạn theo đội tuyển học sinh giỏi tỉnh đang tính toán dùng kết quả thi học sinh giỏi, kết hợp điểm thi tốt nghiệp THPT và một kỳ thi riêng (đánh giá năng lực hoặc đánh giá tư duy) để có thêm phương thức xét tuyển, nhưng vẫn tránh đăng ký quá nhiều kỳ thi để không phân tán thời gian ôn tập. Điều đáng chú ý là nhiều học sinh đã bắt đầu tư duy chiến lược: coi thi tốt nghiệp THPT là trục chính, sau đó mới sắp xếp nguyện vọng theo từng phương pháp xét tuyển đại học 2027 thay vì chạy theo mọi kỳ thi riêng. Đây là tín hiệu cho thấy khi quy chế xét tuyển mới siết lại, người học sẽ buộc phải lựa chọn và ưu tiên, thay vì “ôm đồm” mọi cơ hội.
Phụ huynh và nhà trường: Cần hiểu rõ lộ trình, giữ ổn định kế hoạch học tập cho học sinh
Không chỉ học sinh, phụ huynh và giáo viên chủ nhiệm cũng chịu tác động trực tiếp của quy chế xét tuyển mới. Nhiều lớp chọn đã có tới 100% học sinh ôn luyện và sở hữu IELTS hoặc các chứng chỉ quốc tế khác, phần lớn chuẩn bị từ những năm đầu THPT. Khi dự thảo nêu rõ sẽ không cộng điểm ưu tiên IELTS và thành tích học sinh giỏi từ tuyển sinh đại học 2027, tâm lý hụt hẫng là điều dễ hiểu, nhất là với các gia đình đã đặt chiến lược tuyển sinh xoay quanh chứng chỉ. Giáo viên tại một trường THPT cho rằng việc thay đổi phương pháp xét tuyển là cần thiết để hướng đến công bằng giữa các vùng miền, nhưng phải có lộ trình ít nhất 3 năm – tương ứng chu kỳ học THPT – để tránh xáo trộn kế hoạch học tập, định hướng nghề nghiệp và lựa chọn môn tự chọn của học sinh. Công tác phân luồng ngay từ lớp 10 phụ thuộc rất nhiều vào quy chế tuyển sinh đại học; nếu chính sách đổi gấp, những quyết định chọn môn tổ hợp, chọn hướng học chuyên sâu có thể trở thành “sai nhịp”. Theo một ý kiến quản lý, nhà trường phổ thông không nên chạy theo mọi biến động tuyển sinh; nền tảng bền vững vẫn là chương trình chính khóa, năng lực tự học, tư duy phản biện, ngoại ngữ, công nghệ và kỹ năng giải quyết vấn đề. Nói cách khác, phụ huynh cần cùng con xây kế hoạch học tập dựa trên năng lực thật và đường dài, rồi mới lắp ghép các phương pháp xét tuyển phù hợp, thay vì ngược lại.
Giai đoạn chuyển tiếp: Giữ tối thiểu 2 phương pháp xét tuyển và chiến lược cho học sinh lớp 12
Một mối lo hợp lý là nếu từ 2028 chỉ còn duy nhất 1 phương pháp xét tuyển cho mỗi ngành (không kể xét thẳng và diện giới thiệu), quy trình dạy – học dễ quay về mô hình “luyện đề duy nhất”, nhất là nếu trường lựa chọn phụ thuộc quá nhiều vào điểm thi tốt nghiệp THPT. Hệ quả là những năng lực khác trong chương trình giáo dục phổ thông tổng thể – như nghiên cứu khoa học, kỹ năng mềm, hoạt động cộng đồng – dễ bị lãng quên. Vì vậy, nhiều ý kiến đề xuất giai đoạn chuyển tiếp nên duy trì ít nhất 2 phương pháp xét tuyển trong mỗi ngành, dùng năm 2027 như một “năm bản lề” để thu thập dữ liệu thực tế: so sánh độ chênh lệch giữa các nguồn điểm, khả năng dự báo kết quả học đại học, chi phí thi cử, số kỳ thi thí sinh phải tham gia và mức độ tiếp cận của học sinh ở các vùng khác nhau. Sau mùa tuyển sinh này, việc quyết định có thu hẹp còn 1 phương pháp hay không cần dựa trên số liệu chứ không chỉ cảm tính. Với học sinh lớp 12 đang chuẩn bị cho tuyển sinh đại học 2027, chiến lược hợp lý là: - Đặt thi tốt nghiệp THPT làm trục chính trong kế hoạch học tập. - Chọn 1 kỳ thi riêng phù hợp với ngành mục tiêu (đánh giá năng lực, đánh giá tư duy…) thay vì tham gia tràn lan. - Tiếp tục học ngoại ngữ nghiêm túc, coi IELTS, SAT là minh chứng năng lực lâu dài chứ không chỉ là “vé cộng điểm”. Nếu phụ huynh và học sinh chủ động như vậy, quy chế mới sẽ trở thành cơ hội sàng lọc để người học tập trung vào năng lực thật, thay vì cuộc đua hình thức.
