Một định nghĩa mới cho phim huyền sử Việt
Hộ Linh Tráng Sĩ là bộ phim huyền sử Việt kết hợp võ thuật, hư cấu và yếu tố lịch sử thời Đinh, tập trung dựng phim lịch sử bằng hình ảnh, mỹ thuật và hành động để tạo nên một thế giới phong kiến Việt đủ thuyết phục, nơi người xem có thể tin và bước vào như một không gian sống động hơn là bài học quá khứ khô cứng.
Điểm quan trọng nhất của Hộ Linh Tráng Sĩ không nằm ở việc tranh luận phim có “đúng sử” hay không, mà ở chỗ nó dám đặt hình ảnh và mỹ thuật lên tuyến đầu kể chuyện. Đây là lựa chọn táo bạo với một phim huyền sử Việt vốn dễ bị bó buộc vào diễn giải giáo khoa. Bộ phim do TV360 phối hợp cùng BHD sản xuất, lựa chọn đề tài võ thuật kết hợp yếu tố huyền sử, đặt câu chuyện trong bối cảnh liên quan đến lịch sử thời Đinh. Câu hỏi thực sự bộ phim đặt ra là: khi đã có một kho lịch sử đồ sộ, vì sao trí tưởng tượng văn hóa của chúng ta vẫn ít hình dung được một thế giới phong kiến Việt cụ thể, thuyết phục trên màn ảnh?
Mỹ thuật và quay phim: Khi cảnh quan trở thành nhân vật sử thi
Hộ Linh Tráng Sĩ cho thấy mỹ thuật phim truyền hình và điện ảnh Việt có thể đi xa đến đâu khi được trao trách nhiệm kể chuyện. Phục trang được giám sát bởi Bao Tranchi, cùng các thiết kế của Mai Lâm, tạo nên một diện mạo riêng: vải có độ thô, quần áo có sức nặng, giáp trụ và binh khí không còn là đạo cụ bóng bẩy mà nhìn như thuộc về đời sống nhân vật. "Giáp trụ, binh khí, cảnh trí nhìn như thuộc về đời sống của nhân vật chứ không phải những món đồ được mang đến để trang trí khuôn hình".
Quay phim Nguyễn K’Linh và ê-kíp tránh biến Ninh Bình thành postcard du lịch. Núi đá vôi, sông nước, hang động được đưa vào cấu trúc kịch tính: nhân vật nhỏ bé lọt giữa khối núi khổng lồ, băng qua thung lũng, vách đá, mặt nước mênh mông. Chính tỷ lệ này tạo nên cảm giác sử thi – những dãy núi như tồn tại hàng nghìn năm trước và còn kéo dài hàng nghìn năm sau. Bộ phim tìm được chất sử thi bằng hình ảnh, thay vì sa vào giải thích bằng lời. Âm nhạc của Quốc Trung với tiếng trống và âm sắc truyền thống chỉ xuất hiện vừa đủ, nhưng đủ kéo khuôn hình lùi xa thêm vài thế kỷ trong cảm giác của khán giả.
Hành động và thái độ làm phim: Sử thi nằm trong cơ thể diễn viên
Ở tầng kỹ thuật, Hộ Linh Tráng Sĩ cho thấy một thái độ làm phim nghiêm túc hiếm thấy trong dòng phim huyền sử Việt. Các cảnh hành động không được dàn dựng cho đẹp mắt đơn thuần: người đánh phải lấy đà, người trúng đòn có phản lực, kiếm giáo có trọng lượng rõ ràng và cơ thể con người biết mệt, biết đau. Địa hình núi rừng không là phông nền mà tham gia trực tiếp vào trận chiến. Theo ghi nhận, phim có 12 trường đoạn giao đấu; dàn diễn viên chính tập luyện nhiều tháng, riêng đại cảnh cuối được quay trong 15 đêm liên tiếp. Đây là con số nói lên mức độ đầu tư, chứ không chỉ là thông tin hậu trường để quảng bá.
Sự nghiêm túc còn thể hiện ở cách ê-kíp chấp nhận lùi một bước để tiến hai bước. Sau những ngày đầu công chiếu, nhà sản xuất ghi nhận phản hồi và dựng lại phim, rút thời lượng từ 155 phút xuống 135 phút để tăng nhịp và làm gọn mạch kể; bản mới được đưa ra rạp từ ngày 30.8. Đây là quyết định hiếm gặp, cho thấy họ hiểu phim chỉ hoàn tất khi đối thoại với khán giả. Johnny Trí Nguyễn cùng Hứa Vĩ Văn dùng chính cơ thể, cách di chuyển, sự tiết chế biểu cảm để thuyết phục người xem tin vào thế giới cổ trang ấy. Trong bối cảnh dựng phim lịch sử dễ bị biến thành tranh minh họa, cách làm này đáng được xem như một chuẩn mới.
Hoạn quan phim Việt và cuộc hóa thân của Lê Minh Thuấn
Một trong những lựa chọn táo bạo nhất của Hộ Linh Tráng Sĩ là đặt nhân vật hoạn quan tổng quản vào vị trí quan trọng của mạch truyện – điều hiếm xuất hiện trong hoạn quan phim Việt trước đây. Lê Minh Thuấn, vốn gây chú ý với Mưa đỏ, lần đầu tiên đóng vai cổ trang và cũng là lần đầu đảm nhận hình tượng hoạn quan. Theo anh, khó khăn lớn nhất là xây dựng một hoạn quan mang màu sắc riêng, phù hợp bối cảnh văn hóa Việt Nam, tránh cảm giác sao chép hình mẫu quen thuộc từ phim ngoại.
Để đạt được điều đó, anh phải tập từ dáng đi, cách nói đến từng cử chỉ nhỏ. Bên cạnh việc tập võ tại võ đường của Johnny Trí Nguyễn, anh dành nhiều thời gian nghiên cứu cách sinh hoạt, dáng đứng, bước đi, ánh mắt, giọng nói, cách cầm chén trà, nhả thoại. "Ngày nào tập võ xong tôi cũng tiếp tục tập những chi tiết đó" – đến lúc quay phim, các hành động đã trở thành phản xạ, khiến anh gần như không còn cảm giác mình đang diễn nữa. Chính mức độ nhập vai này cho thấy nội lực của diễn viên và cũng khẳng định lựa chọn mỹ thuật – tạo hình không chỉ nằm ở trang phục hay hóa trang mất hai tiếng mỗi ngày, mà nằm trong cơ thể, thói quen và nhịp điệu sống của nhân vật.
Khi huyền sử mở lối cho trí tưởng tượng văn hóa
Nếu phải tóm lại, Hộ Linh Tráng Sĩ không phải là một phim hoàn hảo – phần chữ đôi khi kéo người xem bật ra khỏi thế giới đã dày công xây dựng. Một số lời thoại quá gần khẩu ngữ hôm nay, kịch bản chưa thật sự tương xứng với phần hình, thế giới được dựng rất rộng nhưng câu chuyện bên trong chưa đủ sâu. Nhưng phủ định toàn bộ chỉ vì kịch bản yếu sẽ là cách nhìn đơn tuyến: bộ phim đã làm được điều mà nhiều dự án dựng phim lịch sử khác chưa làm nổi – dựng nên một không gian huyền sử Việt có hình hài, chất liệu và đủ sức thuyết phục người xem bước vào.
Điểm đáng nói là phim không bê chính sử lên màn ảnh, mà dùng lịch sử làm nền cho hư cấu, hành động và phiêu lưu – một hướng đi đúng, vì phim lịch sử trước hết vẫn phải là phim. Lựa chọn con đường huyền sử giúp lịch sử Việt rời khỏi trang sách, trở thành đời sống mới trong trí tưởng tượng công chúng. Nếu một bộ phim khiến khán giả rời rạp với mong muốn tìm hiểu: người này là ai, chuyện ấy có thật không, thời Đinh như thế nào, thì điện ảnh đã làm được việc quan trọng: biến lịch sử từ thứ phải nhớ thành thứ người ta muốn khám phá. Ở thời điểm văn hóa Việt cần sức mạnh của công nghiệp văn hóa để không chỉ bảo tồn quá khứ mà còn làm sống lại quá khứ, Hộ Linh Tráng Sĩ xứng đáng có thêm nhiều khán giả – như một bước thử nghiệm nghiêm túc cho tương lai phim huyền sử Việt.
