AI trong điện ảnh Việt: Từ biện pháp chữa cháy đến chiến lược kể chuyện
AI trong điện ảnh Việt là việc các ê kíp sản xuất phim sử dụng trí tuệ nhân tạo để thay thế hình ảnh diễn viên, tạo bối cảnh, mô phỏng hành động và xây dựng thế giới ảo AI, nhằm giải quyết các tình huống bất khả kháng, tối ưu chi phí và mở rộng khả năng sáng tạo trong kể chuyện bằng hình ảnh. AI trong điện ảnh Việt không còn là khái niệm xa lạ; nó đã trở thành chủ đề “làm nóng” thị trường khi liên tiếp xuất hiện trong các dự án thương mại lẫn thử nghiệm nghệ thuật. Ban đầu, công nghệ này được dùng như biện pháp chữa cháy: năm 2025, đoàn phim Chốt đơn thay thế hình ảnh nữ chính để kịp đưa tác phẩm ra rạp, và tháng 9.2026, Mãi nợ một lời tạm biệt dùng AI kết hợp CGI để thay thế phần thể hiện của Trương Ngọc Ánh sau bê bối cá nhân. Nhưng khi các nhà sản xuất nhận ra sức mạnh của tạo hình ảnh AI phim, AI trong điện ảnh Việt bắt đầu dịch chuyển từ giải pháp tình thế sang công cụ định hình phong cách kể chuyện.
Thay thế diễn viên bằng AI: Giải pháp an toàn hay cú trượt giá trị?
Những ca thay thế diễn viên AI trong Chốt đơn và Mãi nợ một lời tạm biệt cho thấy ranh giới mới giữa đạo đức nghề nghiệp và tiện ích công nghệ. Về mặt tích cực, AI giúp đoàn phim xử lý các cảnh quay khó, nguy hiểm hoặc vướng sự cố cá nhân của diễn viên mà không phải hủy dự án, đồng thời giảm phụ thuộc vào lịch trình và sức khỏe của con người. Nhưng khi hình ảnh diễn viên có thể bị thay thế chỉ bằng vài dòng lệnh, câu hỏi về quyền kiểm soát hình ảnh, thù lao và vai trò sáng tạo của diễn viên trở nên nhức nhối. Theo Th.S Nguyễn Trọng Khoa, không nên xem trí tuệ nhân tạo là con đường tắt để đạt chuyên môn làm phim; nó chỉ mở thêm khả năng cho người làm nghề chứ không thể thay thế nền tảng kỹ năng và cảm xúc con người. Nếu điện ảnh Việt chạy theo sự tiện lợi của thay thế diễn viên AI mà bỏ qua giá trị lao động nghệ sĩ, chúng ta sẽ có những bộ phim "hoàn chỉnh" về kỹ thuật nhưng rỗng về nhân tính.
Thế giới ảo AI và cuộc tái thiết ngôn ngữ hình ảnh
Bước ngoặt lớn hơn của sản xuất phim công nghệ nằm ở việc dùng AI để tạo thế giới ảo AI và bối cảnh hình ảnh toàn diện. Dự án Bãi săn do hãng phim TFS và HTV công bố với toàn bộ phần hình ảnh sản xuất bằng AI là một tuyên ngôn rõ ràng: điện ảnh Việt sẵn sàng thử kể chuyện trong không gian hoàn toàn số hóa. Tương tự, phim hoạt hình Thế giới trần trụi của đạo diễn Nguyễn Quang Dũng gây tranh luận khi công bố ứng dụng các công nghệ hiện đại, trong đó có AI hỗ trợ sản xuất. Theo Th.S Nguyễn Trọng Khoa, AI mở ra khả năng đáng kể cho các nhà làm phim có ngân sách hạn chế, từ phát triển ý tưởng hình ảnh, tiền kỳ trực quan hóa, hoạt hình đến kỹ xảo hình ảnh – những khâu vốn đòi hỏi nguồn lực tài chính và kỹ thuật lớn. Nhờ tạo hình ảnh AI phim, các câu chuyện dân gian kỳ ảo, sử thi, chiến tranh, khoa học viễn tưởng và hoạt hình có thể xây dựng thế giới điện ảnh, sinh vật, cảnh chiến đấu, hồn ma, giấc mơ và chuyển động máy quay không tưởng mà trước đây gần như bất khả thi với mặt bằng ngân sách nội địa.
Cơ hội sáng tạo đi kèm trách nhiệm với khán giả
Không thể phủ nhận AI đã bắt đầu mở rộng hiện diện trong điện ảnh Việt, từ phim chiếu rạp đến quảng cáo, câu chuyện thương hiệu, phim ngắn, video âm nhạc và series trực tuyến. Công nghệ có thể giúp giảm chi phí, rút ngắn quy trình sản xuất và mở thêm cơ hội cho các nhà làm phim trẻ, nhưng người sáng tạo và đơn vị phổ biến vẫn phải chịu trách nhiệm đối với sản phẩm cuối cùng. Cục trưởng Cục Điện ảnh Đặng Trần Cường nhấn mạnh điều quan trọng không phải là hạn chế công nghệ mới, mà là tạo môi trường để công nghệ được sử dụng đúng hướng, phục vụ sáng tạo và tạo ra những giá trị tích cực cho xã hội. Ông cho rằng Việt Nam nên tiếp cận AI như cơ hội nâng cao năng lực sáng tạo, thay vì chỉ xem đây là công cụ cắt giảm chi phí; thành công không nên đo bằng mức độ sử dụng AI, mà bằng việc công nghệ này có góp phần nâng cao chất lượng kể chuyện, đa dạng hóa sáng tạo và đảm bảo tuân thủ pháp luật về nội dung, phân loại phim, bản quyền và quyền liên quan, đặc biệt với nội dung có thể tác động tiêu cực đến trẻ em và thanh thiếu niên.
Tương lai kể chuyện bằng hình ảnh: Con người vẫn phải là trung tâm
AI trong điện ảnh Việt đang ở giai đoạn đầu và chủ yếu mang tính thử nghiệm, nhưng tốc độ phát triển cho thấy đây không phải trào lưu nhất thời. Khi công nghệ tham gia sâu hơn vào quy trình sản xuất, những câu hỏi về hiệu quả đầu tư, quyền lợi người sáng tạo, bản quyền và trách nhiệm với sản phẩm càng trở nên đáng chú ý. Nếu các nhà làm phim xem AI là bạn đồng hành – hỗ trợ phát triển ý tưởng, mô phỏng cảnh quay, xây dựng thế giới ảo AI – thay vì chiếc máy thay thế con người, điện ảnh Việt có cơ hội bước sang một chương mới của ngôn ngữ hình ảnh. Ngược lại, nếu chạy theo sản xuất phim công nghệ như cuộc đua hiệu ứng, chúng ta sẽ có nhiều phim "đẹp" nhưng ít phim chạm được vào trải nghiệm đời sống của khán giả. Tương lai của AI trong điện ảnh Việt vì thế không nằm ở việc dùng bao nhiêu thuật toán, mà ở việc các nhà làm phim có dám giữ con người – với cảm xúc, ký ức và trách nhiệm xã hội – ở vị trí trung tâm của mọi quyết định sáng tạo hay không.
