Quy mô lớn, bước chuyển mới cho Bản Chát
Điện mặt trời nổi là mô hình phát điện quang điện trong đó các tấm pin được lắp trên kết cấu nổi tại mặt nước hồ chứa, thay vì chiếm phần lớn diện tích đất liền. Tại Lai Châu, Bản Chát 1 và Bản Chát 2 là hai dự án theo mô hình này, được quy hoạch trên lòng hồ thủy điện Bản Chát, với tổng công suất dự kiến 550 MW và vốn đầu tư hơn 10.800 tỷ đồng. Bản Chát 1 dự kiến đạt 250 MW, còn Bản Chát 2 là 300 MW; khu vực dự án thuộc các xã Mường Than, Than Uyên và Mường Kim. Đây không chỉ là một khoản bổ sung công suất đáng kể. Lai Châu hiện có nguồn điện chủ yếu từ thủy điện, nhưng chưa có nhà máy điện mặt trời trang trại, điện mặt trời nổi hay điện gió quy mô lớn. Vì vậy, khai thác mặt nước hồ chứa là hướng đi đáng chú ý để mở rộng cơ cấu nguồn điện, thay vì tiếp tục phụ thuộc gần như hoàn toàn vào thủy điện.
Hệ thống pin mặt trời và bài toán kỹ thuật
Điểm đáng chú ý của dự án là đưa hệ thống pin mặt trời lên mặt hồ, tận dụng khu vực lòng hồ Bản Chát cho phát điện. Quy mô Bản Chát 1 gồm 420.336 tấm pin, mỗi tấm công suất 750 Wp, bố trí trên diện tích 707 ha. Với Bản Chát 2, hồ sơ kỹ thuật mô tả các inverter công suất định mức 460 kW chuyển dòng điện một chiều thành xoay chiều; điện được gom qua 10 mạch 35 kV, nâng áp tại trạm biến áp rồi đấu nối vào lưới. SCADA hỗ trợ theo dõi, điều khiển hoạt động nhà máy, còn hệ thống pin lưu trữ BESS được dự kiến tích hợp để hỗ trợ điều tiết điện khi sản lượng mặt trời biến động. Đây là phần cốt lõi của hạ tầng năng lượng sạch: không chỉ lắp pin mà còn phải quản lý, chuyển đổi và đưa điện lên lưới. Tuy nhiên, diện tích mặt nước sử dụng lớn cũng khiến việc đánh giá ảnh hưởng tới nuôi cá lồng, thủy sản và hệ sinh thái trở thành yêu cầu không thể xem nhẹ.
Tiến độ và lợi ích phải đi cùng trách nhiệm địa phương
VinEnergo đã báo cáo đánh giá tác động môi trường cho cả hai dự án; kế hoạch nêu giai đoạn quý I đến quý III/2026 dành cho thủ tục môi trường, xây dựng, lâm nghiệp và đất đai, trước khi khởi công trong quý IV/2026 và hoàn thành vào quý IV/2028. Mốc vận hành thương mại cũng được đặt vào quý IV/2028. Tiến độ này tham vọng, bởi dự án cần hoàn tất nhiều thủ tục và triển khai đồng bộ nhà máy, trạm biến áp cùng đường dây đấu nối. Nếu thực hiện đúng kế hoạch, nguồn điện mới sẽ bổ sung năng lượng tái tạo cho hệ thống điện quốc gia, đa dạng hóa nguồn cung tại Lai Châu và khu vực miền núi phía Bắc. Nhưng lợi ích không nên chỉ đo bằng công suất. Nuôi cá lồng, khai thác thủy sản và sinh kế quanh hồ là những vấn đề trực tiếp với người dân. Thành công của Bản Chát Lai Châu vì thế phụ thuộc cả vào khả năng phát điện lẫn việc hạn chế tác động tới hoạt động kinh tế và môi trường địa phương.
