Những con phố vắng và con số phía sau
Hội An vắng khách là tình trạng lượng người tham quan và mua vé tại phố cổ giảm, khiến không gian du lịch lẫn hoạt động kinh doanh địa phương trầm lắng hơn thường lệ, nhất là vào mùa mưa miền Trung. Sáng 22-10, các tuyến Trần Phú, Nguyễn Thái Học, Bạch Đằng và khu vực Chùa Cầu thưa người qua lại; tiểu thương cho biết cảnh này kéo dài khoảng một tháng. Tại buổi họp báo ngày 23-10, lãnh đạo Đà Nẵng cũng phản hồi về thông tin phố cổ ít khách. Diễn biến không chỉ là cảm nhận từ vài con phố: trong chín tháng đầu năm, Hội An đón gần 1,3 triệu lượt khách, doanh thu vé tham quan đạt hơn 147 tỷ đồng, giảm 2,78% so với cùng kỳ. Từ ngày 6-9 đến 10-10, có 121.402 lượt khách mua vé, trong đó 110.690 khách quốc tế và 10.712 khách Việt Nam.
Con số tổng thể chưa cho thấy toàn bộ sức ép mà cơ sở nhỏ đang chịu. Chủ một khu lưu trú cho biết lượng khách hủy đặt phòng trong tháng 10 và 11 cao hơn năm trước khoảng 50%. Với khách sạn, cửa hàng và các lớp trải nghiệm, một mùa thấp điểm kéo dài đồng nghĩa ít cơ hội bán dịch vụ và thu nhập bấp bênh hơn. Vì vậy, dù lượng khách mua vé không thể đại diện cho mọi hoạt động du lịch Hội An, mức giảm vẫn đáng được nhìn nhận nghiêm túc.
Mùa mưa giải thích một phần, không phải tất cả
Tháng 9 đến tháng 11 vốn là mùa mưa bão ở miền Trung; nguy cơ ngập lụt có thể làm xáo trộn lịch trình và khiến khách chọn điểm đến khác. Sau đợt lũ năm trước, hình ảnh thiên tai tiếp tục ảnh hưởng đến tâm lý du khách, dù thời tiết tại Hội An trong năm nay có lúc thuận lợi. Việc thông tin thiên tai thường gắn với địa danh Đà Nẵng sau khi Quảng Nam và Đà Nẵng hợp nhất cũng có thể khiến khách quốc tế nghĩ rằng cả khu vực đều đang chịu bão lũ. Theo ngành du lịch, một số đoàn lớn đã hủy tour vì lo ngại thời tiết. Nỗi sợ có thể tồn tại lâu hơn chính đợt mưa: một dự báo thời tiết tốt chưa đủ để xóa hình dung về điểm đến rủi ro.
Nhưng quy mọi nguyên nhân cho thời tiết sẽ bỏ sót những chuyển động khác. Thị trường Trung Quốc gần như chưa phục hồi sau đại dịch, còn lượng khách Hàn Quốc có dấu hiệu giảm từ tháng 4 khi doanh nghiệp lữ hành nước này thay đổi chiến lược khai thác điểm đến. Kinh tế khó khăn cũng có thể khiến khách cân nhắc lại chuyến đi. Bởi vậy, khách du lịch Hội An ít đi là kết quả của nhiều lực kéo cùng lúc: mùa vụ, ký ức về thiên tai, lựa chọn của các thị trường chủ lực và mức sẵn sàng chi tiêu. Truyền thông đúng về điều kiện tham quan cần thiết, nhưng không thể thay thế việc khôi phục nhu cầu.
Bình thường theo mùa, nhưng không nên xem nhẹ
Các đánh giá về mức độ đáng lo ngại chưa hoàn toàn giống nhau. Chánh văn phòng UBND Đà Nẵng cho rằng tháng 10 và 11 thường là giai đoạn Hội An ít khách, từng lặp lại ở các năm trước; với người buôn bán lâu năm, đây còn là dịp nghỉ ngơi và chỉnh trang. Một số doanh nghiệp cũng nhận định phố cổ đang vào mùa thấp điểm, nên không nên kết luận sức hút điểm đến suy giảm chỉ từ cảnh vắng trong một giai đoạn.
Ở chiều ngược lại, người làm dịch vụ ghi nhận năm nay lượng khách giảm rõ so với những mùa thấp điểm trước, phòng bị hủy nhiều và các hoạt động trải nghiệm cũng thiếu người tham gia. Hai nhận định có thể cùng đúng: mùa vụ khiến lượng khách vốn đã thấp, còn những yếu tố riêng của năm nay khiến mức sụt giảm sâu hơn. Điều đáng ngại không phải vài buổi sáng vắng vẻ, mà là nếu doanh nghiệp quen với việc xem mọi suy giảm là “bình thường”, họ sẽ bỏ lỡ tín hiệu cần đổi mới. Danh hiệu điểm đến và vẻ đẹp di sản vẫn có giá trị, nhưng tự chúng không đảm bảo khách sẽ quay lại.
Muốn khách trở lại, hãy bán trải nghiệm chứ không chỉ cảnh đẹp
Hội An không thiếu tài nguyên văn hóa; thách thức là chuyển chúng thành những trải nghiệm đủ chiều sâu để khách có lý do trở lại. Nếu chuyến đi chủ yếu xoay quanh dạo phố, chụp ảnh, ăn uống và mua sắm, lần ghé thứ hai khó khác biệt lần đầu. Hướng đi đáng cân nhắc là rời cách khai thác đại trà để phát triển kinh tế di sản, văn hóa và sáng tạo: giúp du khách khám phá nghề thủ công, ẩm thực, lịch sử giao thương và đời sống cộng đồng, thay vì chỉ ngắm kiến trúc. Thương mại vẫn có chỗ đứng, nhưng nên gắn với bản sắc địa phương và chất lượng trải nghiệm.
Trước mắt, thành phố cần truyền thông kịp thời, rõ ràng về thời tiết, điều kiện tham quan và hoạt động đang diễn ra; đồng thời kết nối sản phẩm, chương trình kích cầu đến cuối năm, đón các đoàn khảo sát và tổ chức lễ hội phù hợp để tiếp cận thị trường trọng điểm. Về dài hạn, nên thử nghiệm sản phẩm mới, đo hiệu quả rồi mới mở rộng, thay vì đầu tư đồng loạt. Triển vọng phục hồi từ cuối tháng 11 là tín hiệu để chuẩn bị, không phải lý do trì hoãn thay đổi.
Kết luận, Hội An thưa khách không chỉ vì mưa bão: tâm lý e ngại, biến động thị trường và trải nghiệm chưa được làm mới đều góp phần. Mùa thấp điểm có thể quen thuộc, nhưng sức sống lâu dài của du lịch Hội An phụ thuộc vào khả năng biến di sản thành lý do mới để du khách khám phá và quay lại.
